ΠΡΟΣΩΠΑ Η φιλοσοφία των νικητών

Φιλοσοφικός στοχασμός την εποχή της δόξας του χρηματιστηρίου; Ο
Χανς-Γκέοργκ Γκαντάμερ έκλεισε έναν αιώνα ζωής και επιμένει.

Χανς-Γκέοργκ Γκαντάμερ: «Συνεχίζω να ονειρεύομαι επειδή θέλω να συνεχίσω να ζω»

Κι αυτό μολονότι, ως «πατέρας» της σύγχρονης ερμηνευτικής ­της φιλοσοφίας που
ανάγει στον Πλάτωνα, υπογραμμίζει τα όρια της ανθρώπινης γνώσης και
αναπτύσσεται μέσω του διαλόγου με τον «άλλο» ­, ο Γκαντάμερ εντάσσεται στους
«ηττημένους» του αιώνα και το ξέρει: «Η αναλυτική φιλοσοφία είναι αυτή που
επικράτησε παντού, είναι η φιλοσοφία των νικητών», παραδέχεται. Είναι δηλαδή η
φιλοσοφία την οποία προκρίνουν στοχαστές που ανήκουν στην αγγλο-αμερικανική
πολιτιστική σφαίρα και η οποία θεωρεί τα εργαλεία της λογικής και της γλώσσας
ως μοναδικά μέσα για την επίλυση των φιλοσοφικών προβλημάτων. «Είμαι όμως
ακόμη εδώ», προσθέτει ο Γερμανός φιλόσοφος. «Και δεν βιάζομαι να φύγω. Προς το
παρόν είμαι μια χαρά… Και συνεχίζω να ονειρεύομαι, επειδή θέλω να συνεχίσω
να ζω».

Για τον Γκαντάμερ, ο οποίος γεννήθηκε στις 11 Φεβρουαρίου του 1900 στο
Μάρμπουργκ, ήταν μαθητής του Χούσερλ και του Χάιντεγκερ και δίδαξε στη Λειψία,
τη Φρανκφούρτη και τη Χαϊδελβέργη, η αναλυτική φιλοσοφία συνιστά συρρίκνωση
της φιλοσοφίας, είναι μια φιλοσοφία περιορισμένη στη λογική, πρωτόγονη,
«επειδή είναι προφανές ότι τα πιο πρωτόγονα χαρακτηριστικά μας είναι εκείνα
που μας κάνουν να σκεπτόμαστε με τρόπο λογικό». Ταυτόχρονα οι φιλόσοφοι είναι
όλο και πιο απόντες, η φιλοσοφία κλείνεται όλο και περισσότερο στις ακαδημίες
και τα πανεπιστήμια. «Ωστόσο, ακόμη και σ’ αυτή την έρημο, η οποία θα
διαρκέσει ίσως δύο, τρεις γενιές, η φιλοσοφία θα συνεχίσει να ζει, θα ζήσει το
αίτημα για φιλοσοφία, που ενυπάρχει στον καθένα μας», τονίζει. «Είτε το θέλει
κανείς είτε όχι, ο άνθρωπος έχει φυσική προδιάθεση στη φιλοσοφία… Κάθε
παιδί, το αργότερο στα έξι χρόνια του, αναρωτιέται τι είναι ο θάνατος».

Οι καιροί είναι λοιπόν δύσκολοι για τη φιλοσοφία, λέει ο Γκαντάμερ, για τον
επιπλέον λόγο ότι ζούμε στην εποχή της «pax americana» και οι αρνητικές
επιπτώσεις είναι πολλές. «Η Αμερική εξήγαγε παντού την προτεσταντική,
καλβινιστική ηθική του κέρδους και της επιτυχίας και αυτό είναι πλέον το
μοναδικό που μετράει στη ζωή», εξηγεί. «Δεν πιστεύω όμως ότι όλοι στην Ευρώπη
έχουν αποδεχθεί άκριτα αυτό τον τρόπο ζωής και σκέψης. Ναι, έχουμε
εξαμερικανιστεί, αλλά άθελά μας! Και περιμένω να δοθεί μιαν απάντηση».

Σύμφωνα με τον αιωνόβιο φιλόσοφο, η απάντηση αυτή θα έρθει «από την
αποκαλούμενη περιφέρεια της Ευρώπης: τον ιταλικό Νότο, την Ανατολική Γερμανία,
τις σλαβικές χώρες, από το Σαράγεβο ως το Ροστόκ, από το Μπέλφαστ ως το
Παλέρμο». «Δεν είμαι προφήτης», τονίζει, «αλλά περιμένω μια μεγάλη απάντηση».