ΔΡΟΜΟΙ

Τα Μακντόναλντς…

… κατέκτησαν την πλατεία Πούσκιν, στη Μόσχα, το 1990. Το πρώτο εστιατόριο,
που άνοιξε όσο η Σοβιετική Ένωση ήταν ακόμη ζωντανή, ήταν ο προάγγελος ενός
άλλου κόσμου. Δύο χρόνια αργότερα, μια χειμωνιάτικη βραδιά, βλέποντας απέξω
τον κόσμο που στριμωχνόταν για να πάρει θέση, ο τότε αντιπρόεδρος της Ρωσίας
Αλεξάντρ Ρουτσκόι ένιωσε να τον κυριεύουν μαύρες σκέψεις ­ τις έγραψε σε μια
σειρά άρθρα στις εφημερίδες. Γιατί οι νέοι γοητεύονταν τόσο από αυτόν τον
αμερικανικό «ναό»; Γιατί γύριζαν την πλάτη τους στις ρωσικές συνήθειες; Ήταν η
πρώτη ένδειξη της εχθρότητας που θα έδειχνε αργότερα ο Ρουτσκόι στη φιλοδυτική
στάση που τηρούσε το αφεντικό του, ο Μπορίς Γιέλτσιν. Προκλητικό και
επιδεικτικό στο μονότονο σοβιετικό τοπίο, το Μακντόναλντς ήταν η εικόνα που
έδινε έναν δραματικό τόνο στις σκέψεις του Ρουτσκόι για την απώλεια της
εθνικής κουλτούρας. Όμως, η μελαγχολική του αγανάκτηση ήταν ανώφελη μπροστά σε
αυτό που το Μακντόναλντς είχε πάντα στο πλευρό του: την πελατεία του. Ήταν
πολύ δημοφιλές.

Στόχος…

… της οργής των αντιπάλων της παγκοσμιοποίησης έχει γίνει το Μακντόναλντς,
περισσότερο από τις πολυεθνικές πετρελαϊκές εταιρείες, τις καπνοβιομηχανίες
και τις αυτοκινητοβιομηχανίες: στο Σιάτλ, στην Ουάσιγκτον, στις
πρωτομαγιάτικες ταραχές στο Λονδίνο. Τώρα, το Μακντόναλντς προσπαθεί να
αλλάξει την ιμπεριαλιστική του εικόνα, γράφει το βρετανικό περιοδικό «New
Statesman». Δίνει εκατομμύρια δολάρια σε φιλανθρωπίες, σε παιδιά που πάσχουν
από χρόνιες ασθένειες. Κάνει τα εστιατόριά του πιο «φιλικά προς τα παιδιά», με
παιδικές χαρές και παιχνίδια. Χρησιμοποιεί τον κλόουν Ρόναλντ Μακντόναλντ στις
διαφημίσεις (φωτό). Μπαίνει στα σχολεία για μεταδώσει το μήνυμα πως τα
Μακντόναλντς κάνουν καλό στα παιδιά. Διαφορετικό όμως ήταν το μήνυμα των
αυτοσχέδιων ερευνητών Ντέιβιντ Μόρις και Έλεν Στιλ, που η εταιρεία
Μακντόναλντς έσυρε για δύο χρόνια στα βρετανικά δικαστήρια με την κατηγορία
της συκοφαντίας: πως τα Μακντόναλντς δεν κάνουν καλό ούτε στα παιδιά ούτε
στους μεγάλους, πως τα φαγητά τους έχουν λίγες φυτικές ίνες και πολλά λιπαρά.

Η κερδοφορία…

… είναι αυτό που τώρα τα Μακντόναλντς παλεύουν να διασώσουν με νύχια και με
δόντια. Γι’ αυτό πληρώνουν τον κατώτατο μισθό στους νέους υπαλλήλους και
προσπαθούν να χωθούν όσο μπορούν πιο βαθιά στη διατροφική αλυσίδα. Όμως, έτσι,
η επιχείρηση που έχωσε το τυποιημένο κρέας, το τυποποιημένο ψωμί και τα
τυποποιημένα πατατάκια στο πεπτικό σύστημα δισεκατομμυρίων ανθρώπων σε όλον
τον κόσμο, απλώς επιβεβαιώνει τον ιμπεριαλιστικό χαρακτήρα της. Είναι πολύ
αργά πια για να αλλάξει. Και ας ισχυρίζονται το αντίθετο τα στελέχη της: πως
δηλαδή δεν θέλουν πια να είναι οι ιμπεριαλιστές της ομοιομορφίας, πως θέλουν
να σέβονται τις τοπικές ιδιομορφίες.

Είναι δύσκολο…

… Τα Μακντόναλντς πέρασαν πάρα πολύ καιρό εξάγοντας τον αμερικανικό τρόπο
ζωής, για να μπορέσουν σήμερα να γίνουν τόσο αγγλικά όσο το «ροστ μπιφ» ή τόσο
ρωσικά όσο το «πιροσκί». Ακόμη και μέσα στο ίδιο τους το σπίτι, στην Αμερική,
ο ανταγωνισμός διαβρώνει την κυριαρχία τους. Οι καλές μέρες έχουν περάσει.
Τώρα πρέπει να συνηθίσουν στην παρακμή, η οποία φαίνεται πως θα είναι ραγδαία,
ακόμη και βίαιη.