ΔΡΟΜΟΙ

Η ιστορία…

… της συνεργασίας των καλλιτεχνών και των ανατόμων στη μελέτη του
ανθρώπινου σώματος είναι μακραίωνη ­ πηγαίνει πίσω τουλάχιστον μέχρι τον
δέκατο πέμπτο αιώνα. Τόσο οι καλλιτέχνες, όσο και οι ανατόμοι υπέκυπταν πολλές
φορές στη συμβολή τυμβωρύχων και δολοφόνων ­ καμιά φορά, η αναζήτηση της
ανατομικής γνώσης παρέσυρε στο έγκλημα και τους ίδιους. Πλημμυρισμένη από
επεισόδια τυμβωρυχίας είναι η ιστορία των ιατρικών και καλλιτεχνικών
εξερευνήσεων της ανθρώπινης ανατομίας. Ένα από τα πιο γνωστά είναι του γιατρού
Ανδρέα Βεσάλιους της Φλάνδρας, που υπηρετούσε στην αυλή του αυτοκράτορα
Καρόλου Ε’ των Αψβούργων. Στο έργο του «De Humani Corporis Fabrica» (1543)
περιγράφει πώς αναζητούσε πτώματα στους αγρούς, «εκεί που τόσο βολικά για τους
φοιτητές, τοποθετούσαν συνήθως όλους εκείνους που εκτελούσαν». Και γράφει για
τη μεγάλη επιθυμία που τον φλόγιζε και τον έκανε να αρπάζει μέσα στην άγρια
νύχτα εκείνο που τόσο πολύ ποθούσε.

Ο διακαής πόθος…

… για την κατάκτηση της ανατομικής γνώσης δεν έσβησε τους επόμενους
αιώνες, ούτε στην εποχή του Γκαίτε, που ως φοιτητής είχε πάρει και ο ίδιος
μαθήματα ανατομίας. Ένα από αυτά το διηγείται στο έργο του «Τα ταξίδια του
Βίλχελμ Μάιστερ»: «Το πιο θεσπέσιο γυναικείο μπράτσο που τυλίχτηκε ποτέ γύρω
από αντρικό σβέρκο. Κρατούσε στο χέρι το βαλιτσάκι με τα εργαλεία του και σαν
να μην τολμούσε να το ανοίξει. Η αποστροφή που ένιωθε στην ιδέα να
παραμορφώσει κι άλλο αυτό το υπέροχο προϊόν της φύσης ερχόταν σε σύγκρουση με
το χρέος που είχε βάλει στον εαυτό του ο άνθρωπος που διψούσε για γνώση». Σε
κάποια άλλη, πιο προηγμένη εποχή, πίστευε ο Γκαίτε, τα κέρινα ομοιώματα κάποτε
θα καταργούσαν τον κατατεμαχισμό των ανθρώπινων πτωμάτων.

Ο Κυανοπώγωνας…

… και ο θρύλος του που παραδόθηκε από τον δέκατο έβδομο αιώνα έρχεται
αναπόφευκτα στον νου όταν τα σκέφτεται κανείς όλα αυτά, γράφει η Τζέιν
Ουάιλντγουζ στον κατάλογο της έκθεσης τέχνης και ανατομίας «Ψυχώ», που θα
είναι ανοιχτή μέχρι τις 10 Απριλίου στο Λονδίνο. Ένας ευκατάστατος και εμφανώς
πολιτισμένος άνθρωπος που είχε τη φήμη να παντρεύεται γυναίκες που κάπως
μυστηριωδώς εξαφανίζονταν. Ο θρύλος τον θέλει να απαγορεύει στη γυναίκα του να
μπει στα μυστικά διαμερίσματά του. Μα μόλις αυτός φεύγει, η περιέργεια την
κυριεύει και ανοίγοντας την απαγορευμένη πόρτα, ανακαλύπτει πως «το πάτωμα
είναι σκεπασμένο με πηγμένο αίμα και πάνω του βρίσκονται τα πτώματα νεκρών
γυναικών, αραδιασμένα με την πλάτη στον τοίχο». Για την ανυπακοή της, την
περιμένει η ίδια με αυτές τιμωρία. Σαν τον Κυανοπώγωνα, το ίδιο
καλλιεργημένοι, καλλιτέχνες και ανατόμοι κουβαλούν μαζί τους το κλειδί για τα
δικά τους ματωμένα κρυφά διαμερίσματα, που το περιεχόμενό τους προκαλεί έναν
ενστικτώδη τρόμο.

Η προφητεία…

… του Γκαίτε δεν επαληθεύτηκε. Στη Γερμανία, ο Γκίντερ φον Χάγκενς
τιμάει την παράδοση του Βεσάλιους με περισσότερα από διακόσια
«πλαστικοποιημένα» ανθρώπινα μέλη στην έκθεσή του «Korperwelten». Όταν πήγε
στην Ιαπωνία, την επισκέφθηκαν δυόμισι εκατομμμύρια άνθρωποι. Το ίδιο περίπου
κάνει και ο Αμερικανός φωτογράφος Τζόελ-Πίτερ Ουίτκινς, που στο στούντιό του
κάνει συνθέσεις από ανθρώπινα πτώματα (στη φωτό «Νεκρή Φύση», 1992). Φαίνεται
πως η σύγχρονη τεχνολογία ­ που θα μπορούσε να είχε κάνει περιττές τις
«πτωματικές αναζητήσεις» ­ δεν είναι ικανή να καταβάλει ούτε το πνεύμα του
Κυανοπώγωνα ούτε την ανθρώπινη περιέργεια για τα μυστικά που μπορεί να κρύβουν
τα ιδιαίτερα διαμερίσματά του.