ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η αμφισβήτηση του Πανεπιστημίου

Τα πρόσωπα αλλάζουν. Η πολιτική; Η πτώση του ήταν αναμενόμενη: δεν μπορούμε
να κρύψουμε τη χαρά μας βλέποντας να φεύγει ένας άνθρωπος που δεν φείσθηκε
προσπαθειών να γίνει μισητός σ’ έναν ολόκληρο κλάδο, αλλά και σ’ εκείνους που
έλεγε ότι υπερασπιζόταν, μαθητές και φοιτητές.

Εκπαίδευση της αγοράς (σκίτσο της «Ελ Παΐς»)

Η ικανοποίηση, όμως, είναι μικρής διάρκειας. Η προσοχή που τράβηξε το άτομό
του ­ αναρωτιέται κανείς αν η πολιτική του είχε άλλο σκοπό ­ δεν μπορεί να
συγκαλύψει το γεγονός ότι ουσιαστικά συνέχισε την πολιτική των προκατόχων του,
επιτείνοντας την αμφισβήτηση του Πανεπιστημίου.

Το σύνθημά του πως οι μαθητές και οι φοιτητές πρέπει να βρίσκονται στο κέντρο
του εκπαιδευτικού συστήματος δεν είναι πρωτότυπο. Οι επανειλημμένες
διακηρύξεις του όμως για τους «χρήστες» αυτού του συστήματος θυμίζουν την
έμμονη ιδέα με τον «πελάτη» που είχαν οι πρωτοπόροι των νέων μεθόδων
διαχείρισης που εφαρμόστηκαν στις αρχές της δεκαετίας του ’80 στην Αμερική,
άνθρωποι σαν τον Τόμας Πήτερς και τον Ρόμπερτ Ουότερμαν. Το αποτέλεσμα αυτών
των μεθόδων ήταν να ενισχυθεί η διαφοροποίηση μεταξύ των «χρηστών» του
εκπαιδευτικού συστήματος, ακριβές αντίγραφο των διακρίσεων ανάμεσα στους
πελάτες της αγοράς. Όλα δείχνουν ότι, αν δεν υπάρξουν αντιδράσεις, η
εκπαιδευτική πολιτική θα αποκτήσει ακόμη πιο φιλελεύθερο προσανατολισμό. Στην
πρώτη γραμμή βρίσκεται η ανώτατη εκπαίδευση, που δεν προσαρμόζεται στην αγορά,
αλλά μετατρέπεται η ίδια σε αγορά. Την ώρα που η ανεργία αυξάνεται και η
εφαρμογή μιας μακροοικονομικής πολιτικής εγκαταλείπεται, η δίκη της
εκπαίδευσης, και ειδικότερα του πανεπιστημίου, μετατοπίζει τις ευθύνες και
αφήνει να εννοηθεί ότι η ανεργία των νέων συνδέεται αποκλειστικά με την
ανεπαρκή εκπαίδευσή τους.

Ένα άλλο σημείο συμφωνίας των κυβερνώντων, ανεξαρτήτως πολιτικών θέσεων, είναι
η ανάγκη «μαζικοποίησης» της ανώτατης εκπαίδευσης, ώστε να λειτουργήσει ως
εργαλείο διαχείρισης της ανεργίας καθυστερώντας την είσοδο στην αγορά
εργασίας. Αν όμως η μαζικοποίηση επιτρέπει σημαντική οικονομία, ο
εκδημοκρατισμός της εκπαίδευσης δεν μπορεί να γίνει παρά με την αύξηση των
σχετικών δαπανών. Όλοι οι υπουργοί της τελευταίας εικοσαετίας προσπάθησαν να
λύσουν αυτό το πρόβλημα δημιουργώντας στο Πανεπιστήμιο «επαγγελματικούς»
κλάδους ­ εις βάρος άλλων κλάδων, βέβαια, που θεωρήθηκαν ξεπερασμένοι. Αυτή η
πλαστή επαγγελματικοποίηση, όμως, δεν είναι παρά ο Δούρειος Ίππος της
ιδιωτικοποίησης της ανώτατης εκπαίδευσης. Και ευνοεί ή επιβάλλει τις
αυξανόμενες επεμβάσεις του «οικονομικού κόσμου» ­ δηλαδή των εργοδοτών ­ στην
πανεπιστημιακή κοινότητα.

Οι νέες τεχνολογίες διδασκαλίας και μετάδοσης των γνώσεων θα μπορούσαν να μας
επιτρέψουν να προσεγγίσουμε τα οικουμενικά ιδανικά στα οποία στηρίχθηκαν τα
ευρωπαϊκά πανεπιστήμια. Αυτό δεν πρέπει να γίνει όμως θυσιάζοντας την
αυτονομία της γνώσης, τον πλουραλισμό των απόψεων ή το δικαίωμα πρόσβασης του
μεγαλύτερου δυνατού αριθμού πολιτών στην εκπαίδευση.

(Απόσπασμα από άρθρο του Πιερ Μπουρντιέ και συνεργατών του με τίτλο «Ένας
υπουργός δεν φέρνει την άνοιξη», που δημοσιεύτηκε την περασμένη εβδομάδα στη
«Μοντ» με αφορμή την αποχώρηση του Κλωντ Αλλέγκρ από το υπουργείο Παιδείας της
Γαλλίας. Κάθε σύγκριση με εγχώρια πρόσωπα και καταστάσεις είναι αυθαίρετη.)