ΠΡΟΣΩΠΑ Ο παππούς του γαλλικού σινεμά

Όταν η τεχνολογία συγχρόνισε την εικόνα με τον ήχο, πολλοί φοβήθηκαν ότι
στον κινηματόγραφο ξεκινούσε μια εποχή ακατάσχετης φλυαρίας. Το άγχος
αποδείχτηκε αβάσιμο: οι διάλογοι δεν διαρκούν ποτέ περισσότερο από το μισό
μιας ταινίας. Αυτό έγινε κανόνας, με ελάχιστες εξαιρέσεις.

Ογδόντα χρόνων έγινε χθες ο Ερίκ Ρομέρ

Η πιο σημαντική εξαίρεση ίσως να είναι το έργο του Γάλλου σκηνοθέτη Ερίκ
Ρομέρ, που έγινε χθες ογδόντα χρόνων. Το 1951 ο Ρομέρ δημοσίευσε στο περιοδικό
«Cahiers du Cinema» τις θέσεις του για έναν κινηματόγραφο που «μιλάει»: «Ένας
καλός διάλογος είναι ένας διάλογος όπου τα πρόσωπα λένε ψέματα», έγραφε τότε ο
Ρομέρ: «Στο κλασικό θέατρο κάθε πρόταση θεωρείται αληθινή. Αντίθετα, στο
σινεμά όλοι λένε εξ ορισμού ψέματα και η αποκάλυψη του δόλου ενός προσώπου
επιτρέπει στον θεατή να συνειδητοποιήσει τον απατηλό χαρακτήρα του μέσου».
Αυτή η φιλοσοφία αντανακλά σε όλα τα έργα του. Οι ταινίες του είναι σχολείο
για να βλέπεις και να αντιλαμβάνεσαι. Σχολείο αποτελεσματικό, γιατί ποτέ δεν
μιλάει από καθέδρας.

Οι φιγούρες του Ρομέρ βρίσκονται συνεχώς σε διλήμματα, γιατί έχουν την επιλογή
ανάμεσα σε περισσότερες λύσεις και δεν αισθάνονται από ένστικτο ποια είναι η
σωστή. Η λογική υπαγορεύει να διατηρήσουν όλες τις επιλογές ανοικτές. Για να
απωθήσουν την απόφαση, αρχίζουν να ζουν με το ψέμα: Όπως ο Γκασπάρ στο
«Καλοκαίρι» (1966), που έχει ραντεβού με τρεις διαφορετικές γυναίκες. Όταν
έρχεται η ώρα που πρέπει να πάρει την απόφαση, ταμπουρώνεται στο δωμάτιό του
και κοιτάει με απόγνωση το τηλέφωνο που χτυπάει.

Τα έργα του Ρομέρ μιλάνε τόσο πολύ για τον έρωτα, ώστε τα σενάρια να μοιάζουν
με ιστορίες αγάπης. Δεν είναι όμως σε καμία περίπτωση. Στην πραγματικότητα,
πρόκειται για πειραματικές διατάξεις που αποσκοπούν στη διερεύνηση της
δυνατότητας της ευτυχίας. Όταν το πείραμα αποτυγχάνει, όλοι μένουν μόνοι τους,
όταν επιτυγχάνει, όπως στον «Φίλο της φίλης μου» (1986) συντάσσονται όλοι ανά
ζεύγη. Η επιθυμία, αυτό που ονομάζει το Χόλιγουντ έρωτα, είναι ένας δόλος της
φύσης, ώστε να βρεθεί μαζί ό,τι ανήκει μαζί. Ο Ρομέρ, που αφιέρωσε ένα βιβλίο
στους Μότσαρτ και Μπετόβεν, πιστεύει ότι η αρχή της αρμονίας ισχύει και στην
καθημερινή ζωή.

Αν οι λέξεις ήταν τόνοι, τότε τα έργα του Ρομέρ θα ήταν συμφωνίες, όπου οι
φιγούρες αντηχούν τα μεμονωμένα όργανα και οι καημοί τους τα μουσικά θέματα.
Οι υποκριτικοί αυτοσχεδιασμοί, που επιτρέπει ο σκηνοθέτης, είναι η μάσκα που
καλύπτει τον αδυσώπητο χαρακτήρα των ιστοριών, γραμμένων με την αυστηρότητα
μιας σονάτας. Το ότι αυτή η ιδεατή τέχνη θυμίζει τόσο πολύ την καθημερινότητα
παραμένει το μεγάλο μυστικό του φαινομένου Ρομέρ.