ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένα σύστημα νευρομεταβιβαστών

Είκοσι εκατομμύρια Αμερικανοί παίρνουν σήμερα Prozac. Το 60% παρουσιάζουν
σεξουαλικές δυσλειτουργίες.

Ψυχιατρική μονάδα: θεραπεία με χάπια

Η κατάσταση μ’ εκείνη τη γυναίκα ήταν πλέον αφόρητη. Κάθε βράδυ πήγαινε στην
κοινόχρηστη αίθουσα και διηγιόταν στους άλλους ασθενείς πώς βασάνιζε τα ζώα:
έχωνε καρφίτσες στα μάτια αρουραίων, τους έκοβε κομματάκια, τέτοια πράγματα.
Όταν το τρομοκρατημένο ακροατήριο ξεσπούσε σε λυγμούς, εκείνη αποσυρόταν για
ύπνο. Μια μέρα τη φώναξε ο γιατρός και της είπε, ακούστε κυρία μου, δεν μ’
ενδιαφέρει αν πράγματι βασανίζατε τα ζώα, ούτε ο λόγος που το κάνατε, πάρτε τα
φάρμακά σας και σταματήστε να ενοχλείτε τους άλλους ασθενείς. Η γυναίκα
υπάκουσε, κι έπειτα από μερικές ημέρες επέστρεψε στο σπίτι της. Όπου, στην
καλύτερη περίπτωση, συνέχισε να βασανίζει τα ζώα.

Το επεισόδιο αυτό εκτυλίχθηκε σε μια από τις ψυχιατρικές κλινικές που
επισκέφθηκε η καθηγήτρια ανθρωπολογίας Τ.Μ. Λέρμαν προετοιμάζοντας το βιβλίο
της «Η οξυνόμενη διαταραχή της αμερικανικής ψυχιατρικής» (εκδ. Knopf). Οι
περισσότερες από τις κλινικές αυτές λέγονται πλέον “βιοϊατρικές”. Οι
διανοητικές διαταραχές αντιμετωπίζονται εδώ ως “καρδιακές προσβολές στον
εγκέφαλο”, κάτι για το οποίο δεν μπορεί να δοθεί καμιά εξήγηση. Οι γιατροί δεν
εξετάζουν πλέον γιατί σκέφτεσαι και συμπεριφέρεσαι μ’ ένα συγκεκριμένο τρόπο:
είναι χρονοβόρο, ακριβό και έχει πάψει να διδάσκεται στα Πανεπιστήμια. Σε
εξετάζουν, αναγνωρίζουν κάποιο από τα σύνδρομα που περιγράφονται στο
Εγχειρίδιο Διανοητικών Διαταραχών της Αμερικανικής Ψυχιατρικής Εταιρείας και
σου δίνουν τα αντίστοιχα χάπια. Έπειτα, όταν σταματήσεις να απειλείς ότι θα
αυτοκτονήσεις ή να παραπονιέσαι ότι ακούς φωνές ­ κάτι που παίρνει συνήθως
πέντε με δέκα μέρες ­ σου δίνουν άλλο ένα μπουκαλάκι με χάπια και σε στέλνουν
σπίτι σου. Ίσως ξαναγυρίσεις. Ίσως, πάλι, βρεις καταφύγιο στη βία ή το κρακ.
Για το σύστημα δεν έχει καμιά σημασία. Η μάχη ανάμεσα στη ψυχοδυναμική και τη
βιοϊατρική ψυχιατρική έχει κριθεί. Ο άνθρωπος δεν έχει παρελθόν, δεν έχει
ψυχή, είναι απλώς ένα σύστημα νευρομεταβιβαστών που μπορούν να ρυθμιστούν με
τα κατάλληλα φάρμακα.

Τι φάρμακα; Τα διάφορα χάπια για τον έλεγχο της σεροτονίνης, γνωστά ως SSRI,
από τα οποία το πιο γνωστό είναι το Prozac. Οι αντικαταθλιπτικές αυτές ουσίες
έχουν διάφορες παρενέργειες, από μείωση της αφροδίσιας ορμής μέχρι μυϊκούς
σπασμούς. Όπως αναφέρει όμως ο ψυχίατρος του Χάρβαρντ Τζόζεφ Γκλενμύλεν στο
βιβλίο του «Ο αντίκτυπος του Prozac» (εκδ. Simon & Schuster), όλα αυτά τα
χάπια ακολουθούν τον κύκλο “10-20-30”. Ύστερα από δέκα χρόνια κατανάλωσης, ο
ασθενής διακρίνει τα πρώτα προβλήματα, που η εταιρεία διαψεύδει
κατηγορηματικά. Στα 20 χρόνια, τα προβλήματα είναι πιο ευκρινή και οι γιατροί
κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου. Στα 30 χρόνια, όταν το δικαίωμα ευρεσιτεχνίας
έχει λήξει και η εταιρεία δεν έχει πλέον οικονομικά συμφέροντα, επεμβαίνει το
κράτος και το φάρμακο πολλές φορές αποσύρεται. Ως εκ θαύματος όμως, έχει
βρεθεί ένα καινούργιο, χωρίς παρενέργειες αυτή τη φορά, και ο κύκλος ξαναρχίζει.