Ο μπαμπάς μου ο… δότης

Ο Άνταμ Ρόουζ και η ετεροθαλής αδελφή του Τζοάνα δεν έχουν δικαίωμα να γνωρίζουν και τους δύο βιολογικούς τους γονείς. Τα δύο παιδιά, υποφέρουν από προβλήματα ταυτότητας

Από όλα τα ηθικά διλήμματα που γεννά η νέα τεχνολογία αναπαραγωγής, το πιο
επιτακτικό είναι αν τα παιδιά που έρχονται στον κόσμο, μέσω τεχνητής
γονιμοποίησης από δωρητές σπέρματος, έχουν το δικαίωμα να γνωρίζουν ποιος
είναι ο πατέρας τους. Αν το ζήτημα εξεταστεί από την πλευρά των παιδιών, η
απάντηση φαίνεται ξεκάθαρη και καταφατική. Ακόμη κι έτσι όμως, δεν μπορεί να
θεωρηθεί «βασικό ανθρώπινο δικαίωμα» όπως εκτιμάται από μερικούς που
υποστηρίζουν ότι πρέπει να υπάρξει αλλαγή στον νόμο. Ίσως κάποιοι να έλεγαν
ότι το προϊόν μιας «μυστικής συνεργασίας», με την παραδοσιακή μέθοδο της
αναπαραγωγής, έχει το «ανθρώπινο δικαίωμα» να ενημερωθεί για την αληθινή του
καταγωγή. Όμως, ούτε τώρα, με την εξέλιξη της επιστήμης του DNA, επιτρέπεται
τέτοια ζητήματα να ρυθμίζονται οριστικά.

Τότε, προκύπτει το ζήτημα των δικαιωμάτων του δωρητή. Έχει ένας άνδρας, που
χάρη στην παρέμβασή του επιτυγχάνεται να αποκτήσει παιδί ένα άτεκνο ζευγάρι,
το δικαίωμα στην ανωνυμία; Θα πρέπει να αποσυνδέσουμε το θέμα αυτό από τη
χρησιμότητα, ότι, δηλαδή, αν το δικαίωμα στην ανωνυμία απορριφθεί, θα έχουμε
έλλειψη δωρητών. Αυτό θα ήταν πλήγμα, αλλά δεν μπορεί να παίξει αποφασιστικό
ρόλο στην ισορροπία των δικαιωμάτων μεταξύ δωρητή και παιδιού.

Ισότιμα, ούτως ή άλλως, το ερώτημα δεν θα πρέπει να επισκιαστεί από την
ευρύτερη συζήτηση γύρω από τις ευθύνες των πατέρων γενικά. Όλοι οι άνδρες που
έρχονται σε ερωτική συνεύρεση με γυναίκες θα πρέπει ­ σε έναν ιδανικό κόσμο,
έστω ­ να είναι προετοιμασμένοι να δεχτούν την ευθύνη ενός παιδιού, που είναι
πιθανό αποτέλεσμα της πράξης τους.

Το ερώτημα είναι αν η μητέρα και ο «κοινωνικός πατέρας», εγγυούμενοι την
ανωνυμία του δωρητή, έχουν το δικαίωμα να υπερβούν τις ενδεχόμενες μελλοντικές
επιθυμίες του παιδιού τους. Περισσότερα από 1.000 παιδιά γεννιούνται ετησίως
μέσω τεχνητής γονιμοποίησης από σπέρμα δωρητή και σε αναλογία, εννιά προς
δέκα, οι γονείς δεν μιλάνε στο παιδί τους για τη φυσική του καταγωγή από φόβο
κυρίως, μήπως και αυτό διαταράξει τη σχέση του παιδιού με τον «κοινωνικό του
πατέρα». Πολλοί ψυχολόγοι, αντίθετα, εκτιμούν ότι το πλήγμα που προκαλείται
από «οικογενειακά μυστικά» μπορεί να είναι περισσότερο καταστροφικό.

Συζητήσεις

Το ζήτημα της γονιμοποίησης με τη συμβολή δωρητών έχει απασχολήσει έντονα το
βρετανικό υπουργείο Υγείας που έχει ήδη ετοιμάσει τις προτάσεις του, οι οποίες
περιλαμβάνουν πέντε εκδοχές και θα τις υποβάλει στους υπουργούς μέσα στις
επόμενες δύο εβδομάδες. Μεταξύ αυτών είναι και η δημιουργία μιας ξεχωριστής
καταγραφής κατά τη γέννηση των παιδιών που προέρχονται από γονιμοποίηση με
σπέρμα δωρητή. Πρόκειται κατά κάποιον τρόπο για ένα νέο είδος μητρώου το οποίο
θα περιέχει λεπτομέρειες για τις πραγματικές ρίζες του παιδιού και θα
διατίθεται επίσημα. Το σχέδιο αυτό θα αναγκάσει χιλιάδες γονείς να μιλήσουν
στο παιδί τους για τη φυσική του προέλευση, αποδιώχνοντας παράλληλα τη
μυστικότητα που περιβάλλει τη σύλληψη τέκνου μέσω τεχνητής γονιμοποίησης από
σπέρμα «ανώνυμου» μέχρι σήμερα πατρός.

Τα παιδιά που συλλαμβάνονται και γεννιούνται με την παρέμβαση σπέρματος δωρητή
διαθέτουν πιστοποιητικό γεννήσεως που αναγνωρίζει τον κοινωνικό τους πατέρα,
όμως δεν δίνει κανένα στοιχείο για την παρέμβαση της ιατρικής τεχνολογίας και
τις πραγματικές τους ρίζες. Το ζήτημα που έχει δημιουργηθεί, διφορούμενο και
κρίσιμο, έχει πολλά κοινά με την υπόθεση των υιοθετημένων παιδιών στα οποία
παραχωρήθηκε το δικαίωμα να βρουν τους βιολογικούς τους γονείς κατά τη
δεκαετία του 1970.

Ενδεχόμενες αλλαγές στον νόμο θα σημάνουν επίσης ότι άνδρες θα μπορούν να
διαθέτουν το σπέρμα τους μόνο όταν προτίθενται να αναγνωριστούν από τα
μελλοντικά τους παιδιά. Από το 1991, όλες οι κλινικές με ειδίκευση στη
γονιμοποίηση συνδέονται με την Υπηρεσία Γονιμότητας του Ανθρώπου και
Εμβρυολογίας και όλοι οι δωρητές σπέρματος δίνουν βασικές πληροφορίες ­ όνομα,
κωδικό ασφάλισης, γνωστό ιατρικό ιστορικό καθώς και ενδιαφέροντα ­ όμως το
παιδί που γεννιέται δεν έχει πρόσβαση σε αυτές, αν και στην περίπτωση που
θέλουν να παντρευτούν, πληροφορούνται αν ο σύντροφός τους συνδέεται εξ αίματος
μαζί τους.

Τα πρόσωπα

«Ένιωσα σαν τέρας»

Όταν ήταν οκτώ χρόνων, ο Άνταμ Ρόουζ βγήκε για έναν περίπατο με τους γονείς
του. Αυτή η έξοδος έμελλε να αλλάξει τη ζωή του. Κρατώντας τα χέρια του, του
είπαν ότι ο πατέρας του δεν ήταν φυσικός γονέας του. Η σύλληψή του είχε γίνει
με τη χρήση σπέρματος από έναν άνδρα που δεν θα γνώριζε ποτέ. Θυμάται αυτή τη
μέρα λες και ήταν χθες. «Ένιωσα σαν τέρας». Ο πατέρας σου δεν είναι ο αληθινός
μπαμπάς σου, όμως παραμένει πατέρας σου και δεν πρέπει να το πεις σε κανέναν.
Μου είπε ότι ποτέ δεν θα μάθαινα ποιος είναι ο αληθινός μπαμπάς μου, έτσι να
μην έμπαινα στον κόπο για άλλες ερωτήσεις. Μου πήρε χρόνια να συνειδητοποιήσω
πώς ένιωσα και πόσο καταστροφικά ήταν εκείνα τα νέα για μένα. Άρχιζα να
πιστεύω ότι όλοι μπορεί να έχουν κάποια άλλη σχέση μαζί μου». Ο κ. Ρόουζ είναι
σήμερα 33 ετών, βιολόγος, και δεν έχει καταφέρει να μάθει οτιδήποτε για τον
βιολογικό του πατέρα ή την εθνικότητά του και πιστεύει ότι πάσχει από κρίση
ταυτότητας: «Η σύλληψή μου μέσω δωρητή για γονιμοποίηση δεν μοιάζει με τις
εξελιγμένες ιατρικές μεθόδους. Τη χρησιμοποιούσαν χιλιάδες χρόνια για τα γουρούνια».

Η ετεροθαλής αδελφή του, Τζοάνα, μεγάλωσε με τους ίδιους γονείς. Είναι 27
ετών, απόφοιτη κοινωνική λειτουργός. Όπως λέει, πάντα ένιωθε ότι «κάτι δεν
πήγαινε καλά» και ρωτούσε συνέχεια γιατί δεν μοιάζει με τον αδερφό της. «Είμαι
τρομερά δυστυχισμένη που δεν ξέρω από πού προέρχομαι, το ιατρικό ιστορικό μου
και το 50% των βιολογικών προγόνων μου». Η κ. Ρόουζ έχει ήδη κάνει δύο
γεννετικά τεστ από φόβο ότι άνθρωποι με τους οποίους συνδεόταν μπορεί να ήταν
συγγενείς της…