Διαμάντια πολέμου

«Δεν μπορείς να κάνεις πόλεμο χωρίς χρήματα. Οι άνθρωποι πολεμούν για το
χρήμα. Όλα όσα συμβαίνουν γίνονται γι΄αυτό. Και τα διαμάντια έχουν», λέει ένας
έμπορος διαμαντιών στο Κονγκό. Η Αγκόλα, το Κονγκό και η Σιέρα Λεόνε τα
διαθέτουν σε αφθονία, ικανή πάντα να διεγείρει την απληστία, να εξαγοράζει
συνειδήσεις, να πυροδοτεί πολέμους.

Η ανάμειξη των αποικιοκρατών και των υπερδυνάμεων φάνηκε να υποχωρεί στις
αρχές της δεκαετίας του 1990, αφήνοντας τα διαμάντια, το πετρέλαιο και τις
άλλες φυσικές πρώτες ύλες στο στόχαστρο των ανταρτών και των κυβερνήσεων. Για
το μεγαλύτερο μέρος όμως των τελευταίων πενήντα ετών, ο Ψυχρός Πόλεμος και οι
κυβερνήσεις της μειοψηφίας των λευκών της Νότιας Αφρικής διοχέτευαν τεράστιο
δυναμικό σε χρήματα και όπλα στις κατά τόπους συρράξεις. Ωστόσο, στις χώρες
όπου οι ποσότητες σε φυσικές πλουτοπαραγωγικές πηγές δεν εγγυούνταν τη
συνέχιση του εμπορίου όπλων- όπως στη Μοζαμβίκη, όταν η μετα- απαρτχάιντ Νότια
Αφρική σταμάτησε να χρηματοδοτεί την εξέγερση και η μετα – κομμουνιστική
Ανατολική Ευρώπη σταμάτησε να χρηματοδοτεί την κυβέρνηση- ο πόλεμος απλώς
έσβησε.

Η έκθεση

Στην έκθεση των Ηνωμένων Εθνών για το εμπάργκο που επιβλήθηκε στα διαμάντια
της Ουνιτά, την οργάνωση των ανταρτών της Αγκόλας, αναφέρεται λεπτομερώς το
δώρο που έδωσε ο ηγέτης της Γιόνας Σαβίμπι στον πρόεδρο του Τόγκο ως πληρωμή
για να επιτρέψει στα παιδιά του να φοιτήσουν στα σχολεία του Τόγκο: διαμάντια
σε πακέτο «στο μέγεθος διαβατηρίου». Το Τόγκο το διαψεύδει. Κάπως έτσι
σφράγισε, σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ, ο ισχυρός άνδρας της Ουνιτά και τη
φιλία του με τον πρόεδρο της Μπουρκίνα Φάσο. Στέλνοντάς του πολλούς φακέλους
γεμάτους διαμάντια, συνεισφέροντας στην προεκλογική εκστρατεία του και
βοηθώντας την κυβέρνησή του στην αποπληρωμή χρεών. Ως αντάλλαγμα δέχθηκε τη
μεταφορά καυσίμων με τρεις πτήσεις. Η κυβέρνηση της Μπουρκίνα Φάσο το
διαψεύδει. Η Ντε Μπιρς είναι ο Νοτιοαφρικανικός επιχειρηματικός όμιλος που
ελέγχει τα δύο τρίτα των ακατέργαστων διαμαντιών του κόσμου. Αποφασίζει πόσα,
πότε, πόσο και σε ποιον θα πουληθούν. Η χώρα προέλευσή τους είναι ο παράγοντας
που κρίνει αν η εξαγωγή τους θα συμβάλει στην ανάπτυξη και τη σταθερότητα.

Η Μποτσουάνα, η Νότια Αφρική ή η Ναμίμπια συγκαταλέγονται στις υπεύθυνες
χώρες. Σε αντίθεση με τις προαναφερθείσες( Αγκόλα, Κονγκό, Σιέρα Λεόνε), όπου
κυριαρχεί η διαφθορά στις κυβερνήσεις, η αγριότητα των ανταρτών και τα
διάτρητα σύνορα. Εκεί οι πολύτιμοι λίθοι έχουν καταστεί η καύσιμη ύλη του
δουλεμπορίου, των δολοφονιών, της εκτόπισης ολόκληρων πληθυσμών και της
οικονομικής κατάρρευσης. Η Ντε Μπιρς υπολογίζει ότι μόνο το 3% της
συγκέντρωσης των διαμαντιών παγκοσμίως προέρχεται σήμερα από εμπόλεμες
περιοχές της Αφρικής.

Η Κριστίν Γκόρντον όμως, ανεξάρτητη ειδικός στα διαμάντια και δημοσιογράφος,
τονίζει ότι έως τα μέσα του 1990 οι εμπόλεμες ζώνες της Αφρικής συνεισέφεραν
στη συνολική ποσότητα διατηρώντας ως και το 15%.

Χάος στα ορυχεία της Αγκόλα

Πολύτιμο αγαθό. Τα διαμάντια χρηματοδοτούν τους πολέμους στην Αφρική

Στην Βορειοανατολική Αγκόλα το ορυχείο της Κατόκα αποτελεί παράδειγμα
εκσυγχρονισμού για την σπαραζόμενη από τον εμφύλιο χώρα. Την προστασία των
εργαζομένων, έως πριν από τέσσερα χρόνια, είχαν αναλάβει βαριά οπλισμένοι
άνδρες. Αυτοί ήταν οι αντάρτες της Ουνιτά. Ο κυβερνητικός στρατός κατέλαβε την
περιοχή το 1996 και τη μεταμόρφωσε σε ένα από τα πιο σύγχρονα κέντρα εξόρυξης
διαμαντιών. Οι στρατιώτες της Ουνιτά όμως παρέμειναν και επιδόθηκαν σε
τρομοκρατία του τοπικού πληθυσμού. Επί χρόνια οι Ην. Πολιτείες υποστήριζαν
τους αντάρτες ως αντίβαρο στην υποστηριζόμενη από τη Μόσχα κυβέρνηση της
Λουάντα. Με το τέλος του Ψυχρού Πολέμου όμως η Ουνιτά έχασε τους ευεργέτες
της. Η απομόνωσή της ενισχύθηκε, όταν ο Σαβίμπι έχασε τις εκλογές το 1992.
Αντί να δεχτεί το αποτέλεσμα, επέστρεψε στα δάση και συνέχισε τον πόλεμο. Τρία
δισεκατομμύρια δολάρια απέφεραν οι πωλήσεις διαμαντιών και η Ουνιτά με 35.000
καλά οπλισμένους στρατιώτες λίγο ακόμη και θα ανέτρεπε πέρυσι την κυβέρνηση.
Περισσότεροι από μισό εκατομμύριο άνθρωποι σκοτώθηκαν ενώ άλλοι 90.000
ακρωτηριάστηκαν. Τέσσερα εκατομμύρια εγκατέλειψαν τα σπίτια τους. Τα Ηνωμένα
Έθνη τη χαρακτηρίζουν ως τη χειρότερη χώρα για να ζει ένα παιδί.