Τον δικό τους ιερό πόλεμο κάνουν οι γυναίκες του Αφγανιστάν

Άλλαξε φύλο. Ανάμεσα στους μαθητές του σχολείου, η Λάιλι, 10 ετών, υποδυόταν το αγόρι για να πηγαίνει σχολείο. Η μόρφωση ήταν αυστηρά απαγορευμένος καρπός για τις γυναίκες τα πρώτα χρόνια της διακυβέρνησης των Ταλιμπάν

Το όνομά της είναι Φατίμα και διακινδυνεύει να υποστεί ραβδισμό. Στέκεται
προκλητικά έξω και μιλάει σε έναν άνδρα. Το πρόσωπό της είναι ακάλυπτο. Το
καθεστώς των Ταλιμπάν απαγορεύει τέτοιου είδους συμπεριφορά από γυναίκα. Όμως,
η Φατίμα λέει ότι δεν την ενδιαφέρει. Μεγάλωσε συνηθισμένη σε μια ζωή που
εμπεριέχει κινδύνους. Πριν από τρεις μήνες, η Φατίμα και μερικές ακόμη
γυναίκες αποφάσισαν να παραβιάσουν τον νόμο. Άνοιξαν ένα σχολείο για γυναίκες.

«Έχουν γνώση οι Ταλιμπάν», ομολογεί, σηκώνοντας ελαφρά τους ώμους, ένδειξη ότι
και η ίδια δεν είναι σίγουρη για το τι πρόκειται να συμβεί. «Έχουμε 250
μαθητές. Πώς θα ήταν δυνατό να μη γνωρίζουν; Κατάσκοποι των Ταλιμπάν
πηγαινοέρχονται, ρωτώντας διάφορα πράγματα. Κάποιοι το αποδέχονται, κάποιοι
όχι. Θα περιμένουμε και θα δούμε».

Το σχολείο είναι ένα ερειπωμένο σπίτι με τέσσερα δωμάτια. Ένα μικρό στενό, από
τα πολλά της Καμπούλ, οδηγεί σε αυτό. Στα παράθυρα, αντί για τζάμι, έχει
λωρίδες από σκισμένο, βρώμικο πλαστικό. Για πόρτες έχει κουβέρτες. Το ενοίκιο
είναι 12 δολάρια τον μήνα. «Τώρα ο ιδιοκτήτης θέλει περισσότερα», παραπονιέται
η Φατίμα. «Βλέπει όλα αυτά τα κορίτσια εδώ… Αλλά τι μας δίνει; Φέρνουμε το
νερό από έξω. Υπάρχει μόνο μια τουαλέτα».

Αυτοδίδακτη δασκάλα

Αυτοδίδακτη δασκάλα είναι τριάντα χρόνων. Ντυμένη έξυπνα με μαύρο τζάκετ και
μακριά φούστα. Στέκεται στην αυλή και τα μάγουλά της έχουν γίνει ροζ από την
πρωινή δροσιά. Φοράει κραγιόν. Εδώ και περίπου τέσσερα χρόνια, από τότε που οι
Ταλιμπάν κατέκτησαν την Καμπούλ, αυτή η απλή εικόνα ­ το πρόσωπο μιας γυναίκας
την ώρα που ο άνεμος χαϊδεύει τα μαλλιά της ­ έχει γίνει σπάνια.

Ο νόμος υπαγορεύει να ντύνονται οι γυναίκες από το κεφάλι έως τα νύχια,
καλυμμένες παντού, με μια μικρή σχισμή στο ύψος των ματιών για να βλέπουν.

Κατά διαστήματα, η Φατίμα ρίχνει μια ματιά πέρα από τον ώμο της προς το
στενό… Μπορεί εύκολα κανείς να δει μέσα, στις αίθουσες και οι Ταλιμπάν με
τον τρόπο τους είναι ικανοί να προκαλούν πάντα οργή.

Προχώρησε στο εσωτερικό, στην ασφάλεια του σπιτιού μόνον όταν ήρθε η ώρα να
δούμε τις αίθουσες. «Διδάσκουμε τα συνηθισμένα μαθήματα: Επιστήμη, Μαθηματικά,
Γεωγραφία και Θρησκευτικά», λέει. Και συνεχίζει. «Αυτά τα παιδιά μαθαίνουν για
τον Χαλίφη Ομάρ, γνωστό μουσουλμάνο πολεμιστή κατά την εποχή του Μεγάλου
Προφήτη».

Στο πάτωμα

Το σχολείο δεν έχει καρέκλες ή θρανία. Οι μαθητές κάθονται σε ξεφτισμένα
χαλιά. Δύο από τις αίθουσες έχουν πίνακες. Οι άλλες δύο κομμάτια ξύλου. Μια
πέμπτη τάξη βρίσκεται έξω. Δεν έχει τίποτα. Όταν οι γυναίκες άνοιξαν το
σχολείο, το διέδωσαν στόμα-στόμα στη γειτονιά. «Η ανταπόκριση μας εξέπληξε»,
λέει η Φατίμα. «Καταλήξαμε να έχουμε περισσότερα παιδιά, απ’ όσα μπορούσαμε να
δεχδούμε. Τώρα το σχολείο λειτουργεί με διπλές βάρδιες».

Τα περισσότερα από τα κορίτσια είναι πολύ πρόθυμα, λες και η στέρηση τους
άφησε μια πείνα για γνώση. Μία από τις πρώτες διαταγές των Ταλιμπάν ήταν να
απαγορευθούν η πρόσβαση των γυναικών σε εργασιακούς χώρους και τα κορίτσια από
τα σχολεία. Κάποιοι από το καθεστώς επέμεναν ότι δεν είχαν αντίρρηση να
μορφώνονται οι κοπέλες, όμως δεν ήταν αυτό που τους απασχολούσε άμεσα.

Χάος

Έπειτα από δύο δεκαετίες πολέμου, στο Αφγανιστάν βασιλεύει το χάος. Πρόσφατα
είπαν ότι πολλά σχολεία καταστράφηκαν και υπάρχουν ελάχιστα χρήματα για
δασκάλους. Τα περισσότερα αγόρια επίσης δεν πηγαίνουν σχολείο.

Έκτοτε φαίνεται σαν κάτι να έχει αλλάξει. Οι γυναίκες μπορούν να εργάζονται σε
ιατρικές υπηρεσίες, χωρίς όμως να έρχονται σε επαφή με άνδρες. Επίσημα τα
σχολεία κλείνουν τις πόρτες τους στα κορίτσια, όμως γίνονται εξαιρέσεις.
Κάποιοι μουλάδες χρησιμοποιούν τα τζαμιά ως αίθουσες διδασκαλίας, αν και το
μάθημα που διδάσκεται κυρίως είναι θρησκευτικά. Σχολεία έχουν ανοίξει σε
σπίτια. Κάποια από αυτά λειτουργούν κρυφά και άλλα διακριτικά. Σύμφωνα με
υπολογισμούς των Ηνωμένων Εθνών, 10.000 κορίτσια πηγαίνουν σχολείο σήμερα στην
Καμπούλ και ο αριθμός αυτός αυξάνεται. «Τα περισσότερα κορίτσια έχουν χάσει
τέσσερα χρόνια εκπαίδευσης», λέει η Φατίμα, ενώ μπαινοβγαίνει στις τάξεις. «Τα
παιδιά με αναλφάβητους γονείς είναι αυτά που υποφέρουν περισσότερο».

Αλφάβητο

Οι δάσκαλοι έχουν τις αδυναμίες τους, εκείνα τα κορίτσια με κάτι ιδιαίτερο στο
πνεύμα. Η Φατίμα ζήτησε από μερικά να έρθουν έξω. Η Κουσλούμ, ένα παιδί πέντε
ετών με κάτι το εξωτικό στο πρόσωπο, μαθαίνει το αλφάβητο. «Ακούστε με», είπε
και κάθε φορά που έκανε ένα λάθος επέμενε να το ξαναπεί από την αρχή. Η Λάιλι,
στα 10 μοιάζει με αγόρι. Δεν είναι υπερβολή. Έως πριν από ένα μήνα φορούσε
παντελόνια και έκοβε τα μαλλιά της πολύ κοντά. «Έκανα το αγόρι και πήγαινα στο
σχολείο αρρένων», λέει κομπάζοντας. «Ήταν η μόνη επιλογή που είχα». Η
Σαμπίρα θέλει να γίνει συγγραφέας… Τα ποιήματα λες και είναι έτοιμα στα
διαπεραστικά καστανά μάτια της. Όμως είναι 14 ετών, και ακόμη και οι Ταλιμπάν
που υποστηρίζουν τη μόρφωση των κοριτσιών, λένε ότι το όριο ηλικίας για
φοίτηση πρέπει να είναι τα 11 χρόνια. «Είμαι ήδη πολύ ψηλή», παραπονιέται.
«Όμως έχω ένα σχέδιο. Θα ντύνομαι όπως οι γυναίκες και θα υποδύομαι τη
δασκάλα, ενώ θα πηγαίνω ακόμη σχολείο».

Οάσεις

Η Φατίμα ακούει τα λόγια των παιδιών. «Αυτά τα κορίτσια έχουν καρδιά», λέει
περήφανα. «Θα κάνουν τα πάντα προκειμένου να μορφωθούν. Εγώ απέκτησα γνώσεις.
Την ίδια ευκαιρία θα έπρεπε να έχουν και αυτά». Στο Αφγανιστάν κυριαρχούσαν
πάντα οι άνδρες, όμως πολλές γυναίκες στις πόλεις κατάφεραν να αποδράσουν από
τις απαγορεύσεις. Οι δουλειές και τα σχολεία ήταν οι οάσεις ανεξαρτησίας τους.

Όχι όμως πια. Σε αυτήν τη σκέψη, το πρόσωπο της Φατίμα, γεμάτο ενέργεια πριν,
συννεφιάζει. «Είναι έργο ιερό να παρέχεις γνώση σε αυτά τα νέα κορίτσια»,
προσθέτει. Οι Ταλιμπάν μιλούσαν πάντα για το δικό τους «Τζιχάντ», τον ιερό
τους πόλεμο κατά των άπιστων. Μέχρι εδώ εντάξει, σκέπτεται η Φατίμα. Όμως το
δικό τους Ισλάμ, δεν είναι ίδιο με το δικό της. «Αυτό είναι ιερό για μένα»,
επανέλαβε, ανοίγοντας τα χέρια της με το βλέμμα καρφωμένο στο σχολείο της.
«Αυτό είναι το δικό μου Τζιχάντ».