Παρέμβαση-μανιφέστο για την Ένωση των ισχυρών

1. Διερωτώμαι η παρέμβαση Fischer έγινε τώρα που βρίσκεται σε πλήρη
εξέλιξη τόσο η Διακυβερνητική Διάσκεψη όσο και οι διαπραγματεύσεις της
διεύρυνσης; Κεραυνός εν αιθρία; Κεραυνός ναι και ισχυρότατος. Εν αιθρία όμως,
όχι. Η πρόσφατη συνέντευξη Delors στη «Monde», η εξέλιξη της Διακυβερνητικής
Διάσκεψης, η επικείμενη ευρύτατη διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης, δίνουν την
εικόνα ενός καζανιού που βράζει. Βέβαια, η επίκληση του ιδιωτικού χαρακτήρα
που έχει μια πανεπιστημιακή ομιλία ενός προσώπου, που όμως είναι υπουργός
Εξωτερικών της μεγαλύτερης ευρωπαϊκής χώρας, δημιουργεί ανεπίτρεπτες
αβεβαιότητες.

2. Το πολιτικό νόημα ­ είναι άραγε μόνο νόημα ή είναι μήνυμα; ­ της
παρέμβασης Fischer είναι σαφές: ένα μανιφέστο για μια ευρωπαϊκή ένωση των
προνομιούχων και των ισχυρών, που περιέχει και το μήνυμα προς τους άλλους:
τους ζυγούς λύσατε. Μιλάει ξεκάθαρα για μια «νέα Συνθήκη» για την Ευρωπαϊκή
Ένωση όχι μεταξύ όλων, αλλά μεταξύ των κρατών που «θέλουν στενότερη
συνεργασία». Σαν τέτοια αναφέρει ρητά με τον προεξάρχοντα ρόλο τους, τη
Γερμανία και τη Γαλλία. Αναφέρει όμως και το Σένγκεν και την ΟΝΕ. Τονίζει
βέβαια ότι η πόρτα παραμένει για όλους ανοιχτή. Ανοιχτή ήταν για μας και η
πόρτα της ΟΝΕ. Αλλά εμείς ξέρουμε με πόσες θυσίες και με πόση κυβερνητική
μέριμνα πετύχαμε τα κριτήρια. Το θέμα βέβαια του κ. Fischer είναι η διεύρυνση.
Κατ’ εξοχήν η χώρα του δημιούργησε βάσιμες ελπίδες εισόδου σε ένδεκα λαούς που
δουλεύουν με θυσίες προς την ίδια κατεύθυνση. Στο σχήμα σας, κ. Fischer, η
διεύρυνση δεν χωράει. Αν πιστεύετε πως δεν αντέχουμε τώρα ακόμη τη διεύρυνση,
δεν θα με βρείτε αντίθετο. Όμως οφείλουμε να παίξουμε με ανοιχτά χαρτιά
απέναντι σε ένδεκα λαούς.

Οι προτάσεις

Γιόσκα Φίσερ. Παρέμβαση «Κεραυνός»

3. Ως προς τις θεσμικές προτάσεις του κ. Fischer, ενδεικτικές και
ελλειπτικές από τη φύση της πανεπιστημιακής ομιλίας του, περιορίζομαι σε δύο
πολύ γενικές παρατηρήσεις:

α) Ο ισχυρισμός ότι οι προτάσεις κατοχυρώνουν την εθνική κυριαρχία των
κρατών-μελών φοβούμαι ότι θα αποδειχθεί εσφαλμένος. Λεκτικά τονίζεται η
σημασία των εθνικών κρατών, η συνολική θεσμική σύλληψη όμως τα πνίγει.

β) Ιδιαίτερα προβληματικές είναι οι σκέψεις του κ. Fischer για το
λεγόμενο «Σύνταγμα της Ευρώπης».

Η βελτίωση των Συνθηκών δεν εξαρτάται από τη μετονομασία τους σε Σύνταγμα. Η
μετονομασία αυτή υπηρετεί, με αξιοποίηση του ειδικού κρατικογενούς συμβολισμού
της έννοιας Σύνταγμα, την εικόνα μιας Ευρώπης που μετασχηματίζεται σε
ομοσπονδιακό κράτος. Το ομοσπονδιακό κράτος όμως, είτε το θέλει είτε δεν το
θέλει ο κ. Fisher, σημαίνει κατάργηση των εθνικών κρατών, τα οποία όμως θέλει
να αναβαθμίσει!

Ο κ. Fischer με τη λέξη Σύνταγμα αξιώνει τρία πράγματα: Πρώτον, χάρτη
θεμελιωδών δικαιωμάτων.

Αυτός ο χάρτης μπορεί ούτως ή άλλως να είναι περιεχόμενο της νέας ευρωπαϊκής
Συνθήκης που θα προκύψει από την τρέχουσα Διακυβερνητική. Δεύτερον, αξιώνει
μια λελογισμένη κατανομή εξουσιών μεταξύ των οργάνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Αλλά ούτε αυτό προϋποθέτει η Ευρωπαϊκή Ένωση να γίνει κράτος. Τρίτον, αξιώνει
σαφή διαχωρισμό των ενωσιακών από τις εθνικές εξουσίες. Αυτό τον διαχωρισμό
όμως σήμερα τον διασφαλίζουν δύο βασικοί κανόνες: Πρώτον, ο κανόνας ότι η
Ευρωπαϊκή Ένωση έχει τόσες και μόνον αρμοδιότητες όσες αναγράφουν οι Συνθήκες
και, δεύτερον, ότι εν αμφιβολία το τεκμήριο της αρμοδιότητας λειτουργεί υπέρ
των εθνικών κρατών. Τι άλλο θέλει ως εγγύηση ο κ. Fischer;

4. Ο κ. Fischer θεωρεί τις προτάσεις του ικανές να άρουν την
επιφυλακτικότητα των Ευρωπαίων πολιτών απέναντι στους σημερινούς ευρωπαϊκούς
θεσμούς. Τολμώ να ισχυριστώ, ότι αυτή η επιφυλακτικότητα οφείλεται στην υποψία
των λαών, ιδίως των μικροτέρων και φτωχοτέρων αλλά όχι μόνον, ότι κάτι
ετοιμάζεται πίσω από την πλάτη τους για τη δημιουργία μιας Ευρώπης των
προνομιούχων, μιας δημοκρατίας με λίγους πολίτες και πολλούς περιοίκους.
Φοβούμαι ότι η ομιλία του κ. Fischer επιβεβαιώνει αυτές τις υποψίες.

5. Θα μου πει κάποιος ότι η Ελλάδα βρίσκεται ήδη στον πυρήνα των
ισχυρών και ότι στο σχήμα του κ. Fischer είμαστε «μέσα». Απαντώ με δύο
σκέψεις:

α) Δεν είμαι ακόμα βέβαιος ποιους εννοεί ο κ. Fischer αν είμαστε «μέσα»
και, αν ναι, για πόσο καιρό.

β) Αλλά και εάν είμαστε «μέσα», η Ελλάδα οφείλει, αφού πρώτιστα
διασφαλίσει το συμφέρον της, να προσπαθήσει να συμβάλει σε μια έντιμη στάση
της Ευρωπαϊκής Ένωσης και έναντι αυτών που δεν είναι «μέσα».

Ο Δημήτρης Τσάτσος είναι ευρωβουλευτής, καθηγητής