ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Το γέλιο είναι τρόπος επιβίωσης

Ζαν-Κλωντ Καριέρ: «Η ειρωνεία είναι στοιχείο του πολέμου κατά της εξουσίας»

«Θέλω να εξομολογηθώ κάτι: παρά το μίσος μου προς την ενημέρωση, θα ήθελα να
μπορώ να σηκώνομαι μεταξύ των νεκρών κάθε δέκα χρόνια, να πηγαίνω σ’ ένα
περίπτερο και να αγοράζω διάφορες εφημερίδες. Δεν θα ζητούσα τίποτα
περισσότερο. Με τις εφημερίδες υπό μάλης, χλωμός, ψηλαφώντας τους τοίχους, θα
επέστρεφα στο νεκροταφείο και θα διάβαζα για τις καταστροφές στον κόσμο,
προτού πέσω ξανά για ύπνο, ικανοποιημένος, στο γαλήνιο καταφύγιο του τάφου».

Μ’ αυτές τις φράσεις τελειώνουν τα Απομνημονεύματα του μεγάλου Λουίς
Μπουνιουέλ, που αυτές τις μέρες τιμώνται τα 100 χρόνια από τη γέννησή του.
Αντίθετα με τον Μπρετόν, ο δημιουργός του «Ανδαλουσιανού Σκύλου» πίστευε ότι
το σκάνδαλο δεν είναι αδύνατο. Αυτό επιδίωκε σε όλη του τη ζωή, να
σκανδαλίζει, παρ’ όλο που είχε επίγνωση του κινδύνου να επαναλαμβάνεται. Μια
μέρα χωρίς γέλιο είναι μια μέρα χαμένη, έλεγε, αναφερόμενος κυρίως στο
ανατρεπτικό γέλιο, στο γέλιο εναντίον κάποιου στόχου.

Παγκοσμίως γνωστός από τη συνεργασία του με τον Μπουνιουέλ, για τον οποίο
έγραφε τα σενάρια, ο γάλλος συγγραφέας Ζαν-Κλωντ Καριέρ συμφωνεί απολύτως με
τον δάσκαλο και φίλο του για την ανατρεπτική λειτουργία του γέλιου. Ο μόνος
τρόπος να επιβιώνουμε απέναντι στην εξουσία είναι να γελάμε, λέει σε
συνέντευξή του στην «Ελ Παΐς». Το χιούμορ έχει χρησιμεύσει ιστορικά για τον
πόλεμο κατά των επισκόπων ή των στρατιωτικών. Το γέλιο είναι δωρεάν, σώζει το
σώμα και την ψυχή, και δεν απαιτεί εκπαίδευση. Όλος ο κόσμος μπορεί να
καταφύγει σ’αυτό.

Ο Καριέρ βρέθηκε αυτές τις μέρες στην Ισπανία για να παρουσιάσει το βιβλίο του
«Ο κύκλος των ψευτών (σύντομες φιλοσοφικές ιστορίες απ’ όλο τον κόσμο)».
Πρόκειται για μια συλλογή άνω των 2.000 ιστοριών απ’ όλες τις χώρες και όλες
τις εποχές, με άρωμα βουδιστικό, σουφιστικό, ινδικό, αφρικανικό, κινέζικο,
εβραϊκό, ευρωπαϊκό ή αμερικανικό, τις οποίες ο συγγραφέας συλλέγει εδώ και 25
χρόνια. Ένα παράδειγμα: «Τη δεκαετία του ’30, ένας Μεξικανός γιόρταζε με τους
φίλους του τη γέννηση του πρώτου του γιου. ”Είμαι τόσο χαρούμενος”, είπε
ξαφνικά, ”που θα μπορούσα να σκοτωθώ από τη χαρά μου! ” ”Όχι, δεν είσαι
ικανός να το κάνεις”, τον προκάλεσαν οι φίλοι του. Τότε εκείνος πήρε ένα
πιστόλι και τίναξε τα μυαλά του στον αέρα».

Οι πρωταγωνιστές των ιστοριών του Καριέρ, εκτός από τους αναπόφευκτους
πρίγκιπες και βασιλιάδες, είναι πρόσωπα ανώνυμα, ταπεινά, για τον χαρακτήρα
των οποίων δεν μαθαίνουμε και πολλά. Η αθωότητά τους είναι πλαστή. Κατά βάθος,
ξέρουν καλά ότι ο δρόμος που πρέπει να ακολουθήσουν για να πετύχουν τον στόχο
τους δεν είναι ποτέ η ευθεία, πάντα χρειάζεται μια παράκαμψη ώστε να
ξεγελάσεις τη μοίρα. Όσο για ηθικό δίδαγμα, δεν υπάρχει. Ο συγγραφέας διάλεξε
προσεκτικά τις ιστορίες του ώστε να είναι ανοιχτές αλλά αρκούντως σκοτεινές,
αμφιλεγόμενες, ιστορίες φιλοσοφικές από τις οποίες απουσιάζει ο φιλόσοφος.