Τα βιβλία κρύβουν, οι άνθρωποι θυμούνται

Άλση από μουριές είναι ό,τι απέμεινε γύρω από το Ελαζίκ, για να θυμίζει τις
μέρες που αυτή η περιοχή ήταν το επίκεντρο της ζωής των Αρμενίων.

Ένα από τα ροζιασμένα δένδρα στεκόταν κάποτε δίπλα σε μια αρμενική ορθόδοξη
εκκλησία, που έχει κατεδαφιστεί από καιρό. Στη σκιά, η Ταχίρε Σακιρμπέι
ατενίζει τα χωράφια της και στο βάθος τη λίμνη Χαζάρ που αστράφτει στο φως του
ήλιου.

«Συγκέντρωσαν τους Αρμενίους εκεί πάνω και τους σκότωσαν», λέει η Ταχίρε
δείχνοντας ένα λόφο. «Έτσι μου είπαν οι γονείς μου». Περισσότεροι από ένα
εκατομμύριο Αρμένιοι ζούσαν στην ανατολική Τουρκία μέχρις ότου η κοινότητά
τους εξοντώθηκε σε ένα όργιο εθνικιστικής βίας που ξέσπασε την άνοιξη πριν από
85 χρόνια. Εδώ, στην περιοχή που έγιναν οι σφαγές, η ανάμνηση των γεγονότων
περνάει από γενιά σε γενιά.

Στην υπόλοιπη χώρα πάντως, οι περισσότεροι αγνοούν τι έγινε το 1915. Τα βιβλία
Ιστορίας αναφέρουν το γεγονός μόνον έμμεσα, υποστηρίζοντας ότι Αρμένιοι
παραστρατιωτικοί εξεγέρθηκαν εναντίον της οθωμανικής αυτοκρατορίας. Δεν
αναφέρουν λέξη όμως για τη σφαγή εκατοντάδων χιλιάδων πολιτών μετά την
κατάπνιξη της εξέγερσης.

Αρμένιοι επαναστάτες. Με αφορμή την εξέγερση των Αρμενίων, οι Οθωμανοί προχώρησαν σε γενοκτονία

Οι Αρμένιοι ζητούν από τη διεθνή κοινότητα να αναγνωρίσει ότι τα γεγονότα του
1915 ήταν γενοκτονία. Ορισμένοι ελπίζουν πως αν η Τουρκία υποχρεωθεί να
αναγνωρίσει τη γενοκτονία, τότε το επόμενο βήμα θα είναι να ζητήσουν
αποζημιώσεις ή την επιστροφή της γης που ανήκε κάποτε τους Αρμενίους. Η
τουρκική διπλωματία αντιστέκεται σθεναρά σε αυτές τις προσπάθειες. Οι Τούρκοι
υποστηρίζουν ότι το 1915 σκοτώθηκαν και μουσουλμάνοι εκτός από τους Αρμενίους
και πως είναι άδικο να κατηγορεί κανείς μόνο τη μια πλευρά.

Για τους περισσότερους Τούρκους, τα γεγονότα του 1915 ανήκουν στο μακρινό
παρελθόν. Παραμένουν όμως ζωντανά στη συνείδηση των Αρμενίων. Κάθε χρόνο την
άνοιξη, οι ξένοι ηγέτες κάνουν προσεκτικές δηλώσεις για τους σκοτωμούς. Ο
πρόεδρος Κλίντον εξέδωσε φέτος ανακοίνωση, όπου αναφέρθηκε σε «μια μεγάλη
τραγωδία του 20ού αιώνα: Τους εκτοπισμούς και τη σφαγή περίπου 1,5
εκατομμυρίου Αρμενίων τα τελευταία χρόνια της οθωμανικής αυτοκρατορίας». Δεν
χρησιμοποίησε όμως τη λέξη γενοκτονία.

Τελευταία, έχουν ξεκινήσει προσπάθειες συμφιλίωσης των Αρμενίων με τους
Τούρκους. Μια από αυτές ήταν η συνάντηση Τούρκων, Αρμενίων και Αμερικανών
επιστημόνων στο Σικάγο, για να διεξαγάγουν από κοινού έρευνα για τα γεγονότα
του 1915. Μια άλλη ομάδα προγραμματίζει μια σειρά συνεδρίων την άνοιξη στην
Αυστρία.

Στο Ελαζίκ

Η περιοχή γύρω από το Ελαζίκ είναι μια από τις τοποθεσίες όπου οι Τούρκοι
προχώρησαν σε μαζικές σφαγές Αρμενίων την άνοιξη και το καλοκαίρι του 1915.
Στην περιοχή ζούσαν πολλοί ξένοι, και γι΄αυτό οι σφαγές είναι ασυνήθιστα
επαρκώς τεκμηριωμένες.

Ο Νεβζάτ Γκονουλτάς, που εργάζεται στον τηλεφωνικό υποσταθμό, γνωρίζει από τον
πατέρα του τι έγινε στην περιοχή το 1915: «Οι άλλοι δεν ξέρουν τίποτε γιατί
δεν ζουν εδώ. Ο πατέρας μου είπε ότι η Τουρκία ήταν αδύναμη εκείνη την εποχή
και οι Αρμένιοι αποφάσισαν να εξεγερθούν. Τότε ήρθε η διαταγή να τους
εξοντώσουν, και τους σκότωσαν σχεδόν όλους. Δεν ήταν πόλεμος, ήταν σφαγή».

Συμπαράσταση από το Ισραήλ

Τριβές εμφανίστηκαν ανεπάντεχα στις σχέσεις της Άγκυρας με το Τελ Αβίβ, όταν
Τούρκοι υπουργοί και στρατιωτικοί αρνήθηκαν επιδεικτικά να παραστούν στις
εορταστικές εκδηλώσεις για την εθνική επέτειο του Ισραήλ.

Όπως αναφέρει η ελβετική εφημερίδα «Νόιε Τσίρχερ Τσάιτουγκ», ο τουρκικός Τύπος
κάνει λόγο για μποϊκοτάρισμα της τουρκικής ηγεσίας. Σύμφωνα με την ελβετική
εφημερίδα, το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών συνέστησε στα μέλη του Υπουργικού
Συμβουλίου να απέχουν από τις εκδηλώσεις στην ισραηλινή πρεσβεία, σε ένδειξη
διαμαρτυρίας για την «αντιτουρκική στάση» της ισραηλινής κυβέρνησης. Από τις
εκδηλώσεις απείχαν και οι στρατιωτικοί και αυτό προκάλεσε τον μεγαλύτερο
πονοκέφαλο στο Ισραήλ.

Η δυσαρέσκεια των Τούρκων οφείλεται στην πρόθεση του υπουργού Παιδείας, Γιόσι
Σαρίντ να εντάξει στο διδακτικό πρόγραμμα και τη γενοκτονία των Αρμενίων. «Το
Ισραήλ, που θρήνησε 6 εκατ. θύματα στον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, θα πρέπει να
συμπαρασταθεί στους Αρμενίους για τα 1,5 εκατ. θυμάτων από τους Οθωμανούς
Τούρκους», δήλωσε ο Σαρίντ.