Η αγορά εργασίας: ο μεγάλος «αλχημιστής»

Αν εξετάσει κανείς τις προτιμήσεις-επιλογές των υποψηφίων, όπως αυτές
εκδηλώνονται στα μηχανογραφικά δελτία τους, στον ορίζοντα των τελευταίων 25
χρόνων, θα διαπιστώσει «οβιδιακές» μεταμορφώσεις, καθώς Πανεπιστημιακά Τμήματα
που λίγα χρόνια πριν «έκαιγαν» τις καρδιές των υποψηφίων, σήμερα βρίσκονται
στα «αζήτητα» των επιλογών τους.

Πώς παρεμβαίνει η αγορά εργασίας στη διαμόρφωση των επιλογών των υποψηφίων,
κοντολογίς, πώς επηρεάζουν οι εξελίξεις τη ζήτηση και την προσφορά θέσεων
Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης;

* Ποια είναι η σχέση της ζήτησης συγκεκριμένων σχολών και της προσφοράς θέσεων
σε αυτές;

* Ποια είναι η σχέση του αριθμού των εισακτέων κατά επιστημονικό αντικείμενο
και της ζήτησης αντίστοιχων σπουδών στην αγορά εργασίας;

Σε έρευνα που έγινε πρόσφατα από το Ινστιτούτο Δημοσκοπήσεων V-PRC, για
λογαριασμό της Γενικής Γραμματείας Νέας Γενιάς, αποκαλύπτεται ότι η αύξηση της
ανεργίας αποτελεί τον «πρώτο φόβο των νέων».

Οι επτά στους δέκα νέους, σύμφωνα με την έρευνα, αισθάνονται «ανασφάλεια για
το μέλλον» και δηλώνουν ότι «η σημερινή εποχή είναι πολύ πιο δύσκολη απ’ ό,τι
παλαιότερα».

Και φυσικά δεν υπάρχει «καπνός χωρίς φωτιά», καθώς ένας στους πέντε ανέργους,
περίπου, είναι κάτοχος πτυχίου ΑΕΙ-ΤΕΙ, ενώ ένας στους δύο ανέργους, περίπου,
έχει απολυτήριο Μέσης Εκπαίδευσης (Λυκείου). Έτσι, λοιπόν, ιδιαίτερα σοβαρό
είναι το πρόβλημα της ανεργίας των αποφοίτων Μέσης Εκπαίδευσης (1981: 54.600,
1991: 121.359 και 1998: 193.584), των ανέργων που έχουν απολυτήριο Δημοτικού
(1981: 48.600, 1991: 72.888 και 1998: 107.183), καθώς και των ανέργων
πτυχιούχων Ανωτέρων και Ανωτάτων Σχολών (13.100 το 1981, 52.924 το 1991 και
104.877 το 1998). (Πίνακας 1). Όσον αφορά τους πτυχιούχους της Τριτοβάθμιας
Εκπαίδευσης, διαπιστώνουμε ότι από το 1992 και μετά αυξήθηκε σημαντικά ο
αριθμός των ανέργων με πτυχίο από τα ΤΕΙ (1991: 23.123 και 1998: 63.708).

Σε πρόσφατη έρευνα του Θ. Κατσανέβα (Πανεπιστήμιο Πειραιά), με θέμα το «Θετικό
και αρνητικό μέλλον των επαγγελμάτων», καταγράφεται το ισοζύγιο προσφοράς και
ζήτησης των επαγγελμάτων στη χώρα μας.

Αν κάποιος συγκρίνει τις κατευθύνσεις-επιλογές σπουδών των υποψηφίων με τις
προοπτικές επαγγελματικής ανταπόκρισης στην αγορά εργασίας θα διαπιστώσει ότι
οι τελευταίες είναι αυτές που προσανατολίζουν-κατευθύνουν σε γενικές γραμμές
τις πρώτες.

Πού υπάρχει ακόμα ζήτηση

Στις σπουδές, όπως αυτές των Επιχειρηματικών Ερευνών και Μάρκετινγκ, της
Ψυχολογίας, των Ξένων Γλωσσών, της Χρηματοοικονομικής Τραπεζικής, της Φυσικής
Αγωγής ή της Λογιστικής (ΤΕΙ), δένεται με ένα ατσάλινο νήμα η ζήτηση στην
αγορά εργασίας με τη συγκέντρωση υψηλού αριθμού «πρώτων προτιμήσεων» των
υποψηφίων που «αγναντεύουν μακριά». Και πώς να είναι διαφορετικά τα πράγματα,
όταν π.χ. για την ειδικότητα της χρηματοοικονομικής διοίκησης επιχειρήσεων για
κάθε 52 θέσεις παρουσιάστηκε μία αίτηση πτυχιούχου της ανάλογης ειδικότητας,
ενώ καθώς για κάθε μία θέση δασκάλου παρουσιάστηκαν 25 αιτήσεις και για κάθε
μία θέση ιστορικού ή κοινωνιολόγου 10 αιτήσεις.

Ο καθοριστικός ρόλος της ανεργίας

«Η πρώτη στη Σχολή Μεταλλειολόγων Μηχανικών του ΕΜΠ, Ελπίδα Κ., προτίμησε
τη Σχολή Αστυνομίας γιατί, όπως μας είπε, οι Σχολές της Αστυνομίας, όπως και
του Στρατού, εξασφαλίζουν στους νέους σίγουρο μέλλον, επαγγελματική
αποκατάσταση. Η ανεργία των πτυχιούχων είναι πλέον πραγματικότητα».

(Από τον Τύπο)

Η προοπτική επαγγελματικής αποκατάστασης σ’ ένα περιβάλλον εργασιακής
ανασφάλειας είναι η «κολυμβήθρα» μέσα στην οποία «βαφτίζονται» οι επιλογές των
υποψηφίων. Στα πλαίσια αυτά μπορεί να ερμηνευτούν τόσο ο συνωστισμός των
«πρώτων προτιμήσεων» χιλιάδων υποψηφίων σε συγκεκριμένα Πανεπιστημιακά Τμήματα
όσο και η ατελείωτη «μοναξιά» άλλων.

Φυσικά, μπορεί να χαρακτηριστεί ανεπαρκές ένα σχήμα που θα προσπαθήσει, σε
κάθε περίπτωση, να συνδέσει μηχανικά τις προτιμήσεις των υποψηφίων με τις
«επιταγές» της αγοράς εργασίας. Κι αυτό, γιατί στη διαμόρφωση των επιλογών των
υποψηφίων παίζουν ρόλο είτε η βραδεία συνειδητοποίηση των μεταβολών της αγοράς
εργασίας είτε άλλοι «διαταρακτικοί παράγοντες» που ερμηνεύουν τις αποκλίσεις
για να επιβεβαιώσουν τον κανόνα.

Αλλά ας δούμε τα ζητήματα αυτά πιο αναλυτικά:

Η ανάγνωση του πίνακα 2 φανερώνει γνωστά Τμήματα ΑΕΙ και ΤΕΙ, τον αριθμό των
πρώτων προτιμήσεων των υποψηφίων και την επαγγελματική τους προοπτική, σύμφωνα
με την έρευνα του Θ. Κατσανέβα.

Είναι φανερό ότι η δυσοίωνη πραγματικότητα για την επαγγελματική προοπτική των
σπουδών, π.χ. των Μαθηματικών, της Χημείας, της Φυσικής, της Ιστορίας, της
Κοινωνιολογίας κ.λπ., που παρουσιάζουν σαφές και πιστοποιημένο αρνητικό
ισοζύγιο στην προσφορά και ζήτηση στην αγορά εργασίας, υφαίνει τον «στενό
κορσέ» που περιορίζει τις προτιμήσεις των υποψηφίων. Και όμως. Στα μέσα της
προηγούμενης δεκαετίας, το 1985, στην είσοδο του Τμήματος Κοινωνιολογίας του
Παντείου Πανεπιστημίου «συνωστιζόταν» ο υψηλότερος αριθμός πρώτων
προτιμήσεων-επιλογών των υποψηφίων, σε τέτοια ένταση και έκταση μάλιστα που
έκανε τις πιθανότητες ικανοποίησης να μην ξεπερνούν το 3%!

Μιάμιση δεκαετία αργότερα, σήμερα, το ίδιο Τμήμα δεν είναι πια ούτε δημοφιλές
ούτε περιζήτητο. Η συντριπτική πλειοψηφία των υποψηφίων της Δ’ Δέσμης όταν το
συμπεριλαμβάνουν στην αριθμητική κατάταξη των προτιμήσεών τους, το κάνουν
συνήθως στα πλαίσια της άχαρης συμπλήρωσης των 60 επιλογών, υπακούοντας στις
αρχές ενός «ρεαλιστικού συμβιβασμού». Αποτέλεσμα;

Το Τμήμα, που παλσιότερα αποτελούσε το «φωτεινό αντικείμενο του πόθου»
χιλιάδων υποψηφίων, σήμερα με δυσκολία συγκεντρώνει μόλις 280 «φανατικούς» για
580 θέσεις σε σύνολο 28 χιλιάδων υποψηφίων που το είχαν συμπεριλάβει στο
μηχανογραφικό τους δελτίο.

Τι μεσολάβησε και έγινε αυτή η στροφή των υποψηφίων;

Μια ματιά στα αποτελέσματα της έρευνας για την απασχόληση των πτυχιούχων του
Παντείου Πανεπιστημίου, που διεξήχθη από το Γραφείο Διασύνδεσης του Ιδρύματος,
αποκαλύπτει τον «ένοχο»:

Ένας στους πέντε πτυχιούχους Κοινωνιολογίας είναι άνεργος, ενώ από όσους
εργάζονται 70% δήλωσαν ότι το επάγγελμά τους έχει από καμία έως ελάχιστη σχέση
με τις σπουδές τους (πίνακας 3).

Οι ίδιοι λόγοι συνιστούν και «το γύρισμα της πλάτης» των υποψηφίων στο Τμήμα
της Κλωστοϋφαντουργίας (ΤΕΙ) ή στα Πολυτεχνικά Τμήματα των Ναυπηγών, των
Γεωλόγων ή των Μεταλλειολόγων, που αγαπήθηκε μόνον από 17 υποψηφίους σε σύνολο
δεκάδων χιλιάδων.

Και όμως…

Το 1978, με κριτήριο τις βάσεις μεταξύ των έξι πρώτων σχολών περιλαμβάνονταν
οι σχολές Μεταλλειολόγων, Ναυπηγών κ.λπ. Οι λόγοι είναι προφανείς και
συνδέονται με τις αλλαγές στην οικονομικοκοινωνική και επαγγελματική δομή στη
χώρα μας.

Τα παράδοξα και οι αντιφάσεις

Η προοπτική επαγγελματικής αποκατάστασης σε ένα περιβάλλον εργασιακής ανασφάλειας είναι η «κολυμβήθρα» μέσα στην οποία «βαφτίζονται» οι επιλογές των υποψηφίων (φωτό αρχείο)

Αν εξετάσει κανείς ακόμη πιο αναλυτικά τη σχέση: α. των προτιμήσεων των
υποψηφίων, β. των παρεχόμενων ­ κατά επιστημονικό αντικείμενο ­ θέσεων και γ.
τη ζήτηση στην αγορά εργασίας, θα έρθει σε σύγκρουση με αρκετά «παράδοξα».

Ας σταχυολογήσουμε ορισμένα:

Τα οκτώ Τμήματα Μηχανολογίας ΤΕΙ το 1999 πρόσφεραν 1.179 θέσεις εισακτέων. Οι
υποψήφιοι που σημείωσαν σε κάποιο από αυτά την πρώτη τους προτίμηση δεν
ξεπέρασαν τους 72, εκ των οποίων μάλιστα περισσότεροι από τους μισούς
επικέντρωσαν στο αντίστοιχο ΤΕΙ του Λεκανοπεδίου (ΤΕΙ Πειραιά). Είναι σαφές
ότι υπάρχει μια εξαιρετικά μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις περιφερειακές θέσεις
και στη ζήτηση (πρώτης προτίμησης) των υποψηφίων, η οποία αντανακλά το
«αρνητικό ισοζύγιο» της επαγγελματικής κατηγορίας Μηχανολόγοι ΤΕΙ στην αγορά
εργασίας.

Και όμως, φέτος, μια ματιά στον πίνακα του αριθμού εισακτέων στα ΤΕΙ
Μηχανολογίας δείχνει ότι οι παρεχόμενες θέσεις αυξάνονται κατά 76%, καθώς από
1.179 ανέρχονται σε 2.070!

Στα ΤΕΙ της Β’ Δέσμης (3ο Επιστημονικό Πεδίο Επιστημών Υγείας) μια απλή
συσχέτιση των επιλογών των υποψηφίων και των επαγγελματικών προοπτικών των
σπουδών αναδεικνύει μία αντίφαση.

Όλα σχεδόν τα ΤΕΙ αυτής της Δέσμης έχουν θετικές επαγγελματικές προοπτικές.
Σύμφωνα με την έρευνα του Θ. Κατσανέβα τα επαγγέλματα στα οποία παραπέμπουν τα
Τμήματα Νοσηλευτικής (ΑΕΙ και ΤΕΙ), Ιατρικών Εργαστηρίων (ΤΕΙ), Ραδιολογίας –
Ακτινολογίας (ΤΕΙ), Δημόσιας Υγιεινής (ΤΕΙ), Φυσικοθεραπείας (ΤΕΙ),
Εργοθεραπείας (ΤΕΙ), Οπτικής (ΤΕΙ), έχουν ιδιαίτερη ζήτηση στην αγορά
εργασίας. Παρ’ όλα αυτά συγκεντρώνουν από καμία έως ελάχιστες «πρώτες
προτιμήσεις» των υποψηφίων, αφού π.χ. κανείς δεν επιλέγει ως «πρώτη του
προτίμηση» τα Τμήματα Δημόσιας Υγιεινής, ενώ ελάχιστες είναι οι «πρώτες
προτιμήσεις» στα υπόλοιπα Τμήματα.

Τι συμβαίνει;

Εδώ η «βαριά σκιά» της Ιατρικής καλύπτει σε τέτοιο βαθμό τα υπόλοιπα Τμήματα
και ειδικά των ΤΕΙ που τα κάνει αθέατα στις «πρώτες προτιμήσεις» των
υποψηφίων. Είναι κατανοητό ότι κανείς ή μάλλον ελάχιστοι έχουν την πολυτέλεια
να διαλέξουν τη «δύσκολη» Β’ Δέσμη, στοχεύοντας εξ αρχής στα «παρακατιανά» ΤΕΙ
της.