Πώς έζησα τις τελευταίες μέρες της Σαϊγκόν

Η συνθήκη ειρήνης του Παρισιού, τον Ιανουάριο του 1973, τερμάτισε επίσημα
την αμερικανική στρατιωτική εμπλοκή στο Βιετνάμ, σφραγίζοντας το δόγμα της
«βιετναμοποίησης» του μετώπου. Για λίγο, το επίκεντρο στη Νοτιοανατολική Ασία
μεταφέρθηκε στην επίθεση των Ερυθρών Χμερ στην Καμπότζη. Όμως, στις αρχές του
1975, η αντίσταση του Νοτίου Βιετνάμ ξαφνικά κατέρρευσε. Η πρώην αυτοκρατορική
πρωτεύουσα Hue, έπεσε στον στρατό του Βορείου Βιετνάμ στις 26 Μαρτίου για να
ακολουθήσει η Da Nang, δεύτερη μεγαλύτερη πόλη του Νότου, σχεδόν χωρίς
αντίσταση. Στις 17 Απριλίου, οι Ερυθροί Χμερ του Πολ Ποτ κατέλαβαν την Πνομ
Πενχ, ολοκληρώνοντας την κατάκτηση της Καμπότζης. Ο πρόεδρος Θιέου παραιτήθηκε
τέσσερις μέρες αργότερα στη Σαϊγκόν, μια πόλη στο έλεος πλέον των στρατευμάτων
του Ανόι.

Στις 24 Απριλίου του 1975, μία μέρα πριν συμπληρώσω τα 26 μου, επιβιβάστηκα
στο αεροπλάνο για να μεταβώ από την Ταϊλάνδη στη Σαϊγκόν. Δίπλα σ’ εμένα
καθόταν ένας άνδρας, που ονομαζόταν Γκαρθ Χαντ. Ανήκε στην ευαγγελική οργάνωση
Living Bibles International και πήγαινε στο Βιετνάμ για να βοηθήσει στην έξοδο
της ομάδας του από εκεί. «Ο Θεός αγαπά τον αμαρτωλό, αλλά μισεί την αμαρτία»,
είπε και, στην προκειμένη περίπτωση, «αμαρτία» ήταν ο κομμουνισμός που σίγουρα
ο Θεός απεχθανόταν.

Στη Σαϊγκόν έλαβα την τουριστική μου βίζα χωρίς πρόβλημα, όμως στο τελωνείο
μου κατέσχεσαν το «Time» και το «Newsweek»: ήταν αδύνατο να επιτρέψουν στους
κατοίκους της Σαϊγκόν να δουν αυτά τα άθλια πράγματα. Ένα εξώφυλλο έφερε τη
φωτογραφία ενός στρατιώτη της Σαϊγκόν με ένα στόχο σχεδιασμένο στην καρδιά
του. Ο τίτλος του, «Στόχος Σαϊγκόν»…

Η έξοδος

Η έξοδος συνεχιζόταν με ρυθμό 10.000 ατόμων την ημέρα. Σύμφωνα με εκτιμήσεις,
3.000 είχαν επαφές με την πρεσβεία, 1.000 είχαν συγγενείς Αμερικανούς και
1.000 ήταν φίλοι ή γνωστοί Αμερικανών.

Τι συνέβαινε με όλους τους άλλους; Όταν πήγα στο αεροδρόμιο αντιλήφθηκα ότι
πολύ λίγοι γνώριζαν γιατί έφευγαν. Όσο η αμερικανική έξοδος επιταχυνόταν, οι
Βιετκόνγκ ­ μάθαμε αργότερα ­ έπαιρναν θέσεις κοντά σε κρίσιμες εγκαταστάσεις,
ώστε να αναλάβουν τον έλεγχο εύκολα, όταν θα ερχόταν η κατάλληλη στιγμή.

Μια νύχτα ξύπνησα από τον ήχο τριών εκκωφαντικών εκρήξεων και αντιλήφθηκα ότι
η πυραυλική επίθεση είχε αρχίσει. Πήγα στον τελευταίο όροφο του ξενοδοχείου
μου. Είδα μια μεγάλη φωτιά, που ενισχυόταν, χωρίς αμφιβολία, από το πετρέλαιο
που φύλαγαν στα σπίτια τους οι φτωχοί. Σύντομα, ένα ολόκληρο τετράγωνο
παραδόθηκε στις φλόγες… Παρακολουθούσα το θέαμα με ανάμεικτα συναισθήματα.
Οι Βιετκόνγκ είχαν ανακοινώσει ότι πλησιάζουν…

Η 28η Απριλίου άρχισε αρκετά δραματικά. Πήγα στην άκρη της πόλης, περίπου στις
6.30 το πρωί, όπου είδα ότι οι Βιετκόνγκ είχαν φτάσει στα περίχωρα της Σαϊγκόν
και είχαν κλείσει τον δρόμο στην άλλη πλευρά της γέφυρας… Επέστρεψα στο
δωμάτιό μου και διάβαζα ένα βιβλίο όταν, χωρίς προειδοποίηση, η πόλη
παραδόθηκε στα πυρά. «Αυτό είναι ­ σκέφτηκα. Η εξέγερση έχει αρχίσει». Ο
πρόεδρος Μινχ θα ‘πρεπε να ‘χει μόλις τελειώσει την ομιλία του, ζητώντας από
τους Αμερικανούς να φύγουν και από την άλλη πλευρά διαπραγματεύσεις. Η άλλη
πλευρά θα απαντούσε ότι δεν ήταν αρκετό ­ έπρεπε να παραδοθούν ολοκληρωτικά
χωρίς όρους.

Απόγνωση

Το δράμα. Ο πόλεμος τελείωσε αφήνοντας ανεξίτηλα ίχνη στο σώμα και την ψυχή

Ήταν η πρώτη και τελευταία φορά στον πόλεμο που η αεροπορία των Βιετκόνγκ
συμμετείχε ενεργά. Όσο για τα πυρά που είχα ακούσει από το ξενοδοχείο μου, οι
στρατιώτες είχαν πληροφορηθεί για επίθεση από εχθρικά αεροπλάνα, όμως ήταν
μπερδεμένοι. Το αεροπλάνο το οποίο στόχευσαν, ήταν επιβατικό. Το γεγονός
τρέλανε τον κόσμο. Ήταν μια πρόγευση, σκεφτήκαμε. Από τώρα και στο εξής
μπορούσε να συμβεί οτιδήποτε και εύκολα. Και όταν θα συνέβαινε, δεν θα υπήρχε
τίποτα που να μπορούμε να κάνουμε.

Κάποιοι άνθρωποι «πλουτίζουν» από τη δυστυχία των άλλων και, απ’ ό,τι φάνηκε
ήμουν ένας από αυτούς. Στη διάρκεια της ημέρας, βρέθηκα να εκτελώ χρέη
επικεφαλής της Washington Post. Υπέθεσα ότι η επιχείρηση θα ολοκληρωνόταν
γρήγορα, όπως στην Πνομ Πενχ. Όμως δεν έγινε έτσι.

Στην πρεσβεία το πλήθος είχε μεγαλώσει, όμως ακόμη δεν είχε φτάσει στο
ανησυχητικό σημείο του απογεύματος που θα ακολουθούσε… Ο καιρός χάλασε. Λες
και το φως είχε χαθεί. Οι συνθήκες συνωμοτούσαν ενάντια στην ηρεμία. Σε όλη τη
Σαϊγκόν υπήρχαν άνθρωποι που τους είχαν υποσχεθεί ότι θα έφευγαν. Άλλοι,
ανάμεσά τους και στρατιωτικοί, σκέφτονταν ότι σίγουρα θα πεθάνουν.

Η φυγή και οι λεηλασίες

Η φυγή. Έντρομοι οι Αμερικανοί και οι Νοτιο-βιετναμέζοι συνεργάτες τους προσπαθούν όπως – όπως να διαφύγουν από τη Σαϊγκόν, που κατακλύστηκε από τους Βιετκόνγκ

Νωρίς, το πρωί της 30ής Απριλίου, έφυγα από το ξενοδοχείο μου και συνάντησα
μια ομάδα Κορεατών σε κατάσταση υστερίας: «Οι Αμερικανοί ακύρωσαν την
εκκένωση». Ήταν εξαιρετικά επικίνδυνο να κυκλοφορείς στους δρόμους. Οι
λεηλασίες είχαν αρχίσει και στην πρεσβεία οι γραφομηχανές ήταν ήδη στους
δρόμους. Υπήρχε οσμή από ούρα, εκεί όπου το πλήθος είχε περάσει τη νύχτα.
Επικρατούσε χάος. Κάποιοι με κοίταζαν περίεργα, σαν να ήμουν μέλος της
πρεσβείας. Ήμουν ο μόνος λευκός. Πήγα στη βιβλιοθήκη… Δύο πράγματα δεν
μπόρεσα να πάρω, ένα αντίγραφο χάρτη του Ανόι, του 1873, και μια καδραρισμένη
ρήση του Λόρενς της Αραβίας: «Καλύτερα να τους αφήσεις να το καταφέρουν με
δυσκολία, παρά να το κάνεις ο ίδιος τέλεια, γιατί, είναι η χώρα τους, ο δικός
τους τρόπος και ο χρόνος σου τελειώνει»… Το διάγγελμα του μεγάλου Μινχ
ακουγόταν, προσφέροντας παράδοση άνευ όρων. Μέσα σε μερικά λεπτά, ο πόλεμος θα
είχε λήξει. Κανείς δεν ήξερε πού να πάει. Ακούγαμε τα πυρά στον δρόμο και
νιώθαμε να κινδυνεύουμε. Μας έσωσε ένας οδηγός ταξί.

Η σωτηρία

Στο γραφείο του Reuters, έγραφα έναν απολογισμό της ημέρας όταν κάποιος μου
είπε ότι μόλις είχε δει ένα άρμα μάχης με τη σημαία του Εθνικού
Απελευθερωτικού Μετώπου (NLF). Πήγα στην πόρτα και κοίταξα προς τα αριστερά,
στο παλάτι του Θιέου, και το είδα. Χωρίς να το σκεφτώ, έτρεξα πίσω του, και
έκανα νόημα καθώς κατευθυνόταν προς τις πύλες του παλατιού. Ένας
Βορειοβιετναμέζος στρατιώτης στα πράσινα πήδηξε και έστρεψε το όπλο επάνω μου.
Ήμουν μπερδεμένος, δεν μπορούσα να θυμηθώ τον χαιρετισμό του NLF ή πώς να του
εξηγήσω ότι ήθελα να ανέβω επάνω. Τελικά του έδωσα το χέρι μου. Με άρπαξε
βίαια και μου έδειξε το πίσω μέρος του άρματος. Είχα ανέβει στο πρώτο άρμα που
έφτασε στο παλάτι. Ήμουν συνεπαρμένος. Το βάρος της στιγμής, το προνόμιο να
γίνεσαι μάρτυρας με κατέλαβαν από το πρώτο λεπτό. Ήταν η ιστορική φύση του
γεγονότος…

Στη διάρκεια της ημέρας είδα μόνο τρία ή τέσσερα πτώματα. Ο στρατός του
Βορείου Βιετνάμ ήταν ο πιο πειθαρχημένος του κόσμου. Δεν είχε κάνει τίποτα
άτακτα και δεν περίμεναν να φύγουν οι ξένοι για να αρχίσουν τους βιασμούς και
τις λεηλασίες, που πολλοί είχαν προφητεύσει. Συνεπώς, όταν η ιστορία θα
γινόταν γνωστή, θα ντρόπιαζε αυτούς που είχαν προβλέψει το αντίθετο. Θα ήταν
μια διαρκής και θαυμάσια ντροπή. Οι επιστήμονες της CIA και του Πενταγώνου,
μια γενιά γερακιών, θα έστεκαν για πάντα στη γωνία, φορώντας το καπέλο του γελοίου.