ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Μια άλλη εντολή

Ως προς αυτό τουλάχιστον σύμφωνοι όλοι, πριν και μετά τις εκλογές. Κάτι
χρειάζεται να γίνει, κάτι ν’ αλλάξει στο «γνωστό μας» κράτος.

Μιλάνε ορισμένοι τόσο πολύ γι’ αυτό και τόσο ανυπόμονα που είναι σαν να
πνίγουν μέσα στην επιθυμία τους οποιαδήποτε σκέψη γύρω από το τι προϋποθέτει
κάθε αλλαγή. Ας μη διστάσουμε λοιπόν τώρα που δόθηκε η λαϊκή εντολή για τη
διακυβέρνηση της χώρας, να αναλογιστούμε αυτό που γνωρίζει ο καθένας. Πως η
μεγαλύτερη δυσκολία για αλλαγές στο Δημόσιο είναι να δίνονται και να
εκτελούνται εντολές.

Ιδού το πραγματικό εσωτερικό πρόβλημα μιας χώρας κατοικημένης από ανθρώπους
που ούτε να ασκούν την εξουσία ως το τέλος μπορούν, ούτε και να την
αποδέχονται. Δίχως άλλο, για να συμβεί οτιδήποτε ανανεωτικό πίσω από τα τείχη
του δημόσιου οχυρού, απαραίτητο είναι κάποιος να πάρει μια απόφαση και να τη
βάλει στο καλούπι μιας δραστηριότητας. Για ποιους η δραστηριότητα; Αμέσως θα
ορθωθεί εδώ η αντίσταση των κατωτέρων στην ιεραρχία προς τον ανώτερο. Όταν ο
προϊστάμενος λέει «αυτό θα πρέπει να γίνει», εκείνοι ψιθυρίζουν «ώστε αυτός
θέλει να γίνει».

Στην αυθόρμητη τούτη μεταγλώττιση και απόρριψη της λειτουργικής λογικής
συνοψίζεται η εγχώρια σύγκρουση ανάμεσα σ’ αυτούς που λαμβάνουν τις αποφάσεις
και σ’ αυτούς που ­ υποτίθεται πως ­ τις εκτελούν. Πρόκειται για βαθιά,
ελληνική προκατάληψη ­ με αφετηρία της, βεβαίως, οδυνηρές εμπειρίες ­ σύμφωνα
με την οποία σε κάθε εντολή έχει τρυπώσει και μια διαταγή! Με άλλα λόγια, το
να σου ζητάνε να εκτελέσεις ένα έργο όπως οφείλεις (ως υπάλληλος, ως στέλεχος
μιας υπηρεσίας ή ενός οργανισμού) φτάνει να μοιάζει ισοδύναμο με το να σου
επιβάλλεται μια θέληση απέξω.

Στην περίπτωση όμως της εντολής ­ και σε αντίθεση με εκείνη της διαταγής ­ η
όποια θέληση έχει τη ρίζα της στο εσωτερικό του συνόλου (υπηρεσίας,
οργανισμού). Τυπικά (και εδώ ο τύπος είναι η ουσία) δεν είναι ο διευθυντής που
απευθύνεται προς τα εκτελεστικά όργανα, είναι η Ανάγκη όλων κωδικοποιημένη από
έναν.

Θα μπορούσε κάποιος να πει: αφήστε τα αυτά τα τυπικά και απρόσωπα, το όλο
ζήτημα είναι να πεισθεί ο υφιστάμενος. Ένας άλλος όμως, πιο αυστηρός και πιο
βιαστικός, θα αντέτεινε: όχι να πεισθεί, να υποχρεωθεί πρέπει ο κλητήρας να
είναι κλητήρας και ο τμηματάρχης τμηματάρχης. Πού βρισκόμαστε λοιπόν σήμερα;
Δεν έχουμε, άραγε, παρά να διαλέξουμε ανάμεσα στην πειθώ και τον εξαναγκασμό;
Ανάμεσα στην τήρηση των κανόνων και την ποινή (ακόμη και της απόλυσης);

Μέχρι τώρα το πιο συνηθισμένο είναι τα πράγματα να εξωθούνται είτε στο ένα
είτε στο άλλο άκρο. Μη μπορώντας να μεταβιβάσουν ικανοποιητικά προς τα κάτω
την απόφασή τους και να τη δουν να εφαρμόζεται, οι διευθύνοντες ξεσπούν, από
αδυναμία, σε επίδειξη στείρας δύναμης. Την ίδια στιγμή που ένας υπουργός
σηκώνει τα χέρια του ψηλά, ένας διευθυντής τα χτυπάει στο γραφείο του.
Χειρονομίες, λόγια χωρίς ράβδο, σατραπικοί αφροί σε μισοπάλαβα χείλη, κι
έπειτα κάλμα, σιωπή και πνιχτά γέλια στο παραδίπλα δωμάτιο όπου κουρνιάζει ο
μόνιμος, μισθωτός αναρχισμός.

Στο άλλο άκρο βρίσκεται το «καλόπιασμα» του απείθαρχου, η περίεργη εκείνη
κρατική διπλωματία με την οποία ο προϊστάμενος προσεγγίζει τον υφιστάμενο,
εξαρτημένος απόλυτα από τον τελευταίο που με μια μικρή και μόνο αμέλεια θα
μπορούσε τα πάντα να τα καταστρέψει. Και, πράγματι, αυτός όλα τα καθυστερεί
ώστε να διατηρεί τον έλεγχο, τον κουτοπόνηρο, μνησίκακο έλεγχο μιας κατάστασης
που μπορεί να σπάσει τα νεύρα του πολιτικού, τα κόκαλα του πολίτη.

Αν είναι λοιπόν να μη συναντάμε ανάπηρους σε κάθε βαθμίδα, ας ξανασκεφτούμε το
πώς είναι δυνατόν να επιβάλλονται κυρώσεις εκεί που χρειάζεται. Για να μη
φθάσουμε στο σημείο εξαιτίας του φόβου προς τους αλαζόνες ισχυρούς, να
υποφέρουμε τελικά περισσότερο από την αλαζονεία των αδέσποτων.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής Πολιτισμού και Επικοινωνίας στο
Πανεπιστήμιο Αθηνών.