ΠΡΟΣΩΠΑ Αποχή με… συνείδηση

Στις εκλογές μπορούν να συμβούν δύο πράγματα. Ή να τις κερδίσεις ή τις
χάσεις. Εκείνος που κερδίζει μια εκλογική αναμέτρηση, το οφείλει πολλές φορές
στο ότι οι ψηφοφόροι αποφασίζουν για αλλαγή, καταψηφίζοντας το αντίπαλο κόμμα.
Στην εποχή μας, η αρνητική ψήφος έχει λάβει μια νέα διάσταση, επισημαίνει ο
Ραλφ Ντάρεντορφ σε άρθρο του στη «Ρεπούμπλικα».

Ραλφ Ντάρεντορφ: Στην εποχή μας, η αρνητική ψήφος έχει λάβει μια νέα διάσταση

Ο 71χρονος Ντάρεντορφ δεν είναι εκλογολόγος. Είναι κοινωνιολόγος και μάλιστα
φιλελεύθερος, μάλλον σπάνιο είδος στην πατρίδα του, τη Γερμανία, όταν ξεκίνησε
την ακαδημαϊκή του καριέρα. Το ενδιαφέρον του σε μια εκλογική αναμέτρηση δεν
αφορά τόσο την εκλογική συμπεριφορά των ψηφοφόρων, αλλά την επιβεβαίωση ή την
κατάργηση των κοινωνικών δεσμών που διαφαίνεται μέσα από αυτήν. «Τι είναι αυτό
που συνδέει μια κοινωνία και κάνει τους πολίτες να σέβονται τους κοινωνικούς
κανόνες», αναρωτήθηκαν τόσο ο Ντάρεντορφ όσο και ο Χάμπερμας μετά το σοκ της
γερμανικής επανένωσης.

Ο Ντάρεντορφ είναι μάλλον απαισιόδοξος. Η ενίσχυση της κοινωνίας των πολιτών,
που θεωρούσε ως λύση για τα προβλήματα των ευρωπαϊκών κοινωνιών μετά το τέλος
των ιδεολογιών («Σκέψεις πάνω στην επανάσταση στην Ευρώπη – 1990»), δεν
προχωρεί. Αντίθετα, είναι ορατή μια έντονη αδιαφορία των πολιτών για τα κοινά,
που έχει περιγραφεί στα ΜΜΕ σαν απέχθεια για την πολιτική:

«Όλο και πιο συχνά οι ψηφοφόροι που έχουν κουραστεί από τον Α δεν ψηφίζουν τον
Β, αλλά επιλέγουν να μην ψηφίσουν καθόλου. Κατά συνέπεια, ο Β κερδίζει
περισσότερες έδρες, χωρίς να έχει κερδίσει περισσότερες ψήφους».

Η επιτυχία του Χάιντερ στην Αυστρία π.χ. δεν οφείλεται στην απόφαση των
ψηφοφόρων να στραφούν προς το Κόμμα της Ελευθερίας, μια επιλογή που έκαναν
ελάχιστοι, αλλά στο ότι ο αριθμός τους μειώθηκε κατά 10%. Αυτό το 10% ψήφιζε
προηγουμένως σοσιαλιστές και λαϊκούς.

Ένα στοιχείο απάθειας είναι παρόν σε κάθε εκλογική αναμέτρηση. Σήμερα όμως,
βρισκόμαστε μπροστά σ’ ένα καινούργιο φαινόμενο: τη συνειδητή αποχή. Η
συνειδητή αποχή ευνοεί ασύμμετρα τα κόμματα που προσφέρουν μια πρωτόγονη μορφή
κοινωνικού δεσμού (ξενοφοβία, εθνικισμός) και η σκόπιμη επιλογή της αποχής
σημαίνει ότι ο ανταγωνισμός της κυβέρνησης και της αντιπολίτευσης για την
εξουσία δεν ανταποκρίνεται πια στην πραγματικότητα: Οι ψηφοφόροι δεν
αισθάνονται δεσμεύσεις τάξεως, περιβάλλοντος ή ιδεολογίας, ούτε καν την
υποχρέωση να συμβάλλουν στη λειτουργία του δημοκρατικού συστήματος. Ο ευρύς
κεντρώος χώρος μπορεί να καταληφθεί από έναν Μπλερ, αλλά και από έναν Αθνάρ.
Το αποτέλεσμα όμως μπορεί να είναι τυχαίο και απρόβλεπτο, επισημαίνει ο
Ντάρεντορφ.