Κραχ στη Γουώλ Στρητ δεν σημαίνει καταστροφή

Παρά τις αμέτρητες αισιόδοξες προβλέψεις για τον ολοκαίνουργιο κόσμο που
ανοίγεται μπροστά μας και την ευφορία που έχουν δημιουργήσει οι αμέτρητες
ιστορίες επενδυτών που έγιναν πλούσιοι μέσα σε λίγες ημέρες επενδύοντας σε
μετοχές του ‘Ιντερνετ, τα χρηματιστήρια σε όλον τον κόσμο μπήκαν στον 21ο
αιώνα παρουσιάζοντας πτωτικές τάσεις.

Ο δείκτης FTSE του χρηματιστηρίου του Λονδίνου βρισκόταν την περασμένη
εβδομάδα περίπου 11% χαμηλότερα από το ρεκόρ των 6.930 μονάδων που έχει
πετύχει στις 30 Δεκεμβρίου. Στο ίδιο μήκος κύματος κινήθηκε και ο βιομηχανικός
δείκτης Dow Jones του χρηματιστηρίου της Νέας Υόρκης ο οποίος από την αρχή του
2000 έχει καταγράψει απώλειες 11%.

Ο πρόεδρος της FED κ. Άλαν Γκρίνσπαν θα αναλάβει δράση, αν και όταν καταρρεύσει η Wall Street

Από όλους τους χρηματιστηριακούς δείκτες του κόσμου οι μόνοι που παρουσιάζουν
κέρδη είναι ο δείκτης του χρηματιστηρίου Nasdaq – που κυριαρχείται από μετοχές
του τεχνολογικού τομέα – και οι δείκτες των ασιατικών χρηματιστηρίων.

Ένα από τα σημαντικότερα θέματα συζήτησης στα χρηματιστήρια είναι η πρωτοφανής
απόκλιση μεταξύ των αποδόσεων των νέων μετοχών που αντλούν λάμψη από το
‘Ιντερνετ και αυτών της “παλιάς οικονομίας”.

Και σε αυτές τις τελευταίες φαίνεται ότι περιλαμβάνονται ακόμη και εταιρείες
με τεχνολογική κατεύθυνση όπως οι φαρμακευτικές και αυτές της αεροδιαστημικής
βιομηχανίας.

Οι επενδύσεις ακολουθούν τη μόδα, τουλάχιστον βραχυπρόθεσμα. Οι διαχειριστές
των κεφαλαίων ασφαλιστικών ταμείων, ιδίως στη Βρετανία και την ηπειρωτική
Ευρώπη, ξόδεψαν αρκετά χρόνια κατακρίνοντας του Αμερικανούς συναδέλφους του
που αγόραζαν μετοχές του τεχνολογικού τομέα σε “πολύ υψηλές τιμές”. Το
περασμένο φθινόπωρο κατάλαβαν ξαφνικά το λάθος τους και κινήθηκαν προς την
αντίθετη κατεύθυνση.

Για να αποδείξουν ότι ακολουθούν τη μόδα των μετοχών υψηλής τεχνολογίας
εμφανίζονται διατεθειμένοι να πληρώσουν οποιαδήποτε τιμή για οποιαδήποτε
μετοχή που συνδέεται με τη βιομηχανία του ‘Ιντερνετ ή των κινητών
τηλεπικοινωνιών. Για να αποκτήσουν τα κεφάλαια που απαιτεί αυτή η νέα μόδα
είναι διατεθειμένοι να απαλλαγούν από τις παλιομοδίτικες μετοχές της “παλιάς
οικονομίας” σε οποιαδήποτε τιμή. Πόσο θα κρατήσει αυτή η μόδα; Η ερώτηση
πρέπει μάλλον να τεθεί σε ψυχολόγους ή καλύτερα σε αυτούς που παίζουν χαρτιά.
Για έναν οικονομολόγο η πιο σημαντική ερώτηση είναι πόσο σοβαρά θα πληγούν οι
αναπτυξιακές προοπτικές της παγκόσμιας οικονομίας αν συνεχιστούν οι πτωτικές
τάσεις στα χρηματιστήρια.

Κλειδί οι ΗΠΑ

Το κλειδί για την απάντηση αυτής της ερώτησης είναι προφανώς η αντίδραση της
αμερικανικής οικονομίας, όπου οι καταναλωτές και οι επιχειρήσεις επωφελήθηκαν
περισσότερο από όλους από την απογείωση της Wall Street μετά το 1995. Τα
χρηματιστηριακά κέρδη έχουν παίξει ξεκάθαρα έναν σημαντικό ρόλο στο
καταναλωτικό αμόκ των Αμερικανών.

Σύμφωνα με πρόσφατες ομιλίες του κ. ‘Αλαν Γκρίνσπαν, προέδρου της
Ομοσπονδιακής Τράπεζας των Ηνωμένων Πολιτειών, το φαινόμενο της “επίδρασης του
πλούτου” από την άνοδο του χρηματιστηρίου έχει συνεισφέρει περίπου 1% στην
αύξηση της εγχώριας καταναλωτικής ζήτησης στις ΗΠΑ από το 1996 και μετά.

Πώς λοιπόν θα αντιδράσουν οι Αμερικανοί καταναλωτές αν η Wall Street πέσει
ξαφνικά κατά 30%; Η εμπειρία του 1987 δείχνει ότι ίσως να μην αλλάξουν παρά
ελάχιστα την καταναλωτική τους συμπεριφορά. Η κατάσταση όμως έχει αλλάξει από
τότε. Το 1987 οι τοποθετήσεις των αμερικανικών νοικοκυριών είχαν αξία περίπου
50% αυτής του προσωπικού εισοδήματος των Αμερικανών. Σήμερα, οι τοποθετήσεις
τους αξίζουν περίπου 160%.

Επιπλέον, η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης ανέκαμψε πολύ γρήγορα μετά
το κραχ του 1987. Σήμερα οι τιμές των μετοχών είναι τόσο υψηλές που η Wall
Street μπορεί να παραδώσει όλα τα κέρδη που κατέγραψε μετά τον Ιανουάριο του
1998 (περίπου 50%) και να παραμείνει σε χαμηλά επίπεδα.

Ο Οργανισμός Οικονομικής Συνεργασίας και Ανάπτυξης προσπάθησε να απαντήσει στο
ερώτημα με μια σειρά από σενάρια κινδύνου για την αμερικανική οικονομία. Στο
σενάριό του για “τη διόρθωση στο χρηματιστήριο”, ο ΟΟΣΑ έθεσε σαν προϋπόθεση
την πτώση του αμερικανικού χρηματιστηρίου κατά 30% τους πρώτους μήνες του
2000.

Αυτό παρήγαγε μια αρνητική επίδραση στο αμερικανικό Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν
κατά 0,8% το 2000 και κατά 1,2% το 2001. Ωστόσο, ο ΟΟΣΑ προϋπέθεσε επίσης ότι
η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των Ηνωμένων Πολιτειών θα αντιδράσει μετά το κραχ
χαλαρώνοντας τη νομισματική πολιτική. Ειδικότερα, το σενάριο έλεγε ότι η FED
θα μειώσει άμεσα τα επιτόκιά της κατά 0,75 της ποσοστιαίας μονάδας και τη
διατήρησή τους 2 ποσοστιαίες μονάδες χαμηλότερα κατά τη διάρκεια του 2000. Το
καθαρό αποτέλεσμα, σύμφωνα με το μοντέλο του ΟΟΣΑ, θα είναι μια ελαφρά
επιβράδυνση της αμερικανικής οικονομίας: οι ρυθμοί ανάπτυξης θα επιβραδυνθούν
από το 3,8% το 1999 στο 2,6% το 2000 και 1,9% το 2001. Στη συνέχεια οι ρυθμοί
ανάπτυξης στις ΗΠΑ θα επιταχυνθούν στο 3%.

Αυτή η εξέλιξη δύσκολα μπορεί να χαρακτηριστεί καταστροφή. Μήπως τελικά πρέπει
να πάψουμε να ανησυχούμε; ‘Όχι ακριβώς.

Τρεις παράγοντες

Οι παράγοντες που πρέπει να ληφθούν υπόψη στο ερώτημα αν πρέπει να ανησυχούμε
για το μέλλον της αμερικανικής και κατ’ επέκταση της παγκόσμιας οικονομίας
είναι τρεις. Το πρώτο πρόβλημα είναι προφανώς η πιθανότητα μιας μεγαλύτερης
χρηματιστηριακής πτώσης. Από μόνο του ένα ολοκληρωτικό χρηματιστηριακό κραχ
μπορεί να μην είναι τόσο οδυνηρό. Μια απλή ανάγνωση των στοιχείων του ΟΟΣΑ
δείχνει ότι ακόμη και με μια πτώση της τάξεως του 50% η οικονομική επιβράδυνση
θα είναι οριακά μεγαλύτερη -οι ρυθμοί ανάπτυξης θα πέσουν στο 2,4% το 2000 και
1,7% το 2001. Κανείς βέβαια δεν μπορεί και σε αυτήν την περίπτωση να μιλήσει
για οικονομική κρίση.

Το δεύτερο – πολύ σοβαρότερο – πρόβλημα είναι η πιθανότητα μια μεγάλης πτώσης
του δολαρίου αν καταρρεύσει η χρηματιστηριακή αγορά της Νέας Υόρκης. Ακόμη και
σε αυτήν την περίπτωση το σενάριο του ΟΟΣΑ δεν μιλά για καταστροφή. Αν πέσει
το δολάριο η FED θα αναγκαστεί να αυξήσει τα επιτόκια για να μην ξεφύγει ο
πληθωρισμός.

Το φθηνό δολάριο όμως θα αυξήσει τις εξαγωγές των Ηνωμένων Πολιτειών
επιταχύνοντας την ανάπτυξης της οικονομίας. Το καθαρό αποτέλεσμα αυτού του
συνδυασμού εξελίξεων θα είναι μια οριακή συρρίκνωση κατά 0,3% του αμερικανικού
ΑΕΠ το 2000 και κατά 0,2% το 2001 και το 2002.

Τελικά το σημαντικότερο ερώτημα είναι τι θα γίνει αν δεν επαληθευτούν οι
προϋποθέσεις για συμμετρικές αντιδράσεις της οικονομίας σε ενδεχόμενη
κατάρρευση του χρηματιστηρίου. Τι θα γίνει αν οι καταναλωτές σφίξουν
περισσότερο τη ζώνη λόγω της κατάρρευσης της Wall Street και δεν ανοίξουν τα
πορτοφόλια τους κατά τη διάρκεια της ανάκαμψης;

Η απάντηση είναι εξαιρετικά δύσκολη. Ωστόσο υπάρχουν κάποια στοιχεία που
δείχνουν ότι οι Αμερικανοί καταναλωτές δεν πρόκειται να μειώσουν δραματικά τις
δαπάνες τους.

Η σημαντική μείωση του αμερικανικού δημόσιου χρέους έχει αυξήσει κατακόρυφα
τα τελευταία χρόνια τον καθαρό πλούτο των Αμερικανών φορολογούμενων.

Η τελευταία θετική διαπίστωση βασίζεται σε απλή παρατήρηση. Από πού
προέρχονται τα τεράστια κεφάλαια που συρρέουν στη Wall Street όταν αυτή
διορθώνει; Και γιατί οι αμερικανικοί επενδυτικοί οίκοι αυξάνουν συνεχώς τις
τοποθετήσεις τους σε ευρωπαϊκές και ιαπωνικές επιχειρήσεις.

Τελικά η διαπίστωση είναι απλή. Πρέπει να ανησυχούμε για τον κίνδυνο
κατάρρευσης των αμερικανικών τεχνολογικών μετοχών. Δεν πρέπει όμως να
ανησυχούμε για την ικανότητα της αμερικανικής οικονομίας να ξεπεράσει το σοκ
ενός χρηματιστηριακού κραχ.

* Ο κ. Anatole Kaletsky είναι οικονομικός αναλυτής της βρετανικής
εφημερίδας ΤΗΕ TIMES.