ΔΡΟΜΟΙ

Η πρωτοποριακή…

… τέχνη πουθενά αλλού στον κόσμο δεν έγινε δεκτή με τόσο ενθουσιασμό όσο
στην Αμερική του Ψυχρού Πολέμου. Δεν την υιοθέτησε πρόθυμα μόνο η κοινή γνώμη,
αλλά και οι αμερικανικές μυστικές υπηρεσίες. Μέσα από διάφορα ιδρύματα, η CIA
ανέλαβε την εξαγωγή καλλιτεχνών, μουσικών και σκηνοθετών. Από το 1947 μέχρι το
1967 συνεχώς, χωρίς να γνωρίζουν τίποτα γι’ αυτό ο Πόλοκ, ο Ρότκο, ο
Άρμστρονγκ, ο Γκιλέσπι, ο Ράουσενμπεργκ, ο Γουόρχολ. Το βιβλίο του Φράνσις
Σόντερς «Ο πολιτιστικός ψυχρός πόλεμος» (εκδ. New Press) δεν έχει
σκανδαλοθηρικές προθέσεις. Βασίζεται στα γεγονότα. Και τα γεγονότα εκείνη την
εποχή ήταν το τέλος του παγκοσμίου πολέμου και η διαίρεση του κόσμου σε δύο
μπλοκ.

Η τέχνη…

… της αμερικανικής νεο-πρωτοπορίας, από το «action painting» μέχρι το
«νεο-νταντά» και την «ποπ-αρτ», αποτέλεσε το υπόβαθρο της αμερικανικής
καπιταλιστικής νοοτροπίας που ανέδειξε το αγγλοσαξονικό ιδεώδες της λατρείας
και της εξιδανίκευσης του ατόμου. Έτσι δεν είναι παράξενο που βρίσκουμε
μεγιστάνες του πλούτου να ενισχύουν οικονομικά μουσεία και ιδιωτικές συλλογές
της νέας αμερικανικής τέχνης, η οποία αναπαριστά την «κοινωνία της αφθονίας»,
την επιθετική «ελεύθερη κοινωνία». Ούτε είναι τυχαίο που πανταχού παρόν είναι
το όνομα Ροκφέλερ. Αν το μπαρόκ χρησιμοποιήθηκε από την Αντιμεταρρύθμιση ως
προπαγάνδα κατά της προτεσταντικής Μεταρρύθμισης, αν ο Μπερνίνι και ο
Μπορομίνι ήταν οι «χορηγοί» της Ιεράς Εξέτασης, τότε η «ποπ-αρτ» ήταν το
αντι-όπλο της CIA ενάντια στον σοσιαλιστικό ρεαλισμό της KGB, μια τέχνη που,
σύμφωνα με τον Ροκφέλερ, αντιπροσώπευε το «σύγχρονο ελεύθερο επιχειρηματικό
πνεύμα».

Το ενδιαφέρον…

… του Ροκφέλερ για την τέχνη προήλθε από κάτι φρικτό, που συνέβη το 1914 ­
οι Αμερικανοί προτιμούν να μη μιλούν γι’ αυτό ­ και οδήγησε στην ίδρυση του
Μουσείου Μοντέρνας Τέχνης το 1929. Ο πατέρας του Τζον Ροκφέλερ είχε
καταστείλει μια απεργία σε ένα από τα ορυχεία του στο Κολοράντο, με απολογισμό
κάμποσους νεκρούς, μεταξύ των οποίων δύο γυναίκες και ένδεκα παιδιά. Για να
ξεχαστεί η σφαγή, ο γερο-Ροκφέλερ ζήτησε τις υπηρεσίες του Άιβι Λι, που ήταν ο
«πάπας» των δημοσίων σχέσεων εκείνη την εποχή. Ο Λι τον συμβούλευσε πως, για
να περισώσει το όνομα της «αγίας οικογένειας», καλό θα ήταν να το συνδέσει με
αγαθοεργίες και πολιτιστικά γεγονότα. Έτσι γεννήθηκαν το Ίδρυμα Ροκφέλερ και
το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης.

Η προώθηση…

… της τέχνης μπορεί να ανυψώσει το ηθικό των εργαζομένων και να βελτιώσει
τις σχέσεις με τους πελάτες μιας εταιρείας, έλεγε ο Ροκφέλερ, που πίστευε ότι
από οικονομική και διαφημιστική άποψη οι τέχνες μπορούν να αποδώσουν άμεσα
οφέλη. Εδώ βρίσκεται το σημείο τομής ανάμεσα στη συλλογικότητα του
αμερικανικού καπιταλισμού και την ατομικότητα καλλιτεχνών όπως ο Τζάσπερ
Κόλινς, που με τη ζωγραφική του «μεταλλάσσει» την αμερικανική σημαία, ή όπως ο
Λίο Καστέλι, που εξάγει την αμερικανική τέχνη στον κόσμο, σε μία εποχή που
σκεπάζουν το μυαλό τα πυκνά σύννεφα της ιδεολογίας. Σε εκείνον τον κόσμο των
καλλιτεχνικών εισαγωγών-εξαγωγών, ένα είναι βέβαιο: πως από τον Καρλ Μαρξ, οι
Αμερικανοί προτιμούσαν πάντα τον Γκρούτσο Μαρξ.