Οι δύο κόσμοι του Βιετνάμ

Στιγμιότυπο από δρόμο της Σαϊγκόν. Η Κόκα Κόλα συνυπάρχει με τα κατάλοιπα της αμερικανικής επέμβασης στη χώρα: ένα τανκ

Στο βορειοανατολικό Βιετνάμ βρίσκεται η βιομηχανική ζώνη Νομούρα- Χάιπχονγκ.
Είναι τόσο επίπεδη και πράσινη, όσο και οι φυτείες ρυζιού που καταλαμβάνουν το
μεγαλύτερο μέρος της. Εκεί όπου έπρεπε να υψώνονται καπνοδόχοι και γιγαντιαία
εργοστάσια, υπάρχουν καταπράσινα λιβάδια που τα σαρώνουν οι άνεμοι του
Ειρηνικού Ωκεανού. Ο Νομούρα Σεκιούριτις, ο ιαπωνικός τραπεζικός και
χρηματοπιστωτικός όμιλος, προσπάθησε από το 1997 που δημιούργησε τη
βιομηχανική ζώνη να προσελκύσει ξένους επενδυτές.

Τελικά, μόνο δύο εταιρείες ήρθαν στην περιοχή: μία αυτοκινητοβιομηχανία που
δημιούργησε ένα εργοστάσιο κατασκευής ανταλλακτικών αυτοκινήτων και μια χημική
εταιρεία. Και οι δύο επιχειρήσεις είναι ιαπωνικές.

Ο Χο Ντιν Τιέν, διευθύνων σύμβουλος της τοπικής εταιρείας που διαχειρίζεται τη
βιομηχανική ζώνη, που από το πολυτελές γραφείο του μπορείς να θαυμάσεις τη θέα
της περιοχής, λέει ότι πλέον η Νομούρα δεν θέτει στόχους για τον αριθμό των
επιχειρήσεων που θα επενδύσουν στην περιοχή. “Κάποτε οι ξένες εταιρείες
έρχονταν στο Βιετνάμ”, λέει ο Τιέν. “Τώρα είναι τελείως διαφορετικά”.

Η ζώνη -όπως και πολλές άλλες στο Βόρειο Βιετνάμ- δημιουργήθηκε για να
προσελκύσει μέρος του ρεύματος των ξένων επενδύσεων, που δημιουργήθηκε όταν το
Βιετνάμ αποφάσισε το 1988 να ανοίξει την οικονομία του στον υπόλοιπο κόσμο. Η
τύχη της, όμως, δεν ήταν καλή, αφού οι ξένοι επενδυτές ήρθαν αντιμέτωποι με τα
κατάλοιπα του κομμουνιστικού παρελθόντος του Βιετνάμ, τα οποία είναι πολύ
περισσότερα στον Βορρά σε σχέση με τον Νότο.

Ωστόσο, 1.110 χιλιόμετρα νοτιότερα, στα περίχωρα της πόλης Χο Τσι Μινχ, την
πρώην Σαϊγκόν, ο επισκέπτης βρίσκει έναν τελείως διαφορετικό κόσμο. Η πόλη
βρίσκεται στην επαρχία Ντονγκ Νάι. Εκεί, τα εργοστάσια ξεφύτρωσαν σαν τα
μανιτάρια και στις δυο πλευρές του σκονισμένου αυτοκινητόδρομου που ενώνει το
Βόρειο με το Νότιο Βιετνάμ. Η Nike, η Fujitsu και δεκάδες άλλες ξένες
επιχειρήσεις κατασκευάζουν εκεί αθλητικά παπούτσια, ηλεκτρικά είδη μέχρι και
τσιγάρα. Χωρίς την απαιτούμενη υποδομή αλλά και την παντελή απουσία
κυβερνητικού σχεδιασμού, η Ντονγκ Νάι έγινε η ταχύτερα αναπτυσσόμενη
περιφέρεια του Βιετνάμ.

Αντικρουόμενες δυνάμεις

«Υπάρχουν δύο αντικρουόμενες δυνάμεις στο Βιετνάμ: η μία προωθεί την παραγωγή
και η άλλη την απομόνωση», λέει ο Τόμας Βάλι, διευθυντής του προγράμματος
«Ινδοκίνα» στο Ινστιτούτο Διεθνούς Ανάπτυξης του Πανεπιστημίου Χάρβαρντ. «Το
ερώτημα είναι ποια από τις δυο δυνάμεις θα επικρατήσει».

Για πολλά χρόνια ο Βάλι και πολλοί άλλοι πίστευαν ότι η επιχειρηματικότητα του
Νοτίου Βιετνάμ θα παρέσυρε και το πολιτικά και οικονομικά επιφυλακτικό Βόρειο
Βιετνάμ προς την ενσωμάτωσή του στην παγκόσμια οικονομία.

Ωστόσο, 25 χρόνια μετά τον πόλεμο που ενοποίησε το Βιετνάμ, η χώρα παραμένει
οικονομικά διχασμένη. Και το χάσμα μεγαλώνει όλο και περισσότερο. Οι εξαγωγές
της Ντονγκ Νάι αυξήθηκαν το πρώτο εξάμηνο του 1999 κατά 22%, ενώ της Χάιπχονγκ
μειώθηκαν κατά 15%. Ωστόσο, παρά την οικονομική επιτυχία του Νοτίου Βιετνάμ,
ορισμένοι παρατηρητές υποστηρίζουν ότι το πάνω χέρι για το μέλλον της χώρας το
έχουν οι κομμουνιστές στο Ανόι και όχι οι καπιταλιστές στην πόλη Χο Τσι Μινχ.
Το Ανόι καθυστέρησε με κάθε τρόπο την υπογραφή ενός εμπορικού συμφώνου με τις
Ηνωμένες Πολιτείες και παρά τις αμέτρητες υποσχέσεις που έχει δώσει τα
τελευταία χρόνια, έχει κάνει ελάχιστα για να βελτιώσει το γραφειοκρατικό
σύστημα που κάνει το Βιετνάμ ένα αφιλόξενο μέρος για ξένους επενδυτές.

«Το ατυχές γεγονός είναι ότι ενώ η βιετναμέζικη οικονομία είναι περισσότερο
ανταγωνιστική σε σχέση με το παρελθόν, είναι λιγότερο ανταγωνιστική σε σχέση
με τις οικονομίες των Ασιατών γειτόνων του», λέει ο Βόλφγκανκγ Μπέρτελμάιστερ,
επικεφαλής του Διεθνούς Χρηματοδοτικού Οργανισμού, ενός παρακλαδιού της
Παγκόσμιας Τράπεζας.

Οι ξένες επενδύσεις που έρρεαν στο παρελθόν με ρυθμό άνω των τεσσάρων
δισεκατομμυρίων δολαρίων το χρόνο, μειώθηκαν το 1999 στο 1,4 δισεκατομμύριο
και φέτος αναμένεται να παρουσιάσουν νέα μείωση. Ακόμη και αυτοί οι αριθμοί
«φουσκώνουν» την πραγματική εισροή επενδύσεων στο Βιετνάμ αφού η κυβέρνηση
εγκρίνει πολύ περισσότερα επενδυτικά προγράμματα σε σχέση με αυτά που τελικά
υλοποιούνται. Αναλυτές της βιετναμέζικης οικονομίας υπολογίζουν ότι η αξία των
ξένων επενδύσεων που πραγματοποιήθηκαν το 1999 στο Βιετνάμ δεν ξεπέρασαν τα
600 εκατομμύρια δολάρια.

Πλήγμα η ασιατική κρίση

Μέρος αυτής της επιβράδυνσης οφείλεται στην ασιατική οικονομική κρίση που
ανάγκασε πολλούς μεγάλους ξένους επενδυτές, κυρίως Ιάπωνες και Νοτιοκορεάτες,
να κλείσουν τα πορτοφόλια τους. Το μεγαλύτερο, όμως, μέρος αυτής της μείωσης
οφείλεται στην απίστευτη γραφειοκρατία που υπάρχει στο Βιετνάμ. Εταιρείες όπως
η ‘Ορακλ αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν τη χώρα, ενώ άλλες, όπως η Πρόκτερ εντ
Γκαμπλ, κατέληξαν σε μεγάλες και σκληρές διαμάχες με τους Βιετναμέζους
συνεταίρους τους.

Η μεγάλη εισροή ξένων επενδύσεων αύξησε κατακόρυφα τις εξαγωγές και τους
ρυθμούς οικονομικής ανάπτυξης της χώρας. Ενώ το 1995 το βιετναμέζικο
Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν αυξήθηκε κατά 9,5% και το 1997 κατά 8,8%, το 1998 ο
ρυθμός ανάπτυξης έπεσε στο 5,8% και πέρυσι στο 4,8%. Οι οικονομολόγοι
υποστηρίζουν ότι οι αξιωματούχοι της χώρας θα πρέπει να είναι ευχαριστημένοι,
αν και φέτος πετύχει αυτόν τον ρυθμό ανάπτυξης.

Ενώ γείτονες, όπως οι Φιλιππίνες, κατάφεραν να αναπτύξουν πρωτοποριακές
ηλεκτρονικές βιομηχανίες, το Βιετνάμ πασχίζει να κρατήσει τους ελάχιστους
ξένους επενδυτές που χρηματοδοτούν τεχνολογικές επενδύσεις. Ακόμη και εκείνες
οι εταιρείες που οι Βιετναμέζοι επιθυμούν την παρουσία τους, όπως για
παράδειγμα η Fujitsu, πρέπει να περιμένουν πολλά χρόνια για να πάρουν έγκριση
για την πραγματοποίηση επενδύσεων.

“Όταν πρωτοήρθαμε εδώ, είχαμε πολλά προβλήματα στις διαπραγματεύσεις μας με το
Ανόι”, λέει ο Σούζο Καβασίμα, πρόεδρος του εργοστασίου της Fujitsu στην Ντονγκ
Νάι, που απασχολεί 2.728 εργαζομένους. ‘Αλλαζαν συνεχώς απόψεις. Τώρα,
ερχόμαστε σε επαφή μόνο με την τοπική κυβέρνηση και αυτό είναι πολύ καλύτερο”.

Ο Καβασίμα έκανε σε κάποιον επισκέπτη μια ξενάγηση στο εργοστάσιο, που είναι
το πρώτο στο Βιετνάμ που διαθέτει “καθαρό δωμάτιο” για την συναρμολόγηση
υψηλής ποιότητας ηλεκτρονικών δικτύων. Στο πίσω μέρος του εργοστασίου
βρίσκεται ένας χώρος φόρτωσης στον οποίο τελωνειακοί υπάλληλοι επιθεωρούν και
σφραγίζουν εξαρτήματα της Fujitsu πριν αυτά φύγουν από το εργοστάσιο. Στη
συνέχεια εξάγονται στις Φιλιππίνες, την Ιαπωνία και την Ταϊλάνδη, όπου
χρησιμοποιούνται για τη συναρμολόγηση φορητών ηλεκτρονικών υπολογιστών.

“Η βιετναμέζικη κυβέρνηση μπορεί να καταστρέψει την περιφέρεια Ντονγκ Νάι μέσω
της μη παροχής των κατάλληλων υποδομών γύρω από αυτά τα εργοστάσια”, λέει ο
Μπράιαν Κουίν, στέλεχος του Ινστιτούτου Διεθνούς Ανάπτυξης στο Πανεπιστήμιο
Χάρβαρντ. “Αν το κάνουν αυτό, θα καταστρέψουν τον Νότο για να ταΐσουν τον
Βορρά”.