ΠΡΟΣΩΠΑ Η εκδίκηση της πολιτικής

Τζέημς Τόμπιν. Ο “φόρος Τόμπιν” συμβολίζει την “παλινόρθωση” της πολιτικής έναντι της οικονομίας

Νομπελίστας της Οικονομίας το 1981, ο Αμερικανός Τζέημς Τόμπιν έχει κάνει το
όνομά του σύμβολο της βούλησης να ανακτηθούν χώροι δημοκρατίας τους οποίους
έχει σφετερισθεί η οικονομική δραστηριότητα. Το 1978 πρότεινε μια φορολογία
που είναι γνωστή με το όνομά του (φόρος Τόμπιν) και έχει στόχο την επιβολή
ενός φόρου 0,1% στις νομισματικές συναλλαγές. Και τούτο όχι για να
επιβαρυνθούν οι δραστηριότητες της πραγματικής οικονομίας (εισαγωγές,
εξαγωγές, επενδύσεις), αλλά για να μπει “ένας κόκκος άμμου” στα γρανάζια της
κερδοσκοπίας και να αντληθούν πόροι για την ενίσχυση των αναπτυσσομένων χωρών.

Έπειτα από δύο δεκαετίες συνωμοσίας της σιωπής γύρω από την πρόταση αυτή, έχει
ξεκινήσει μια διεθνής κίνηση κοινοβουλευτικών υπέρ του φόρου Τόμπιν. Στόχος
είναι να συγκεντρωθούν πριν από το τέλος του χρόνου τουλάχιστον 1.000
υπογραφές κοινοβουλευτικών και των πέντε ηπείρων υπέρ της φορολόγησης αυτής. Η
αρχική επιδίωξη του Τόμπιν, 82 χρόνων σήμερα, ήταν να επιτύχει μια σταθερότητα
στο διεθνές νομισματικό σύστημα φρενάροντας την κερδοσκοπία. Στο αμερικανικό
ιδεολογικό πλαίσιο, η κυριαρχία του οικονομικού τομέα δεν θεωρείται ότι
περιορίζει την άσκηση της δημοκρατίας ­ κι αυτό εξηγεί γιατί ο Αμερικανός
οικονομολόγος απόρησε για το γεγονός ότι την πρότασή του την υιοθέτησε κυρίως
η αριστερά. “Το γεγονός ότι θεωρούν το σύστημα φορολόγησης που προτείνω
αριστερή μεταρρύθμιση παραμένει για μένα ένα αίνιγμα”, δηλώνει.

Για τους Ευρωπαίους όμως, ο φόρος Τόμπιν συμβολίζει την “παλινόρθωση” της
πολιτικής έναντι της οικονομίας και η αριστερά είναι εκείνη που τον προωθεί.
Στη Γαλλία υποστηρίζεται από την Attac (Ένωση για τη φορολόγηση των
οικονομικών συναλλαγών προς αρωγή των πολιτών) και μάλιστα συζητήθηκε στο
κοινοβούλιο — για να διαπιστωθεί ότι είναι αδύνατο να εφαρμοσθεί σε μία μόνο
χώρα. Εξ ου και η ιδέα για τη διεθνή κινητοποίηση και μια πρώτη συνάντηση των
κοινοβουλευτικών που τον υποστηρίζουν προγραμματίζεται να πραγματοποιηθεί τον
Ιούνιο στις Βρυξέλλες.

Η κατάσταση έχει αλλάξει πολύ από την εποχή που ο Τζέημς Τόμπιν διατύπωνε την
ιστορική του πρόταση. Η ασιατική κρίση του 1997, η αστάθεια του διεθνούς
οικονομικού συστήματος, τα υπερκέρδη των χρηματιστών, ο παράδοξος συνδυασμός
κερδών και απολύσεων από την Μισλέν, το φιάσκο του Σηάτλ και η συζήτηση για
την αδυναμία των κρατών μπροστά στην παγκοσμιοποίηση έχουν αλλάξει τα
δεδομένα, καθώς η άποψη πως κανένας κανονισμός δεν πρέπει να επιβάλλεται στην
οικονομία δέχεται όλο και περισσότερες κριτικές. Ωστόσο πολλά πρέπει να γίνουν
ακόμη, κυρίως να συγκεκριμενοποιηθεί ο φόρος Τόμπιν για να μην μπορούν οι
αντίπαλοί του να υποστηρίζουν ότι είναι ανεφάρμοστος. Και οι κοινοβουλευτικοί
της Ευρώπης έχουν την ευκαιρία να φανούν πρωτοπόροι.