Ο κόμπος που γίνεται ψήφος

Για αρκετούς συμπολίτες μας το να πάρουν την εκλογική τους απόφαση δεν είναι
υπόθεση απλή. Λέγεται συχνά αυτό. Αλλά, το να αναβάλλεις την επιλογή σου
μπορεί να σημαίνει πολλά, και το δυστύχημα είναι ότι τις περισσότερες φορές
από τα πολλά αυτά προβάλλουν μόνον όσα είναι καρφωμένα στο παρόν, στις
τελευταίες αυτές μέρες πριν από τις εκλογές. Συμβαίνει να διστάζει κάποιος για
το ποιον θα ψηφίσει, επειδή συχνά εξωθείται να δει τη σχισμή της κάλπης σαν να
‘ταν χαντάκι. Δεν πρόκειται να το δρασκελίσει μ’ ένα ελαφρό πήδημα. Αντίθετα,
κινδυνεύει ­ έτσι του φαίνεται ­ να πέσει ολόκληρος μέσα, με την κρίση του,
τις απόψεις, τα ναι, τα όχι και τα ίσως του. Αν, ωστόσο, το βλέμμα γυρίσει
λιγάκι προς τα πίσω, ο στιγμιαίος ίλιγγος υποχωρεί. Κλείνοντας για λίγο τα
μάτια αναλογίζεται τι έχει προηγηθεί σ’ αυτήν τη χώρα όπου ζει και αμφιβάλλει
για όλα σχεδόν.

Απ’ αυτό το «σχεδόν» μπορεί να ξεκινήσει ο απολογισμός. Μίκρυνε ή μεγάλωσε,
αλήθεια, η έκταση της αμφιβολίας του; Πριν απαντήσει ο ταλαντευόμενος θα
μπορούσε ­ αρκεί να βρει τον απαραίτητο χρόνο ­ να συνοψίσει μέσα του αυτό που
γνωρίζει ήδη καλά. Το τι κυριάρχησε στη νεώτερη Ελλάδα ο καθένας μπορεί να το
περιγράψει με λόγια απλά ή περίπλοκα ή ακόμη και με τις απεγνωσμένες
χειρονομίες του κωφαλάλου. Το Απόβλεπτο, το Ημιτελές, το Ασυνάρτητο. Ιδού τα
τρία φαντάσματα που ποτέ δεν άφησαν τις εγχώριες δυνάμεις να ξεδιπλωθούν, να
εργαστούν όπως πρέπει, και να κοιμηθούν ήσυχες κατόπιν, με τη βεβαιότητα πως
όταν ξυπνήσουν θα συνεχίσουν, όπως χθες, τη δουλειά τους.

Οι συνέπειες είναι φανερές. Απόρροια πρώτη της αβεβαιότητας η ανασφάλεια, η
ανάγκη των καθημερινών ελιγμών, η δυσκολία να επαναπαυθεί ο πολίτης και
εργαζόμενος σ’ ένα ανακουφιστικό «και ούτω καθεξής». Λέγοντας κοινωνική ζωή,
καταντήσαμε να εννοούμε μια χρόνια πάθηση. Κάθε μέρα και νύχτα ένα άσχημο
όνειρο για πολύ ξύπνιους ­ κατά τ’ άλλα ­ ανθρώπους.

Σύμφωνα με το έθιμο, την αβεβαιότητα αυτήν τη συνόδευε το συμπλήρωμά της, η
αίσθηση πως τίποτα απ’ όσα άρχισαν δεν μπορεί κάποτε να ολοκληρωθεί. Μάλλον
όλα θα μείνουν στη μέση, κάτι θα παρεμβληθεί που θα ανακόψει την πορεία, κι
αφού θα την ανακόψει, δεν υπάρχει λόγος να ξεκινήσει το παραμικρό. Από εδώ ένα
βήμα απέχουμε μέχρι την ασυναρτησία. Όταν οι πάντες πιστεύουν πως τα έργα τους
θα μείνουν σε εκκρεμότητα, όταν ο πολίτης αδυνατεί να φανταστεί μια Πολιτεία
ικανή να εξασφαλίζει τη συνέχεια των έργων, τότε αυτό που μένει είναι οι
ζωτικοί αντιπερισπασμοί. Να πηγαίνει κανείς μια εδώ και μια εκεί, να πιάνει τη
μια δουλειά και να αφήνει την άλλη, όχι επειδή τον ενδιαφέρει περισσότερο,
αλλά επειδή απ’ όλες λείπει ο ορίζοντας. Για πολύ καιρό πορευτήκαμε μ’ αυτόν
τον τρόπο, κουτσά-στραβά, προσποιούμενοι μάλιστα πως είμαστε πιο κουτσοί και
πιο στραβοί απ’ όσο είμαστε. Ώπου, η τρεμάμενη σανίδα σταθεροποιήθηκε τα
τελευταία χρόνια. Με το που πατάει το πόδι στο έδαφος, τα παλιά ακροβατικά, τα
πασίγνωστα κόλπα, μοιάζουν περιττά. Άλλαξε, λοιπόν, κάτι.

Όλο και περισσότεροι το παραδέχονται πως τα απρόβλεπτα μειώθηκαν, τα πράγματα
που ξεκίνησαν τείνουν να τελειώνουν, η ασυναρτησία δίνει τη θέση της στη
συγκέντρωση της προσπάθειας. Μπορεί, λοιπόν, ο καθένας να πάρει μια αναπνοή.
Αυτή την Ελλάδα όπου δεν ήξερε κανείς τι ισχύει, τη διαδέχεται μια άλλη όπου
το τι ισχύει δεν είναι πια περιορισμός, αλλά προϋπόθεση για οποιαδήποτε
κίνηση. Και προς τα πού θέλουμε, στ’ αλήθεια, να κινηθούμε; Δίχως άλλο είναι
ένα καινούργιο ερώτημα αυτό για τον Έλληνα, τον μέχρι τώρα δεσμευμένο στα
μικροκαθέκαστα της επιβίωσης. Πρόκειται για ένα είδος πολυτέλειας. Προσφέρεται
η ευχέρεια να σχεδιάζει κανείς τι του ταιριάζει καλύτερα, καθώς θα ταξιδεύει
μεταξύ Ευρώπης, Βαλκανίων και Μ. Ανατολής. Ήρθε η ώρα για να συνδυάζει και να
διαλέγει, γνωρίζοντας ώς πιο βαθμό είναι δυνατό αυτό. Αντί για την αυταπάτη,
επομένως, ο προσδιορισμός των συνθηκών, αντί για την εθελοτυφλία, η
ικανοποίηση τού να εξασκείς τις ικανότητές σου. Σιγά σιγά οι εντυπώσεις από
τις μεταβολές αυτές κατασταλάζουν, όσο κι αν τα θολά νερά ανακινήθηκαν και
πάλι στην προεκλογική περίοδο. Παρά τις πολιτικές διαφωνίες και συγκρούσεις ­
που είναι φυσικό να οξύνονται το τελευταίο διάστημα ­ η γενική παραδοχή πως
όλα τούτα είναι πλέον κερδισμένα, κυκλοφορεί πλέον ελεύθερα, όπως κυκλοφορεί ο
κάθε κάτοικος στους δρόμους της γειτονιάς του. Το ότι η αφερεγγυότητα
αντικαταστάθηκε από την αξιοπιστία, και το ότι το όφελος δεν είναι κτήμα μόνον
ορισμένων, αποτελεί γεγονός που δύσκολα θα το αρνιόταν κανείς. Εκτός αν είχε
τους δικούς του άδηλους λόγους ή αν πίστευε πως δεν είναι αρκετό αυτό και πως
του χρειάζονται για να κρίνει και άλλες αποδείξεις.

Για τους περισσότερους όμως φαίνεται πως ό,τι επιτεύχθηκε δεν είναι λίγο. Γι’
αυτούς η στάθμιση των πραγμάτων είναι διαφορετική, γιατί άλλαξαν και οι ίδιοι
σε βαθμό απροσδόκητο. Άλλοτε ο Έλληνας τα κατάφερνε να έχει τη διπλή ζωή του.
Αν και καχύποπτος, επιθυμούσε πότε πότε να «ξεγελιέται» λιγάκι με τις
υποσχέσεις που του έδιναν. Σήμερα, δεν του χρειάζεται το διάλειμμα αυτό της
εκούσιας πλάνης. Περισσότερο από οποιονδήποτε άλλον, αρχίζει να εντυπωσιάζεται
με μια άλλη όψη του εαυτού του. Τον βλέπει να υπερπηδά ένα φράγμα μέσα του.
Δείχνει να ξέρει τι του οφείλουν και τι οφείλει. Το να αναγνωρίζει και να
ανταποδίδει δεν είναι πια γι’ αυτόν «αφέλεια». Θα ψηφίσει, λοιπόν, εκείνον που
σε λιγότερο από τέσσερα χρόνια του επέτρεψε να λύσει τον εθνικό κόμπο. Αυτόν
που ονομάζεται δυσπιστία καλού-κακού και δεν είναι παρά σφιχταγκάλιασμα με το
διαρκώς χειρότερο.

Ο Βασίλης Καραποστόλης είναι καθηγητής του Πανεπιστημίου Αθηνών.