Η κοιλάδα της πείνας

Κραγκούγεβατς, Γιουγκοσλαβία. Ο Βελιμίρ Πάγεβιτς, χειρουργός παιδίατρος,
δήλωσε ότι, κατά μέσο όρο, τα κρανία των βρεφών που γεννιούνται σήμερα στην
περιοχή είναι ένα εκατοστό μικρότερα, συγκριτικά με τις αντίστοιχες τιμές του
1991 και ότι αυτό είναι αποτέλεσμα της κακής διατροφής.

Το Κραγκούγεβατς, πρωτεύουσα της Σερβίας στις αρχές του 1800, έχει πληθυσμό
200.000 και είναι χτισμένο σε απόσταση 145 χιλιομέτρων νοτίως του Βελιγραδίου,
κοντά στο εργοστάσιο κατασκευής αυτοκινήτων και πολεμοφοδίων Ζάσταβα, το οποίο
λέγεται ότι είναι το αρχαιότερο των Βαλκανίων. Έπειτα όμως από μία δεκαετία
πολέμου, κυρώσεων και παρακμής, περίπου το 60% του πληθυσμού που βρίσκεται σε
παραγωγική ηλικία δεν εργάζεται, σύμφωνα με τον πρόεδρο της περιφερειακής
αντιπολιτευτικής οργάνωσης Συνασπισμός Σουμαντίγια. Τοπικοί αξιωματούχοι
υποστηρίζουν ότι η Ζάσταβα, που πριν από δέκα χρόνια απασχολούσε 40.000 άτομα,
σήμερα απασχολεί 4.000. «Ήταν κάποτε το Ντιτρόιτ της Σερβίας. Τώρα είναι η
σερβική έκδοση του Γκντανσκ», δήλωσε ο Μπράνκο Βούκοβιτς, δημοσιογράφος και
διευθυντής στο Ράδιο Κραγκούγεβατς. Το Γκντανσκ είναι η τεράστια ναυπηγική
πόλη στην Πολωνία όπου γεννήθηκε το κίνημα της Αλληλεγγύης. Εδώ και καιρό όμως
δεν κατασκευάζονται πλοία. Έριξε μια ματιά σε ό,τι απέμεινε από μερικούς
εσπρέσο και μεταλλικά νερά στο τραπέζι ενός καφέ. «Αυτά κοστίζουν 100
δηνάρια», είπε, περίπου 1.000 δραχμές. «Οι υπάλληλοι της Ζάσταβα παίρνουν
3.500 τον μήνα, το τριπλάσιο από αυτό που κοστίζει η παραγγελία στο τραπέζι».

Βομβαρδισμού επακόλουθο. Η καταστροφή του εργοστασίου Ζάσταβα ήταν το σημαντικότερο πλήγμα για την οικονομία του Κραγκούγεβατς

Η κυβέρνηση επισκευάζει το τμήμα του εργοστασίου της Ζάσταβα που καταστράφηκε
από τους βομβαρδισμούς του ΝΑΤΟ και τονίζει ότι σχεδιάζει μεγάλη επέκταση στην
παραγωγή αυτοκινήτων. Λίγοι όμως στο Κραγκούγεβατς στηρίζονται σε αυτές τις
διαβεβαιώσεις.

Η ζωή είναι τόσο δύσκολη για τόσο πολλούς ανθρώπους που η περιοχή είναι γνωστή
ως «η κοιλάδα της πείνας». Ασφαλώς, πρόκειται για υπερβολή, δεδομένου ότι
πολλοί κάτοικοι της πόλης, γαιοκτήμονες, τα καταφέρνουν, υποστηρίζει ο
Μπορίβογε Ράντιτς, πρόεδρος του Εκτελεστικού Συμβουλίου της πόλης και μέλος
του Δημοκρατικού Κόμματος.

Ακόμη κι αν είναι έτσι όμως, η ζωή στο Κραγκούγεβατς ελάχιστες φορές ήταν
χειρότερη. Η πόλη φιλοξενεί επίσης 20.000 πρόσφυγες, οι 15.000 από τους
οποίους είναι από το Κοσσυφοπέδιο και οι υπόλοιποι Σέρβοι που εγκατέλειψαν τη
Βοσνία και την Κροατία. Ο ετήσιος προϋπολογισμός της πόλης (4 εκατομμύρια
δολάρια) φτάνει μόλις στο ένα τέταρτο του αντίστοιχου του 1997 (16 εκατομμύρια
δολάρια), λέει ο Ράντιτς. Έτσι, ο θυμός είναι μεγάλος σε αυτήν την πόλη, μια
από τις σημαντικότερες για τη δημοκρατική αντιπολίτευση της Σερβίας. Εδώ, ο
συνασπισμός της αντιπολίτευσης Ζάγεντνο (Μαζί), που ιδρύθηκε το 1996,
παραμένει ενωμένος, αντίθετα με το σχήμα του Βελιγραδίου, όπου το Δημοκρατικό
Κόμμα του Ζόραν Ντζίντζιτς και το Σερβικό Κίνημα Ανανέωσης του Βουκ
Ντράσκοβιτς, είναι συνήθως στα μαχαίρια. «Αν δεν υπήρχαν οι ηγέτες της
αντιπολίτευσης στο Βελιγράδι, ο Μιλόσεβιτς δεν θα ήταν στην εξουσία», δήλωσε ο
κ. Κοβάσεβιτς. «Ο λαός δεν πιστεύει πια τους ανθρώπους που ηγούνται εκείνων
των διαδηλώσεων».

Διαδηλώσεεις

Εξεγερμένη νεολαία: τόσα χρόνια χαμένα και με το μέλλον αβέβαιο. Τους νέους έχει κερδίσει η αντιπολίτευση

Στο Κραγκούγεβατς, 2.000 άτομα συγκεντρώθηκαν μια νύχτα να διαμαρτυρηθούν για
την κατάληψη του κύριου αντιπολιτευτικού τηλεοπτικού σταθμού στο Βελιγράδι,
Στούντιο Β, όταν στο ίδιο το Βελιγράδι, μια πόλη δεκαπλάσια σε πληθυσμό από το
Κραγκούγεβατς, οι διαδηλωτές έφταναν με δυσκολία τους 700. Μέρος του
προβλήματος είναι ότι ο σταθμός Στούντιο Β χαρακτηρίστηκε προπαγανδιστικό
όργανο του Ντράσκοβιτς, όπως δηλαδή η κρατική τηλεόραση στην υπηρεσία του
Μιλόσεβιτς, και δεν λειτούργησε ως σταθμός για το δημόσιο συμφέρον.

Στο Κραγκούγεβατς υπάρχει πληθώρα ενημέρωσης, με το Ράδιο Β2-92, που έχασε τη
συχνότητά του στο Βελιγράδι, ειδήσεις που αφορούν την αντιπολίτευση και
ντοκιμαντέρ. Ένας τοπικός ραδιοφωνικός σταθμός στα FM μεταδίδει όλη μέρα στα
σερβικά, προγράμματα του Ράδιο Ελεύθερη Ευρώπη, της Φωνής της Αμερικής, του
Μπι-Μπι-Σι και της Ντόιτσε Βέλε. «Ο κόσμος εδώ είναι καλά ενημερωμένος», λέει
ο Βούκοβιτς. Μια εβδομαδιαία τοπική εφημερίδα, η «Independent Light», έγραψε
ότι η Σερβία «βρίσκεται στην κόψη του ξυραφιού». Πριν από τέσσερα χρόνια, οι
σερβικές Αρχές προσπάθησαν να αναλάβουν τον έλεγχο της τηλεόρασης στο
Κραγκούγεβατς. Πάνω από 500.000 άτομα συγκεντρώθηκαν τότε γύρω από τον σταθμό,
που είχε καταληφθεί από την αστυνομία. Ο κόσμος έκοψε τις γραμμές
ηλεκτροδότησης του κτιρίου και απείλησε να εισβάλει, αλλά τελικά οι δύο
πλευρές κατέληξαν σε συμφωνία και οι Αρχές εγκατέλειψαν τον σταθμό.

Όπως παντού στη Σερβία, πολύς λόγος γίνεται για εξέγερση, αλλά στην πράξη,
ελάχιστα σημάδια. «Εδώ η κατάσταση είναι εκρηκτική», λέει ο Ράντιτς.
«Χρειάζεται μόνο μια σπίθα», συμφωνεί ο Βούκοβιτς, λέγοντας: «Είναι σαν ένα
μικρό δωμάτιο, γεμάτο με αέρια γκαζιού». Όμως ατάραχος ο Πάγεβιτς λέει ότι η
πραγματικότητα είναι πολύ διαφορετική. «Απέχουμε από μια έκρηξη. Αυτό που
επικρατεί εδώ είναι αναισθησία, αναισθησία και απελπισία. Υπάρχει τόση
απογοήτευση από την αντιπολίτευση που κάποιοι ούτε θα ψηφίσουν». Το μεγαλύτερο
λάθος της, κατά τον Πάγεβιτς, είναι ότι κέρδισε τις τοπικές εκλογές πριν από
τέσσερα χρόνια και ανέλαβε την εξουσία.