ΔΡΟΜΟΙ

Ο Ηρόδοτος…

… διηγείται πως οι Πέρσες, κάθε φορά που ήταν να πάρουν μια σημαντική
απόφαση, τη συζητούσαν πρώτα σε κατάσταση μέθης. Την άλλη μέρα, όταν ήταν πια
ξεμέθυστοι, την εξέταζαν ξανά. Αν τους φαινόταν ακόμη καλή, την υιοθετούσαν.
Αν, αντίθετα, έπαιρναν μια απόφαση ξεμέθυστοι, την ξανασυζητούσαν αργότερα σε
κατάσταση μέθης και αν τους φαινόταν και τότε καλή, την υιοθετούσαν. Προφανώς,
οι Πέρσες είχαν σε υπόληψη αυτά που λέμε σήμερα «αλλοιωμένες ψυχικές
καταστάσεις». Στον σύγχρονο πολιτισμό, μια απόφαση που παίρνεται με τέτοιο
τρόπο δεν έχει καμιά αξία ­ και όχι μονάχα αυτή, αλλά όλες οι αποφάσεις που
παίρνονται υπό το κράτος «συναισθηματικής φόρτισης».

Μία καλή επιλογή…

… πρέπει υποχρεωτικά να είναι ορθολογική. Όταν αφήνεται κανείς στο
συναίσθημα, μπερδεύει τις σκέψεις του και οδηγείται σε λανθασμένες αποφάσεις ­
έτσι πιστεύουν σήμερα οι περισσότεροι άνθρωποι, παρατηρεί στην εφημερίδα
«Κοριέρε ντέλα Σέρα» η Ιταλίδα καθηγήτρια της Φιλοσοφίας στο Πανεπιστήμιο
Κάρνεγκι Μέλον του Πίτσμπουργκ Κριστίνα Μπικιέρι. Αυτός ο χωρισμός της λογικής
από το συναίσθημα ­ ο αποχωρισμός, που είναι κάπως υποτιμητικός για το
συναίσθημα ­ έχει μακρά ιστορία. Τον βρίσκουμε στις κοινωνικές επιστήμες, στην
ψυχολογία, στη φιλοσοφία. Μέχρι πριν από μερικά χρόνια, το συναίσθημα
θεωρούνταν υποδεέστερο των «σοβαρών» νοητικών λειτουργιών, όπως είναι η
αντίληψη, ο λόγος, η σκέψη.

Ένας σκορπιός…

… ζητάει από έναν βάτραχο να τον πάρει στη ράχη του και να τον περάσει στην
άλλη όχθη του ποταμού. Μα ο βάτραχος δεν έχει καμιά όρεξη να πεθάνει από το
κεντρί του. Για να τον πείσει, ο σκορπιός του εξηγεί πως δεν έχει κανένα να
συμφέρον να τον κεντρίσει, αφού έτσι θα βρεθεί και ο ίδιος στον πάτο του
ποταμού. Και όταν πια, με τον σκορπιό στη ράχη του, ο βάτραχος διαπιστώνει με
κατάπληξη πως πεθαίνει από το παράλογο κέντρισμά του, εκείνος του λέει
αναστενάζοντας: «Δεν μπορούσα να κάνω αλλιώς. Είναι στη φύση μου». Βάτραχος
και σκορπιός έχασαν τη ζωή τους, γιατί έπεσαν θύματα και οι δυο του ίδιου
λογικού επιχειρήματος.

Το συναίσθημα…

… και η λογική, λέει η σύγχρονη επιστήμη, δεν είναι ανεξάρτητα το ένα από το
άλλο και αν είχε μονάχα λογική, το ανθρώπινο είδος δεν θα είχε επιβιώσει. Αν,
ας πούμε, βάτραχος και σκορπιός είχαν ακούσει τους φόβους τους, θα είχαν
γλιτώσει τη ζωή τους. Βέβαια, το παράδειγμα είναι ολόκληρο μια λογική
κατασκευή. Στη φύση, οργή, θλίψη, φόβος, χαρά, όλα τα πάθη είναι αξεδιάλυτα
από τη λογική και τις πιο πολλές φορές, όχι αντίθετα σε αυτήν, τη
συμπληρώνουν. Μοιάζουν με γέφυρα που επιτρέπουν στον άνθρωπο να διασχίσει το
απροσδόκητο, το άγνωστο. Τα συναισθήματα οδηγούν τη λογική και χωρίς να είναι
αντίθετα σε αυτήν, οργανώνουν τη σκέψη. Πρέπει λοιπόν να ακολουθεί κανείς το
παράδειγμα των Περσών και να δίνει περισσότερη βάση στα συναισθήματα όταν
παίρνει τις αποφάσεις του; Το ερώτημα είναι μάλλον ρητορικό. Κανείς δεν θα
ήθελε να βρεθεί ούτε στη θέση του σκορπιού ούτε στου βατράχου.