ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Για ποιον χτυπά η καμπάνα

Ας ξεχάσουμε, για λίγο, το εκλογικό αποτέλεσμα ­ όποιο κι αν είναι. Καθώς
οι γραμμές αυτές γράφονται την τελευταία ημέρα της επίσημης προεκλογικής
περιόδου, η άγνοια της έκβασής της προσφέρει την πολυτέλεια μιας θεσμικής και
πολιτικής αποτίμησης.

Η γενική αίσθηση συνδέεται πρωταρχικά με την απουσία διαλόγου αντάξιου του
ονόματός του, με βασική μάλιστα ευθύνη του κυβερνώντος κόμματος. Η έκταση της
προεκλογικής περιόδου αποδείχθηκε μεγάλος αντίπαλός του, αφού δεν κατάφερε να
αναδείξει τη διαφορά, που συνεχίζω να πιστεύω ότι υπάρχει ανάμεσα στο έργο του
και τις «προτάσεις» του βασικού ιδίως αντιπάλου του. Η κοινή γνώμη γνωρίζει
ότι η κυβέρνηση νοικοκύρεψε τα δημοσιονομικά και έβαλε ουσιαστικά την Ελλάδα
στην ΟΝΕ. Δεν γνωρίζει όμως, γιατί κανείς δεν της το είπε, ότι η βελτίωση αυτή
«των δεικτών» επιτεύχθηκε με τον πιο δύσκολο αλλά πιθανότατα πιο εθνικά
επωφελή τρόπο ­ που τυχαίνει να είναι ο αντίθετος από αυτόν που ευαγγελίζεται
η Νέα Δημοκρατία: μέσω, δηλαδή, προσπάθειας εξυγίανσης και αύξησης της
ανάπτυξης, με διατήρηση της κεντρικής θέσης των ελληνικών κεφαλαίων και
επιχειρήσεων και όχι μέσω της εύκολη λύσης του ολοκληρωτικού και εντελώς
ανεξέλεγκτου ανοίγματος των αγορών. Στο σύγχρονο οικονομικό περιβάλλον αυτή
είναι η μόνη εφικτή αριστερή ή τουλάχιστον σοσιαλδημοκρατική λύση. Όπως
ουσιαστικά και όχι μεγαλόσχημα αριστερή πολιτική (χωρίς να σημαίνει ότι πέτυχε
σε όλους τους τομείς) συνιστά η προφύλαξη κάποιων κεντρικών αρμοδιοτήτων του
δημόσιου τομέα και η διενέργεια των όποιων μεταρρυθμίσεων με αποφυγή των
κοινωνικών συγκρούσεων. Ο κόσμος έχει την εντύπωση πως η κυβέρνηση άσκησε
δεξιά πολιτική και πως η δεξιά αντιπολίτευση, αν τη διαδεχθεί, θα ασκήσει την
ίδια πολιτική. Και οι δύο αυτές κρίσεις δεν ανταποκρίνονται στην
πραγματικότητα, όμως το ΠΑΣΟΚ, αντί εκεί να ρίξει το επικοινωνιακό βάρος,
προτίμησε να απαντήσει στη δήθεν «γκρίζα» διαφήμιση του αντιπάλου του
(διαφήμιση, που, αν εξαιρεθεί το τραγουδάκι, ήταν στο είδος της πετυχημένη).

Γενικότερο και, κατά τη γνώμη μου, θλιβερό φαινόμενο αποτελεί η κυριαρχία ενός
νέου είδους λαϊκισμού, που δεν προερχόταν αυτή τη φορά από την κυβέρνηση αλλά
από τα κόμματα της αντιπολίτευσης. Γιατί λαϊκισμός είναι να διαστρεβλώνεις την
πραγματικότητα (ιδίως απέναντι σε μια κυβέρνηση που στις αδυναμίες της δεν
συγκαταλεγόταν η αμετροέπεια και η παροχολογία), να εμφανίζεις το αδοκίμαστο
ως «νέο» και το νέο αυτό ως άμωμο και άσπιλο, να θεωρείς τα επιτεύγματα του
αντιπάλου σου «μαϊμούδες» αλλά να υπόσχεσαι ότι δεν θα τις κατεβάσεις από το
κλαδί τους, να υπόσχεσαι πράγματα που ξέρεις ότι δεν μπορείς να
πραγματοποιήσεις και αν εμφανίζεσαι διαλλακτικός για τα μάτια του κόσμου
(δηλαδή στην τηλεόραση) και γενναιόδωρος μόνο εκεί που δεν μπορείς να κάνεις
αλλιώς (τελευταίο ατόπημα η άγνοια του αρχηγού της Νέας Δημοκρατίας ότι δεν
του επιτρέπεται, ούτε διά της νομοθετικής οδού, να μεταβάλει τη θητεία του
διοικητή της Τραπέζης της Ελλάδος). Η υπερψήφιση της πολιτικής έκφρασης αυτού
του λαϊκισμού θα συνιστούσε μείζονα οπισθοχώρηση, αλλά και μόνη η προεκλογική
του απήχηση δίνει σήμα κινδύνου.

Όσον αφορά την εν γένει λειτουργία του κομματικού μας συστήματος, το βασικό
συμπέρασμα είναι η εκ των πραγμάτων ενδυνάμωση του δικομματισμού ­ και μάλιστα
παρά τη θρυλούμενη, αλλά κατά τη γνώμη μου αναληθή, εξομοίωση των δύο μεγάλων
κομμάτων. Χρόνια τώρα οι πολιτικοί επιστήμονες κάνουν λόγο για επικείμενη
τομή, που όχι μόνο δεν πραγματοποιείται αλλά και απομακρύνεται: στην τελευταία
προεκλογική περίοδο είχαμε την ασθενέστερη απήχηση των «μικρών» κομμάτων και η
τάση αυτή πιθανότατα θα εκφρασθεί στο εκλογικό αποτέλεσμα.

Ο κύριος λόγος για τη διατήρηση του διπολισμού είναι βέβαια το ισχύον εκλογικό
σύστημα, δεν πρέπει όμως να υποτιμώνται και κάποια βαθιά ριζωμένα ανακλαστικά
του εκλογικού σώματος: η απέχθεια στην πραγματική ανανέωση, η αντιμετώπιση της
πολιτικής με συναισθηματικούς όρους, η άρνηση (παρά τα «εκσυγχρονιστικά» ήθη)
εξάλειψης της διάκρισης δεξιάς – αριστεράς. Τα στοιχεία αυτά μπορεί να μην
έκριναν το αποτέλεσμα που ήδη γνωρίζετε, θα επηρεάσουν όμως, ίσως περισσότερο
και από αυτό, την εξέλιξη του πολιτικού πολιτισμού μας.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.