ΔΡΟΜΟΙ

Η Σουηδία…

… ήταν το υπόδειγμα μιας σύγχρονης, φιλελεύθερης και ανεκτικής χώρας στο
μεγαλύτερο μέρος του περασμένου αιώνα. Το σουηδικό μοντέλο του κοινωνικού
κράτους αποτέλεσε το πρότυπο για τα σοσιαλδημοκρατικά κόμματα της Ευρώπης.
Όμως, τώρα, εκείνη η «υποδειγματική» χώρα έρχεται να παραδεχτεί πως είχε και
μια άλλη, σκοτεινή πλευρά. Σουηδική κρατική επιτροπή επιβεβαίωσε προχθές όσα
είχε αποκαλύψει η εφημερίδα της Στοκχόλμης «Ντάγκενς Νυχέτερ», το 1997: πως,
από τα μέσα της δεκαετίας του 1930 μέχρι το 1975, 30.000 Σουηδοί είχαν
στειρωθεί υποχρεωτικά, σε ένα πρόγραμμα δημιουργίας του «Σουηδού
υπερανθρώπου». Στόχος των στειρώσεων ήταν να μη μεταβιβαστούν στις επόμενες
γενιές μερικά «ανεπιθύμητα κληρονομικά χαρακτηριστικά».

«Γενετική υγεία»…

… είχε ονομάσει η σουηδική Βουλή τον νόμο για την εφαρμογή των στειρώσεων
που είχε υπερψηφίσει με μεγάλη πλειοψηφία το 1934. Με τις ευλογίες της
κρατικής λουθηρανικής Εκκλησίας, η σουηδική πολιτεία αναλάμβανε να εκκαθαρίσει
τη σκανδιναβική φυλή από τις κατώτερες ράτσες, τους Τσιγγάνους και τους
κοινωνικά απροσάρμοστους. Σύμφωνα με την εξεταστική επιτροπή που επικεφαλής
της ήταν ο δικηγόρος Καρλ-Γκούσταφ Άντρεν, η «παθητικότητα» της κυβέρνησης και
της Βουλής και η αυθαίρετη ερμηνεία του νόμου από τις ιατρικές αρχές
ευθύνονται για τη συνέχιση της εφαρμογής του μέχρι το 1975. Για πολλές
δεκαετίες, οι υποχρεωτικές στειρώσεις ήταν ένα θέμα-ταμπού στη Σουηδία, με το
οποίο ασχολούνταν μόνο μερικοί μοναχικοί ερευνητές. Ώσπου μια μέρα, οι Σουηδοί
έμαθαν όλη την επαίσχυντη αλήθεια από την εφημερίδα «Ντάγκενς Νυχέτερ».

Η έκθεση Άντρεν…

… μιλάει για μια «ανελέητη διαδικασία στειρώσεων», που προήλθε από τη
διεστραμμένη ιδεολογία της ευγονικής για τη δημιουργία «ανώτερης ποιότητας
ανθρώπινων όντων». Όποιος ήταν «κληρονομικά επιβαρυμένος» ή έκανε
«αντικοινωνική ζωή» χαρακτηριζόταν από το κράτος «ανεπιθύμητο ανθρώπινο
υλικό». Οι γυναίκες που είχαν «παρεκκλίνουσα κοινωνική ζωή» και οι άστεγοι
χαρακτηρίζονταν «διανοητικά μειονεκτικοί». Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το
93% των 63.000 στειρώσεων που πραγματοποιήθηκαν από το 1935 μέχρι το 1975,
έγιναν σε γυναίκες. Περίπου το 50% από αυτές τις στειρώσεις ­ οι άλλες μισές
ήταν εθελοντικές ­ έγιναν με καναγκασμό, εκφοβισμό και απειλές. Περιγραφές
ατομικών περιπτώσεων από την έκθεση Άντρεν. Η ανάπηρη Σέρστιν στειρώθηκε χωρίς
ποτέ κανείς να της πει τι επρόκειτο να της συμβεί. Ο αγρότης ΄Ινγκβε
απειλήθηκε πως θα τον έδιωχναν από τη δουλειά του, αν δεν δεχόταν να ξαπλώσει
στο χειρουργικό κρεβάτι. Η Σάρα, που ζούσε σε ένα άσυλο για «δύσκολα»
κορίτσια, έμαθε πως δεν θα μπορούσε να κάνει ποτέ παιδιά, όταν ήδη είχε
υπογράψει το χαρτί για την εγχείρηση.

Με αποζημιώσεις…

… προς τα θύματα, η σουηδική κυβέρνηση προσπαθεί να ξεπλύνει την ντροπή ­
κάτι λιγότερο από 20.000 δολάρια. Μέχρι τώρα έχει λάβει 1.700 αιτήσεις. Ο
Άντρεν αποφεύγει τις ηθικές προεκτάσεις. «Κάθε περίοδος έχει τη δική της
ηθική», λέει. «Ό,τι είναι σήμερα αποδεκτό, μπορεί να είναι αποκρουστικό για
τις επερχόμενες γενιές». Και φέρνει για παράδειγμα τη γενετική μηχανική, την
κλωνοποίηση, την άμβλωση, την ευθανασία. Θα μιλάνε άραγε κάποτε οι άνθρωποι
για όλα αυτά με την ίδια αποστροφή με την οποία μιλάνε σήμερα για τη σκοτεινή
πλευρά της Σουηδίας που ήρθε στο φως;