ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Η ευαισθησία δεν διδάσκεται

Οι φωτογράφοι, έλεγε ο Ντε Γκωλ, είναι σαν τους άνδρες του πυροβολικού.
Σκόπευε σωστά, τράβα γρήγορα και στρίβε.

Μαίριλυν Μονρόε: η «κυρία που έφτανε πάντα αργά», όπως τη φωτογράφισε ο Ανρί Καρτιέ – Μπρεσόν

Το Magnum δεν είναι πια αυτό που ήταν, υποστηρίζει η «L’ Humanite» με αφορμή
τα 50χρονα του φωτοειδησεογραφικού πρακτορείου που ίδρυσαν ο Ανρί Καρτιέ –
Μπρεσόν, ο Ρόμπερτ Κάπα και ο Ντέηβιντ Σέιμουρ. Το πρακτορείο μπορεί να κρατά
όρθιο τον μύθο, μπορεί να συνεχίζει να παράγει ένα έργο που σου κόβει την
ανάσα, αλλά δεν εκπληρώνει πια την αποστολή που του χάρισε τη μεγάλη του φήμη:
να εξασφαλίζει στους φωτογράφους του άμεση δημοσίευση της δουλειάς τους στον
Τύπο. Το 50% των εσόδων του προέρχεται πάντα από αυτή την πηγή, αλλά το
πρακτορείο στρέφει όλο και περισσότερο το ενδιαφέρον του στη διαφήμιση, το
βιβλίο και την αγορά της τέχνης. «Τρίζουν τα κόκαλα του Κάπα και του Σέιμουρ»,
λέει ο Αμερικανός φωτογράφος Τζέημς Νάστουεϊ, που γυρίζει τα κολαστήρια του
πλανήτη για λογαριασμό όχι πια του Μάγκνουμ, αλλά του περιοδικού «ΤΙΜΕ». Κι αν
ο Ραϊμόν Ντεπαρντόν έγινε διάσημος, το οφείλει στη διαφήμιση που σχεδίασε για
την οδική ασφάλεια, όχι στις συγκλονιστικές του φωτογραφίες από την Αφρική.

Ο Καρτιέ – Μπρεσόν έχει κρούσει τον κώδωνα του κινδύνου από το 1962: «Όταν
συμβαίνουν σημαντικά γεγονότα που δεν απαιτούν μεγάλες δαπάνες και είσαι κοντά
σ’ αυτά, πρέπει να βρίσκεσαι σε φωτογραφική επαφή με την πραγματικότητα και να
μη διστάζεις να θυσιάσεις ανέσεις και ασφάλεια. Αυτή η επιστροφή στις πηγές
διασφαλίζει τη διατήρηση των στόχων μας πάνω από την τεχνητή ζωή που τόσο
συχνά μάς περιβάλλει. Βλέπω έκπληκτος πόσοι από εμάς καθορίζουν το έργο τους,
αποκλειστικά σχεδόν, από τις επιθυμίες των πελατών μας». Ενενήντα ενός ετών
σήμερα, ο μεγάλος φωτογράφος δεν θέλει πια να μιλά για το παρελθόν. Το μέλλον
τον ενδιαφέρει. Και οι γυναίκες που περνούν από μπροστά του στην γκαλερί του
Παρισιού, όπου δίνει συνέντευξη στην «Ιντιπέντεντ». «Όλα μπορεί να τα μάθει
κανείς, εκτός από την ευαισθησία. Μια γάτα έχει μεγαλύτερη ευαισθησία από
ορισμένους ανθρώπους».

Στον Καρτιέ – Μπρεσόν αρέσει ο Πικάσο όταν ήταν νέος, ο Ματίς στην αρχή και το
τέλος και ο Μπονάρ σε όλη του τη ζωή. Για να φωτογραφήσει τον Έζρα Πάουντ,
είχε γονατίσει μπροστά του επί μιάμιση ώρα. «Ήταν πολύ δύσκολο. Όταν τραβάς
μια φωτογραφία, οι άλλοι περιμένουν να πεις κάτι. Δεν μπορείς όμως να κάνεις
διάλογο και ταυτόχρονα να παρατηρείς». Ένα βράδυ, πριν από πολλά χρόνια,
βρέθηκε σ’ ένα εστιατόριο του Ρίνο, στη Νεβάδα. Κάθησε στο τραπέζι και
τοποθέτησε μια κάμερα σε μια άδεια θέση δίπλα του «για μια κυρία που φτάνει
πάντα αργά». Όταν έφτασε, όλοι σηκώθηκαν για να τη χαιρετήσουν. Αλλά εκείνη
ήθελε να καθήσει. «Κοίταξε την κάμερα. Δεν την πήρα από εκεί. Την παρακάλεσα
να δώσει την ευλογία της». Η Μαίριλυν Μονρόε το έκανε. Αργότερα, ο Καρτιέ –
Μπρεσόν θα της έστελνε την κάμερα για δώρο.