ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Η ουσία και η απουσία

Το ότι οι εκλογές δεν έχουν κριθεί πριν διεξαχθούν δείχνει δημοκρατική
ωριμότητα. Οι λόγοι, όμως, που φαίνεται ότι τελικά θα τις κρίνουν, είναι, οι
περισσότεροι, εντελώς δευτερεύοντες σε σχέση με τα μεγάλα ζητήματα με τα οποία
βρίσκεται ήδη αντιμέτωπη η ελληνική κοινωνία.

Ένα ευρύτατα διαδεδομένο ­ αλλά και βαθύτατα, κατά τη γνώμη μου, εσφαλμένο ­
θέσφατο είναι αυτό που θέλει τα κόμματα (και ιδίως τα δυνάμει κυβερνητικά)
απλούς διαχειριστές ήδη ειλημμένων αποφάσεων. Για ποιο συνεπώς λόγο, ρωτούν
ρητορικά αυτοί που τους συμφέρουν τέτοιου είδους διαστρεβλώσεις, να γίνεται
ακόμα λόγος για πραγματικές διαφορές των κομμάτων, όταν οι μόνες δυνατές
διαφοροποιήσεις δεν αφορούν ούτε την ουσία των αποφάσεων ούτε καν τη μέθοδο
της εξουσίας αλλά κινούνται απλώς στα όρια του κυβερνητικού ύφους; Η
συλλογιστική αυτή, που, το επαναλαμβάνω, αδικεί όσους τη θεωρούν αυτονόητη,
οδηγεί σε ισοπέδωση ­ ή «αμερικανοποίηση» ­ της πολιτικής, αφού τα πάντα είναι
«θέμα στυλ», οι επικοινωνιολόγοι παίζουν το ρόλο των πολιτικών σχεδιαστών, η
εικόνα αντικαθιστά την αλήθεια και τα κάθε είδους «ντιμπέιτ» καταπλακώνουν το
διάλογο.

Μόνο που η πραγματικότητα έχει εντελώς διαφορετικές απαιτήσεις. Όχι επειδή,
δήθεν, τα πρόσωπα που ασκούν την εξουσία έχουν μικρότερο βάρος από άλλοτε,
ούτε επειδή η εποχή μας δεν ανέχεται τους «χαρισματικούς ηγέτες» (έχουμε άραγε
αντιληφθεί τι έκπτωση της ίδιας της ιδιότητάς μας ως πολιτών συνιστά η
συνειδητή απαξία που τείνει να προσδοθεί στο χάρισμα, στη δωρεά της φύσης;). Η
αντιμετώπιση της πολιτικής πρέπει να αλλάξει επειδή οι πραγματικές προκλήσεις
της εποχής έχουν να κάνουν με σταθμίσεις ουσίας και όχι τύπου και οι αποφάσεις
που θα ληφθούν για να τις αντιμετωπίσουν ­ και δεν έχουν ήδη ληφθεί, ούτε
είναι δεδομένες ­ είναι ζωτικής σημασίας για το συλλογικό μας μέλλον. Κριτήρια
για την ικανότητα των κομμάτων να ανταποκριθούν στο συγκεκριμένο αίτημα των
καιρών δεν μπορούν παρά να είναι μόνο δύο: η γνώση περί των προσώπων που θα
κληθούν να υλοποιήσουν τις αποφάσεις (και γνώση είναι η ιστορία, οι πράξεις
των προσώπων και όχι τα λόγια τους ­ ιδίως όταν μυρίζουν έντονα καιροσκοπισμό)
και τα μέχρι στιγμής επιτεύγματα των κομμάτων ­ του καθενός βεβαίως στο δικό
του χώρο δράσης.

Σε αυτές τις εκλογές κυριάρχησε, για πρώτη φορά τόσο έντονα, μια εξέλιξη, που
κατέληξε να εξηγεί και το φαινομενικά αβέβαιο της έκβασής τους. Πρόκειται για
τη συνειδητοποίηση από τα κόμματα (τουλάχιστον από το κυβερνών) της
κρισιμότητας της ιστορικής στιγμής και των ανοικτών πολιτικών ζητημάτων, αλλά
ταυτόχρονα και για την αδυναμία να προβάλουν αυτά τα ζητήματα στις ορθές τους
διαστάσεις και, ιδίως, να κοινωνήσουν στο εκλογικό σώμα τη θέση που σκοπεύουν
να πάρουν. Δεν το έχουμε ίσως αντιληφθεί, αλλά βρισκόμαστε, λόγω ιδίως της
επικείμενης πλήρους ένταξής μας στην ενωμένη Ευρώπη, όχι στο τέλος της εθνικής
πολιτικής, όπως κατά κόρον λέγεται, αλλά στην αρχή μιας εντελώς νέας φάσης
της. Μιας περιόδου όπου, ακριβώς επειδή κατακτήθηκαν υγιείς οικονομικές βάσεις
(και αυτό το ιστορικό επίτευγμα οφείλουμε όλοι να το αναγνωρίσουμε στην
παρούσα κυβέρνηση), υπάρχει δυνατότητα για δράση και αποτελέσματα σε όλα τα
μέτωπα όπου αναδεικνύεται η χρησιμότητα της πολιτικής: στην αναδιανομή του
πλούτου, στη μορφή της ανάπτυξης, στο πολιτιστικό στίγμα που μπορεί να αφήσει
μια χώρα. Ακριβώς επειδή, ενώ έβγαλε εις πέρας το τιτάνιο έργο της
δημοσιονομικής εξυγίανσης, μένει αμήχανο απέναντι στις ευθύνες δημιουργίας της
επόμενης μέρας, το ΠΑΣΟΚ είναι σήμερα αντιμέτωπο με το παράδοξο να κινδυνεύει
εκλογικά την ίδια στιγμή που του αναγνωρίζεται, από τη μεγάλη πλειοψηφία του
κοινωνικού σώματος, ότι συγκρότησε την πιο αποτελεσματική από όλες τις
μεταπολιτευτικές κυβερνήσεις. Είναι αυτή η πιο απτή συνέπεια της γενικότερης
«έλλειψης οράματος», που επίσης χαρακτήρισε την πορεία του κυβερνώντος
κόμματος. Το μεγάλο ερώτημα, όμως, μπροστά στις κάλπες, είναι πόσο περισσότερο
πείθει το «όραμα» αυτών που, για να κατακτήσουν την εξουσία, αρνούνται να
αναγνωρίσουν ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός: ότι η Ελλάδα, παρά τα άλυτα
προβλήματά της, πήγε μπροστά την τελευταία τετραετία.

Ο δικηγόρος Κώστας Β. Μποτόπουλος είναι διδάκτωρ του Συνταγματικού Δικαίου.