Οι λανθασμένοι χειρισμοί γκρέμισαν το ευρώ

Ο κ. Βιμ Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, πρέπει να αλλάξει την επικοινωνιακή του πολιτική με τις αγορές, αν θέλει να δει το ευρώ σε υψηλότερα επίπεδα

«Αν αυτά που σας λέω σάς φαίνονται παράλογα, μάλλον παρεξηγήσατε τα λόγια
μου». Σοφά λόγια, πράγματι, από τον Άλαν Γκρίνσπαν, τον σοφό πρόεδρο της
Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, ο οποίος, εμμέσως πλην σαφώς,
έχει δηλώσει ότι οι αγορές δεν πρέπει να γνωρίζουν τα πάντα. Το να αφήνεις τις
αγορές να μαντεύουν τις προσθέσεις σου, φαίνεται πως είναι μία από τις βασικές
αρχές του προέδρου της FED. Φαίνεται, όμως, ότι είναι μία αρχή που αγνοεί ο
Βιμ Ντούιζενμπεργκ, πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας. Οι χειρισμοί
της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας στο ζήτημα τής ­ τουλάχιστον μέχρι σήμερα ­
εξασθένησης του ευρώ στις αγορές συναλλάγματος ήταν το λιγότερο αξιοθρήνητοι.
Και ένα σημαντικό μέρος του προβλήματος ήταν η αφέλεια του κ. Ντούιζενμπεργκ,
όταν μιλούσε στις αγορές συναλλάγματος για το ευρώ. Όταν κάποιος χειρίζεται
θέματα όπως οι απρόσμενες και μεγάλες διακυμάνσεις ενός νομίσματος, τότε λίγη
πανουργία και πονηριά δεν βλάπτει.

Από την ημέρα εισαγωγής του στις αγορές συναλλάγματος, τον Ιανουάριο του 1999,
το ευρώ έπεσε πολύ χαμηλά. Έναντι του δολαρίου ­ πιθανόν του σημαντικότερου
μέσου μέτρησης της αξίας του ­ το πληγωμένο νόμισμα έχει χάσει περίπου 25% από
την ισοτιμία με την οποία εισήχθη στις αγορές συναλλάγματος. Και το χειρότερο
είναι πως όχι μόνο δεν δείχνει κάποια σημάδια ανάκαμψης, αλλά και δεν φαίνεται
ότι θα επιστρέψει σύντομα πάνω από το επίπεδο του ενός προς ένα με το δολάριο.
Παρά το ότι θα ήταν σφάλμα να κατηγορήσουμε την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα για
όλα τα προβλήματα του κοινού νομίσματος, δεν θα είχαμε άδικο να πούμε ότι οι
χειρισμοί της επιδείνωσαν το πρόβλημα. Πολλοί από τους παράγοντες που έστειλαν
το ευρώ χαμηλότερα ­ μη ρεαλιστικές προσδοκίες κατά τη δημιουργία του,
απογοητευτικοί ρυθμοί ανάπτυξης στη ζώνη του ευρώ το πρώτο εξάμηνο του 1999 ­
δεν μπορούσαν να ελεγχθούν από την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα. Ωστόσο, ο
τρόπος με τον οποίο ο κ. Ντούιζενμπεργκ και οι συνάδελφοί του αντέδρασαν στις
εξελίξεις, φαίνεται ότι επιτάχυναν τη διολίσθηση του κοινού νομίσματος.

Οι κίνδυνοι

Άσχετα με το αν είναι προς τα πάνω ή προς τα κάτω, οι μεγάλες διακυμάνσεις
στην ισοτιμία ενός νομίσματος είναι σχεδόν πάντα απευκταίες. Μια απότομη πτώση
στην ισοτιμία ενός νομίσματος, όπως αυτή που αντιμετωπίζει τώρα η Ευρωπαϊκή
Κεντρική Τράπεζα με το ευρώ, δημιουργεί κινδύνους ανόδου του πληθωρισμού και
υπονομεύει την αξιοπιστία των ιθυνόντων της νομισματικής και οικονομικής
πολιτικής. Μια απότομη άνοδος, όπως συμβαίνει στην περίπτωση της βρετανικής
στερλίνας, δημιουργεί πιέσεις στις εξαγωγές και προκαλεί κινδύνους οικονομικής
επιβράδυνσης.

Αυτό που επιθυμούν οι ιθύνοντες της οικονομικής και της νομισματικής πολιτικής
είναι μια σταθερή ισοτιμία και αυτός είναι ο λόγος που οι κεντρικοί τραπεζίτες
σε όλον τον κόσμο εκφράζουν την ανησυχία τους όταν τα νομίσματά τους
παρουσιάζουν μεγάλες διακυμάνσεις. Όταν τα νομίσματα ανεβαίνουν απότομα, η
σωστή αντίδραση είναι να εκφράζουν τους φόβους τους για υπερτίμηση ­ όπως ο
Έντι Τζορτζ, διοικητής της Τράπεζας της Αγγλίας, και άλλα μέλη κάνουν πολύ
συχνά τελευταία. Όταν τα νομίσματα παρουσιάζουν απότομη πτώση, οι κεντρικοί
τραπεζίτες εκφράζουν φόβους για υποτίμηση και αναζωπύρωση πληθωριστικών
πιέσεων. Αν κάνουν κάτι διαφορετικό, διακινδυνεύουν να επιταχύνουν την πτώση ή
την άνοδο της ισοτιμίας του νομίσματός τους.

Το μεγαλύτερο σφάλμα

Από την πρώτη ημέρα η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα απέτυχε να εκφράσει την
ανησυχία της για την πτώση του ευρώ στις αγορές συναλλάγματος ­ πιθανόν είναι
το μεγαλύτερο σφάλμα που έκανε ο κ. Ντούιζενμπεργκ και οι συνάδελφοί του.
Πράγματι, αρχικά η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα δεν μπόρεσε να χαράξει μια κοινή
γραμμή αντίδρασης για τις εξελίξεις στις διεθνείς αγορές συναλλάγματος και οι
κεντρικοί τραπεζίτες της ζώνης του ευρώ και οι Ευρωπαίοι πολιτικοί διατύπωναν
διαφορετικές απόψεις. Οι αγορές δεν είχαν μία φωνή και μία άποψη για να
πιστέψουν και έτσι απλώς έστειλαν το ευρώ ακόμη πιο χαμηλά.

Ακόμη και όταν η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα εμφανίστηκε να συμφωνεί σε μια
κοινή στρατηγική, αυτή φαίνεται ότι δεν ήταν η σωστή. Σε κάθε καθοδική κίνηση
του ευρώ στις αγορές συναλλάγματος, οι αξιωματούχοι της Ευρωπαϊκής Κεντρικής
Τράπεζας δεν εξέφραζαν την ανησυχία τους, αλλά επαναλάμβαναν μονότονα ότι το
κοινό νόμισμα έχει τις δυνατότητες να ανακάμψει. Υπάρχει βέβαια και η άποψη
που θέλει την Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα να είναι ικανοποιημένη από την πτώση
του ευρώ, η οποία ανακούφισε τις εξαγωγικές επιχειρήσεις της ζώνης του κοινού
ευρωπαϊκού νομίσματος. Ίσως, όμως, η χειρότερη αντίδραση που θα μπορούσε να
έχει η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα στην πτώση του ευρώ ήταν να εμφανίζεται
αδιάφορη για την πτώση του.

Το αποτέλεσμα

Το καθαρό αποτέλεσμα της στρατηγικής της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ήταν να
πεισθούν οι αγορές συναλλάγματος ότι το ευρώ θα κινηθεί μόνο προς μία
κατεύθυνση: προς τα κάτω! Τα θεμελιώδη οικονομικά μεγέθη της ευρωπαϊκής
οικονομίας στις αρχές του 1999 ευνοούσαν την πτώση του ευρώ. Όταν αυτό
συνδυαζόταν με τη σχεδόν παντελή απουσία ανησυχίας από την πλευρά της
Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας, το αποτέλεσμα ήταν το ευρώ να κινείται μόνο
πτωτικά. Από την πρώτη ημέρα των προβλημάτων του ευρώ στις αγορές
συναλλάγματος, ο κ. Ντούιζενμπεργκ έπρεπε να υιοθετήσει πιο σκληρή γλώσσα.
Μπορεί στην αρχή να έκανε λανθασμένες επιλογές, αλλά θα μπορούσε στη συνέχεια
να βελτιώσει την κατάσταση ανεβάζοντας τους τόνους, καθώς το ευρώ πήγαινε
ακόμη πιο χαμηλά. Αυτό που πραγματικά τρομοκρατεί τους επενδυτές περισσότερο
από οτιδήποτε είναι η απειλή μιας ευρείας κλίμακας παρέμβασης των κεντρικών
τραπεζών της ζώνης του ευρώ στις αγορές συναλλάγματος.

Στον απόηχο της εξευτελιστικής αποβολής της στερλίνας από τον Μηχανισμό
Συναλλαγματικών Ισοτιμιών, το 1992, η πιθανότητα παρέμβασης αποκλείεται από
πολλούς Βρετανούς αναλυτές. Παρ’ όλα αυτά, παραμένει ένα χρήσιμο όπλο.

Λίγες λέξεις…

Αν ο κ. Ντούιζενμπεργκ είχε καταφέρει να πείσει τις αγορές ότι η παρέμβαση
ήταν μια πιθανή λύση, τότε θα μπορούσε να είχε φρενάρει την πτώση του κοινού
νομίσματος. Σε αυτή την περίπτωση ίσως δεν χρειαζόταν να φθάσει τόσο μακριά
και να χρειαστεί να επέμβει πραγματικά στις αγορές συναλλάγματος. Λίγες αλλά
καλοζυγισμένες λέξεις θα μπορούσαν να έχουν σταματήσει το ξεπούλημα του ευρώ.
Δεν είναι τυχαίο, για παράδειγμα, ότι ο Έντι Τζορτζ, διοικητής της Τράπεζας
της Αγγλίας, δεν έχει αποκλείσει το ενδεχόμενο παρέμβασης στις αγορές
συναλλάγματος για να φρενάρει την άνοδο την στερλίνας.

Αντίθετα, ο κ. Ντούιζενμπεργκ έκανε με τη στάση του τις αγορές να πιστέψουν
ότι δεν υπάρχει καμία πιθανότητα να παρέμβει για να συγκρατήσει το ευρώ. Η
αγαπημένη τακτική της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας ήταν να αυξάνει τα
επιτόκια. Και αυτό, όμως, δεν ήταν ξεκάθαρο ότι γινόταν για να στηριχθεί το
ευρώ. Τελικά, μάλλον ο κ. Ντούιζενμπεργκ πρέπει να αναθεωρήσει την
επικοινωνιακή του πολιτική με τις αγορές. Πριν είναι πολύ αργά…