ΔΡΟΜΟΙ

Το 1906…

… στο βιβλίο του «Γιατί δεν υπάρχει σοσιαλισμός στις ΗΠΑ;» ο Γερμανός
κοινωνιολόγος Βέρνερ Ζόμπαρτ κατέληγε στο συμπέρασμα: «Με τόσους τόνους
μπριζόλες και μηλόπιτες, οι κάθε λογής σοσιαλιστικές ουτοπίες είναι
καταδικασμένες στην καταστροφή». Αυτό το συμπέρασμα παραείναι απλό για τον
Σέιμουρ Μάρτιν Λίπσετ και τον Γκάρι Μαρκς. Στο βιβλίο τους «Δεν συνέβη εδώ:
Γιατί ο σοσιαλισμός απέτυχε στις ΗΠΑ» (εκδ. W.W. Norton) υποστηρίζουν ότι στην
Αμερική υπήρχε κάποτε σοσιαλισμός, μολονότι δεν απέκτησε ποτέ την επιρροή που
είχε η σοσιαλδημοκρατία στην Ευρώπη. Όμως, σε πολλά μέρη της Αμερικής,
σοσιαλιστικά κόμματα και σοσιαλιστές υποψήφιοι είχαν κερδίσει σημαντική λαϊκή
υποστήριξη για πολλές δεκαετίες. Εκεί που τα έκαναν μούσκεμα ήταν στο Μεγάλο
Κραχ. Όταν τάχθηκαν εναντίον του Ρούζβελτ, έχασαν τα συνδικάτα. Και η
ντεφετιστική τους στάση στον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο ολοκλήρωσε την απομόνωσή
τους.

Ούτε προβλέψιμη…

… ούτε αναπόφευκτη ήταν η ήττα του σοσιαλισμού στην Αμερική, υποστηρίζουν ο
Λίπσετ και ο Μαρκς. Αντίθετα, μάλιστα, στην πιο ανεπτυγμένη βιομηχανική χώρα
θα περίμενε κανείς άνθηση των σοσιαλιστικών ιδεών. Οι Αμερικανοί σοσιαλιστές
ήταν πολύ πιο μαρξιστές από τους Δυτικοευρωπαίους συντρόφους τους. Και πολύ
πιο μαχητικοί. Ο Βίκτορ Μπέργκερ, ένας από τους «πρωτοσοσιαλιστές» του
Μιλγουόκι, έλεγε πως «κάθε σοσιαλιστής πρέπει να έχει μαζί του ένα καλό
τουφέκι και 50 φυσίγγια». Οι περισσότεροι σοσιαλιστές ήταν μετανάστες, λένε οι
δύο συγγραφείς. Όμως, το περιοδικό «Εκόνομιστ», που παρουσιάζει το βιβλίο
τους, παρατηρεί πως δεν εξηγούν γιατί οι μετανάστες έγιναν ύστερα τόσο
συντηρητικοί.

Οι μετανάστες…

… βρέθηκαν εκτεθειμένοι στην προπαγάνδα του «αμερικανικού τρόπου ζωής»,
μόλις πάτησαν το πόδι τους στην άλλη όχθη του Ατλαντικού, γράφει το
«Εκόνομιστ». Ένιωσαν υποχρεωμένοι να τον αποδεχτούν, για να δικαιολογήσουν
έτσι τον ξενιτεμό τους και τις θυσίες στις οποίες υποβλήθηκαν γι’ αυτό. Στη
δεύτερη κιόλας γενιά, ήταν ήδη αποφασισμένοι να γίνουν καλοί Αμερικανοί όσο
και οι «άλλοι». Ύστερα, οι μετανάστες ήταν διαιρεμένοι από τις εθνικές και
θρησκευτικές διαφορές ­ και όσοι από αυτούς ήταν λευκοί, ήταν ενωμένοι στον
ανταγωνισμό τους και την αντίθεσή τους προς τους μαύρους και τους Ασιάτες.

Το τίμημα…

… για την απουσία της σοσιαλδημοκρατίας στις ΗΠΑ είναι ακριβό, υποστηρίζουν
οι δύο συγγραφείς. Μερικές από τις ευρωπαϊκές χώρες (σκανδιναβικές) που
εγκατέλειψαν κάποτε οι μετανάστες έχουν σήμερα βιοτικό επίπεδο που
ανταγωνίζεται το αμερικανικό. Μπορεί η Αμερική να είναι η πιο εύπορη χώρα του
κόσμου, είναι όμως και η πιο άνιση από τις πλούσιες ­ πολύ πιο άνιση από άλλες
άνισες χώρες που ακολουθούν το αμερικανικό μοντέλο, όπως η Βρετανία και η
Αυστραλία. Όμως, λένε οι συγγραφείς, «η φαινομενικά παγκόσμια στροφή στον
καπιταλισμό και την ελεύθερη αγορά μπορεί να αποδειχτεί μικρής διάρκειας». Νέα
κινήματα και νέες ιδεολογίες μπορούν να εμφανιστούν, είτε επειδή ο
καπιταλισμός θα αποτύχει οικονομικά είτε επειδή δεν θα μπορέσει να συμβιβαστεί
με τον ιδεαλισμό. Η ιδεολογία της μπριζόλας έχει ημερομηνία λήξεως.