Ο πόλεμος της κόκας

To αγρόκτημα του Μάσιμο Ρότζας βρίσκεται σε ένα απότομο και λασπώδες σημείο,
στην πλαγιά ενός λόφου πάνω από τον ποταμό Απουριμάκ, στο Ανατολικό Περού.
Αυτήν την εποχή του χρόνου ο ποταμός μετατρέπεται σε έναν ορμητικό καφέ
χείμαρρο καθώς διασχίζει μια μεγάλη τροπική κοιλάδα πριν καταλήξει στον
Αμαζόνιο. Στη διαδρομή του συναντά τη νεαρή φυτεία του καφέ και της σόγιας,
που ξεραίνεται δίπλα στην αχυρένια καλύβα. Εκτός από καφέ και σόγια, σε οχτώ
εκτάρια γη, ο κ. Ρότζας έχει φυτέψει κακάο, εσπεριδοειδή, ανανά και καλαμπόκι.
Την προσπάθειά του στήριξε με ειδικούς η υπηρεσία του ΟΗΕ Πρόγραμμα για τον
Έλεγχο των Ναρκωτικών. Είναι, λέει ο ίδιος περήφανα, ένα μοντέλο
αγροκαλλιέργειας που πολλοί μπορούν να αντιγράψουν.

Η έκθεση

Έχει όμως ο κ. Ρότζας και κόκα, το ανθεκτικό εκείνο θαμνοειδές φυτό των Άνδεων
από το οποίο παράγεται η κοκαΐνη; «Λίγο», λέει μεταστρέφοντας το βλέμμα,
δίνοντας την εντύπωση ότι λίγο σημαίνει πολύ. Ακόμη κι έτσι όμως, είναι πολύ
λιγότερο απ’ ό,τι ήταν. Ως το 1997, η κόκα ήταν η μόνη σοδειά του κ. Ρότζας,
όπως και των περισσότερων γειτόνων του. Απέφερε ένα καλό, σημαντικό εισόδημα
σε μια βιομηχανία που παρέμενε σταθερή μέχρι τη δεκαετία του 1970. Οι φυτείες
κόκας κυριαρχούσαν στις αγροκαλλιέργειες των κοιλάδων του Ανατολικού Περού και
της Βολιβίας. Συγκεντρωνόταν, μετατρεπόταν σε πολτό, μεταφερόταν στην Κολομβία
για κατεργασία και στη συνέχεια έπαιρνε τον δρόμο της εξαγωγής στις Ηνωμένες
Πολιτείες και τη Δυτική Ευρώπη.

Στην ετήσια έκθεσή του για τον έλεγχο των ναρκωτικών διεθνώς, το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ αποκαλύπτει ότι η έκταση της γης, όπου καλλιεργείται κόκα, έχει
μειωθεί στο Περού στα 38.700 εκτάρια, έκταση που αποτελεί το ένα τρίτο της
αντίστοιχης, το 1995. Στη Βολιβία, υπάρχουν λιγότερα από 10.000 εκτάρια.
Συνολικά, η έκταση στις Άνδεις όπου καλλιεργείται κόκα έχει μειωθεί κατά 15%
από το 1995. Τα στοιχεία αυτά έχουν ενθαρρύνει αξιωματούχους στις ΗΠΑ και τα
Ηνωμένα Έθνη που μιλούν για σχεδόν ολική εξάλειψη της κόκας ή τουλάχιστον για
μείωσή της σε επίπεδα «υπόλοιπου». Για τους μαχητές κατά των ναρκωτικών στις
Ηνωμένες Πολιτείες, αυτό σημαίνει ότι ο «πόλεμος» κατά της κοκαΐνης των Άνδεων
που είχε κηρύξει ο πρώην πρόεδρος Τζορτζ Μπους το 1989, έχει αρχίσει να
αποφέρει τους πρώτους καρπούς. Οι προσπάθειες στόχευαν στο να αποκοπεί η
προμήθεια σε ναρκωτικά από τις παραγωγούς χώρες.

Όμως το κόστος στο διπλωματικό πεδίο είναι υψηλότερο. Οι επικριτές λένε ότι οι
ΗΠΑ στην εκστρατεία τους κατά των ναρκωτικών, θυσίασαν περισσότερο σημαντικούς
πολιτικούς στόχους στη Λατινική Αμερική, όπως την υποστήριξη της Δημοκρατίας
και των Ανθρωπίνων Δικαιωμάτων. Τα στοιχεία για τη μείωση της παραγωγής που
συγκέντρωσε η CIA με δορυφορική παρακολούθηση σε επιλεγμένα σημεία δεν είναι
πέραν αμφισβήτησης. Αν και δεν αμφισβητείται η τάση, ειδικοί τονίζουν ότι
είναι υπερβολικά για τις περιπτώσεις του Περού και τις Βολιβίας. Άλλη
σημαντική εξαίρεση, η ισχύς της κολομβιανής κόκας που είχε σχεδόν υποτιμηθεί.
Τον περασμένο μήνα η CIA τόνισε ότι παρατηρήθηκε μεταφορά της καλλιέργειας
προς βόρειες περιοχές. Οι τεράστιες φυτείες είναι η κύρια αιτία για την
πρόταση της κυβέρνησης Κλίντον να ενισχύσει την Κολομβία με 1,6 δισ. δολάρια
σε επιπλέον στρατιωτική βοήθεια τα επόμενα δύο χρόνια.

Αξιωματούχοι που είναι υπεύθυνοι για την προώθηση των εναλλακτικών
καλλιεργειών τονίζουν ωστόσο ότι δεν μπορούν να υποσχεθούν στους αγρότες τα
ίδια ποσά που απέφεραν οι φυτείες της κόκας, ενός είδους που εύκολα
αναπτυσσόταν και μεταφερόταν. Όπως ισχυρίζονται όμως μπορούν να προσφέρουν
καλύτερη ποιότητα ζωής.

Μείωση της παραγωγής

Η σημαντική μείωση στην παραγωγή των ναρκοφόρων φυτειών στη Βολιβία και το
Περού, δεν οφείλεται μόνο στην παρέμβαση των Ην. Πολιτειών αλλά και στη
διαφοροποίηση των πολιτικών που εφαρμόζονται στις ενδιαφερόμενες χώρες. Οι
παρούσες κυβερνήσεις υιοθέτησαν αυστηρότερα μέτρα συγκριτικά με τους
προκατόχους τους, ζητώντας, όμως, ως αντάλλαγμα την περαιτέρω χρηματοδότηση εκ
μέρους της Ουάσιγκτον, ώστε οι παραγωγοί να βρουν εναλλακτικούς τρόπους για να
κερδίζουν επί πλέον χρήματα.