ΔΡΟΜΟΙ

«Είδα…

… τον χλωμό μελετητή των απόκρυφων τεχνών γονατισμένο μπροστά στο
«πράγμα» που είχε συναρμολογήσει. Είδα το φρικτό ομοίωμα ενός ξαπλωμένου άνδρα
και ύστερα, σαν να μπήκε μπροστά μια πανίσχυρη μηχανή, τον είδα να δείχνει
σημάδια ζωής και να κινείται σπασμωδικά, σχεδόν ζωντανά…» Έτσι η Μαίρη Σέλεϊ
διηγιόταν στο περίφημο βιβλίο της «Φρανκενστάιν» το όραμα που την ενέπνευσε
για να δώσει ζωή στην πρώτη επιστημονική «φρίκη» της σύγχρονης εποχής. Ο κύβος
είχε ριφθεί. Δίνοντας πνοή σε ένα εκτρωματικό πλάσμα, η ιερόσυλη επιστήμη του
δόκτορα Φρανκενστάιν είχε υπερβεί ένα απαγορευμένο όριο. Πέρα από αυτό το
όριο, κάθε φρίκη είναι εφικτή: είτε με την Ντόλι είτε με τα πέντε γουρουνάκια
που κλωνοποιήθηκαν τις προάλλες στην Αγγλία.

Το φάντασμα…

… της βεβήλωσης της φύσης, το «πράγμα» που συναρμολόγησε η
δημιουργική φιλοδοξία ενός επιστήμονα του δεκάτου ογδόου αιώνα, θα γνωρίσει
αργότερα πολλές, το ίδιο περίφημες μεταμορφώσεις. Στην «Παράξενη υπόθεση του
δόκτορα Τζέκιλ και του κυρίου Χάιντ», το «φίλτρο» που θα δώσει ο Ρόμπερτ
Λιούις Στήβενσον στον ήρωά του θα διχάσει την προσωπικότητά του. Στο «Νησί του
δόκτορα Μόρω», ο Χ. Τζ. Ουέλς θα βάλει έναν άλλο επιστήμονα να δώσει ανθρώπινη
μορφή σε άγρια θηρία. Κάθε φορά, η επιστήμη παραβιάζει ένα όριο και φέρνει τη
φρίκη. Ο επιστήμονας μοιάζει με αλχημιστή, σε μια φαουστική αναζήτηση, σε μια
προμηθεϊκή πρόκληση: να κυριαρχήσει στις δυνάμεις της φύσης, να αναπλάσει τη
ζωή. Είναι ένα στερεότυπο που επιβιώνει στις μέρες μας, χάρη στις εξελίξεις
της βιολογίας.

Ο επιστήμονας – μάγος…

… δεν υπάρχει πια. Σήμερα, η επιστήμη είναι μια συλλογική υπόθεση, με
συγκεκριμένες επιδιώξεις που καθορίζονται από εκείνους που τη χρηματοδοτούν:
το κέρδος και την ισχύ. Είναι δύσκολο να συμβιβάσει κανείς τα ερωτήματα που
θέτει ο άνθρωπος με τις απαντήσεις που δίνει η επιστήμη. Κάποτε, ένας μεγάλος
φιλόσοφος, ο Μπέρτραντ Ράσελ, έγραφε στο περιοδικό «The Scientific Outlook»
για τις επικίνδυνες χρήσεις της επιστήμης σε συνθήκες ταξικής κοινωνίας: «Ο
άνθρωπος θα αποκτήσει τη δύναμη να αλλάξει τον εαυτό του… έτσι, σιγά-σιγά θα
πειστεί πως δεν είναι παρά ένα βιομηχανικό προϊόν». Σε αυτή τη θεώρηση, η
βιολογία γίνεται το σύμβολο της αποξένωσης του ανθρώπου από τη φύση, ακόμη και
από τη φύση που ενσαρκώνεται σε αυτόν, δηλαδή το σώμα του.

Η Μαίρη Σέλεϊ…

… δεν θα αναγνώριζε τη σημερινή Αγγλία, όπου ο δύστυχος Φρανκενστάιν της
έκανε το ιερόσυλο πείραμά του. Δεν θα έβλεπε βέβαια το «πράγμα» να κάνει βόλτα
στους δρόμους, αλλά πάντως δεν αποκλείεται η κλωνοποίηση και η ανασύνθεση του
DNA να της υπέβαλλαν το ίδιο φρικτό όραμα. Θα ένιωθε οπωσδήποτε κάποια αγωνία
αν υποψιαζόταν πως απώτερος στόχος της σύγχρονης γενετικής είναι να παρέμβει
σε τέσσερα εκατομμύρια χρόνια φυσικής εξέλιξης και επιλογής και στο ατελές και
πεπερασμένο δημιούργημά της: το ανθρώπινο σώμα. Ίσως είναι η ίδια αγωνία που
κυριεύει όλους τους ανθρώπους μπροστά σε κάθε νέα επιστημονική ανακάλυψη, όσο
και αν αυτή ανακοινώνεται πανηγυρικά.