Τρία κλειδιά για ενσωμάτωση των Τσιγγάνων

Κατά καιρούς η εισβολή, με αφορμή το ένα ή το άλλο εγκληματικό περιστατικό,
των τηλεοπτικών συνεργείων στις γειτονιές ή τους καταυλισμούς όπου κατοικούν
οι Τσιγγάνοι θυμίζει στην ευρύτερη κοινή γνώμη την ύπαρξη αυτής της ιδιόμορφης
ομάδας Ελλήνων πολιτών.

Οι εκτιμήσεις για τον αριθμό τους ποικίλλουν. Ξεκινούν από τις 60.000 και
φθάνουν στις 250.000. Ο ακριβής υπολογισμός είναι δυσχερής γιατί οι ίδιοι δεν
δηλώνουν με υπερηφάνεια την ιδιότητα αυτήν, ιδιαίτερα όταν είναι
εγκατεστημένοι και αφομοιωμένοι, γιατί οι αυτόκλητοι πάσης φύσης εκπρόσωποι
υπερβάλλουν για να επιτύχουν οικονομικά ανταλλάγματα ή απλώς για να αυξήσουν
την σπουδαιότητά τους και τέλος γιατί ορισμένοι ιδιαίτερα μεγάλων ηλικιών δεν
έχουν καθόλου έγγραφα ταυτότητας και ληξιαρχικά στοιχεία.

Όταν τα σπαρταριστά γεγονότα χάσουν την θεαματικότητά τους, οι Τσιγγάνοι
παραμένουν μια καθημερινή πραγματικότητα μόνο για τους κατοίκους των περιοχών
όπου έχουν με την μια ή την άλλη μορφή εγκατασταθεί (στα Άνω Λιόσια, στο
Ζεφύρι, στις Αχαρνές, στον Εύοσμο Θεσσαλονίκης και στις παρυφές άλλων
επαρχιακών πόλεων ή κωμοπόλεων). Οι υπόλοιποι, η μεγάλη πλειοψηφία τούς ξεχνά,
αν εξαιρεθεί η ενόχληση που προκαλούν όσοι, ιδιαίτερα ανήλικοι, επαιτούν
έμμεσα ή άμεσα στους δρόμους.

Πότε έγιναν πρόβλημα

Πότε και γιατί οι Τσιγγάνοι έγιναν πρόβλημα, αφού είχαν ζήσει για αιώνες με
έναν ιδιαίτερο ρόλο και διατηρώντας την ιδιομορφία τους στα πλαίσια της
παραδοσιακής κοινωνίας;

Κατ’ αρχήν πρέπει να δούμε ότι βαθμιαία μετά τον 2ο Παγκόσμιο Πόλεμο και την
μερική εξόντωσή τους στα στρατόπεδα θανάτου του χιτλερισμού, η υποκατάσταση
παραδοσιακών προϊόντων από φθηνά βιομηχανικά προϊόντα, εισαγόμενα ή μη, όπως
τα πλαστικά τούς αφαίρεσε μια σειρά από καίριες παραγωγικές αρμοδιότητες που
σχεδόν αποκλειστικά ασκούσαν. Το ίδιο ίσχυσε και στις υπηρεσίες (για
παράδειγμα η βαθμιαία εξαφάνιση της μεταφοράς με άλογα ή μουλάρια κατάργησε
τον σιδερά – πεταλωτή που ήταν συνήθως Τσιγγάνος).

Το χαριστικό πλήγμα όμως το δέχθηκαν από την μετανάστευση. Βασικός πόρος ζωής
και βάση των νομαδικών μεταναστεύσεων ήταν η ευκαιριακή εποχική αγροτική
εργασία κυρίως για την συγκομιδή. Η εμφάνιση των Αλβανών κυρίως μεταναστών,
που είχαν ακόμα λιγότερες απαιτήσεις, τους έδιωξε και από εκεί, στενεύοντας
παράλληλα τον αποδημητικό τους ορίζοντα που ακολουθούσε το ρυθμό των εποχών.

Ιδιότυπη ανεργία

Έτσι τις τελευταίες δεκαετίες, και ιδιαίτερα μετά το 1990, δεκάδες χιλιάδες
συμπολίτες μας βρέθηκαν χωρίς πόρους ζωής, σε μιαν ιδιότυπη ανεργία, αλλά
κανείς δεν το πρόσεξε. Ίσως γιατί οι Τσιγγάνοι δεν έχουν επαρκή συνδικαλιστική
εκπροσώπηση, πολύ μικρή έως καθόλου συμμετοχή στην Τοπική Αυτοδιοίκηση και δεν
ασχολούνται με την πολιτική παρά μόνο για να εμπορευθούν την ψήφο τους με
τρόπο αναχρονιστικό και ατελέσφορο. Αυτά τα χαρακτηριστικά και ο ολοκληρωτικός
σχεδόν αναλφαβητισμός τους έκαναν στη δεκαετία του 1980 εύκολα θύματα διαφόρων
αυτόκλητων σωτήρων, που τελικά αποδείχθηκαν κοινοί απατεώνες αλλά συνεχίζουν
να μιλούν στο όνομα των Τσιγγάνων και εμφανίζονται ξεδιάντροπα στις
τηλεοράσεις.

Ταυτόχρονα άνθησε το εμπόριο της αυθαίρετης εκπροσώπησης: Πρόεδροι, «αρχηγοί»
και «βασιλιάδες» για να καλυφθεί η ανάγκη εξωτισμού των «μπαλαμών» διαδέχονταν
ο ένας τον άλλο.

Η εξιδανίκευση, αυτή η άλλη όψη του ρατσισμού, ενέπνεε φιλμ και τραγούδια.

Οι νέοι κίνδυνοι

Παράλληλα νέοι κίνδυνοι εμφανίστηκαν, νέες κρίσεις και εντάσεις διαμορφώθηκαν
αλλά και μια πρώτη αρχή ευσυνείδητης και διαυγούς αντιμετώπισης του ζητήματος
διεφάνη στον ορίζοντα.

Σπρωγμένοι από τις αλλαγές στην αγορά εργασίας και στην αγορά γενικότερα, οι
Τσιγγάνοι αστικοποιούνται και εγκαθίστανται μόνιμα με ραγδαίους ρυθμούς. Αυτή
η εγκατάσταση γίνεται ευκολότερα αρχικά και βαθμιαία δυσχεραίνεται, όπως
ακριβώς γίνεται και με την εσωτερική μετανάστευση. Έτσι στην περιοχή Αθηνών, η
αρχική εγκατάσταση στην Αγία Βαρβάρα έχει σήμερα σχεδόν αφομοιωθεί. Η δεύτερη
γενιά κινείται με άνεση στον κοινωνικό ιστό, εργάζεται και συχνά πλουτίζει,
σπουδάζει και αναδεικνύει αξιόλογους κοινωνικούς εκπροσώπους. Η ιδιαιτερότητα
παίρνει μορφή πολιτιστικής επίδειξης και γίνεται πηγή υπερηφάνειας όπως και οι
διάφορες εθνικοτοπικές καταγωγές.

Στο τρίγωνο Άνω Λιόσια, Ζεφύρι, Αχαρνές τα πράγματα είναι πολύ πιο δύσκολα.
Ένας μεγαλύτερος όγκος καταλαμβάνει περιοχές προβληματικές, κυρίως γιατί
συγκεντρώνουν τα νερά της Πάρνηθας και δημιουργεί παραγκούπολη. Οι κάτοικοι,
οι ίδιοι όψιμοι εσωτερικοί μετανάστες, με υψηλό δείκτη ανεργίας και έντονα
οικιστικά και πολεοδομικά προβλήματα δυσκολεύονται απέναντι σ’ αυτούς τους
νέους γείτονες που ταυτόχρονα τους δίνουν την ευκαιρία να διαφοροποιηθούν
επιτέλους θετικά απέναντι σε κάποιον.

Ρεύμα απόρριψης

Διαμορφώνονται όλες οι συνθήκες για την ανάπτυξη ενός ρατσιστικού ρεύματος
απόρριψης. Πρέπει εδώ να τονίσουμε ότι την πρωτοβουλία γι’ αυτές τις
εκδηλώσεις την αναλαμβάνουν στελέχη του ΚΚΕ και του ΠΑΣΟΚ που σήμερα
βρίσκονται στο ΔΗΚΚΙ πράγμα που δείχνει στην πράξη ότι ο αριστερός λαϊκισμός
έχει μια φυσιολογική συγγένεια με τον φασιστικό λαϊκισμό.

Κάποτε πρέπει να αποδοθεί ο φόρος τιμής που ανήκει σ’ αυτές τις προσωπικότητες
της τοπικής κοινωνίας, ιδιαίτερα της αυτοδιοίκησης, που όρθωσαν το ανάστημά
τους απέναντι στην ευκολία της λαϊκίστικης απόρριψης, που αγωνίζονται
καθημερινά για την ενσωμάτωση των Τσιγγάνων, με ελάχιστη κρατική βοήθεια και
έχουν καταφέρει να αποφύγουν το χειρότερο.

Ας δούμε κάθε μία ξεχωριστά τις αιτίες που προκαλούν ένταση και δυσφορία.

Οι παραγκουπόλεις αποτελούν εστίες υγειονομικών προβλημάτων και δείγματα
ακαλαισθησίας και προχειρότητας, προκαλώντας αποστροφή και ταπείνωση στους
γείτονες, πτώσης της αξίας των ιδιοκτησιών και πραγματικά προβλήματα
(ποντίκια, κατσαρίδες, βρώμικα νερά και κουνούπια). Η εκπαίδευση των Τσιγγάνων
από εθελοντές είναι προφανώς μια γραφικότητα και θα αντιμετωπισθεί αναλόγως
(οι Τσιγγάνοι όπως όλοι οι καταπιεσμένοι έχουν εντονότατα ανεπτυγμένη την
δυνατότητα αυτοσαρκασμού), η κρατική εποικοδομητική παρέμβαση εξαιρετικά
δυσχερής και τα αποτελέσματα θα είναι μακροπρόθεσμα.

Η παράνομη οπλοκατοχή

Οι Τσιγγάνοι οπλοφορούν νόμιμα (κυνηγετικά όπλα) ή παράνομα και χρησιμοποιούν
τα όπλα τους για να εορτάσουν το ένα ή το άλλο γεγονός, κυρίως τους γάμους
τους που διαρκούν μερόνυχτα και για να υπογραμμίσουν τους ατελείωτους καβγάδες
τους. Είναι σαφές ότι η παράνομη οπλοκατοχή τιμωρείται και εν πάση περιπτώσει
είναι αδίκημα η οπλοχρησία, ελάχιστη κύρωση για το οποίο θα έπρεπε να είναι η
αφαίρεση της άδειας όπλου και η κατάσχεσή του.

Οι Τσιγγάνοι είχαν πάντα μια σχετική αντίληψη της νομιμότητας. Διέπρατταν
συνήθως ασήμαντα αδικήματα που είχαν σχέση με την επιβίωσή τους (μικροκλοπές
κ.λπ.) που μέσα στα πλαίσια της παραδοσιακής υπαίθρου αφομοιώνονταν ή
περνούσαν απαρατήρητα ή και εκθειάζονταν με χιουμοριστικό τρόπο (ελληνικές
ταινίες της δεκαετίας του ’50). Η έλευση, μαζί με τους άλλους μετανάστες,
Αλβανών και Ρουμάνων Τσιγγάνων, που συνδέονται με τους ντόπιους με
μυστηριώδεις φυλετικούς δεσμούς. Η λανθάνουσα παραδοσιακή παραβατικότητα
μετατρέπεται ραγδαία σε εγκληματικότητα μεγάλης έκτασης που αποφέρει κέρδη
σημαντικά ιδιαίτερα από το εμπόριο ναρκωτικών. Σήμερα ολόκληρες γειτονιές
είναι κάτω από τον έλεγχο οργανωμένων συμμοριών, που εμπορεύονται ναρκωτικά
και όπλα σχεδόν ανοιχτά, κατατρομοκρατώντας τους περιοίκους. Τα πρώτα θύματα
του οργανωμένου εγκλήματος είναι βέβαια οι ίδιοι οι Τσιγγάνοι.

Πρώτα η εκπαίδευση

Το κλειδί της ενσωμάτωσης είναι η εκπαίδευση. Παρά τις προσπάθειες φωτισμένων
εκπαιδευτικών και αυτοδιοίκησης που έχουν σε μερικές περιπτώσεις αισθητά
αποτελέσματα (στην Αγία Βαρβάρα και τα Άνω Λιόσια το ποσοστό των
Τσιγγανοπαίδων που αποφοιτούν από το Δημοτικό αγγίζει το 50%) η κατάσταση
είναι ακόμη απαράδεκτη.

Τα τέσσερα τελευταία χρόνια ένας συνδυασμός ιδιωτικών πρωτοβουλιών και
κρατικών παρεμβάσεων που συντονίστηκαν από ένα φωτισμένο και ευαίσθητο
άνθρωπο, τον σύμβουλο του Πρωθυπουργού κ. Αντώνη Αγγελίδη οδήγησαν σε
διαμορφωμένα προγράμματα που έδωσαν ήδη αισθητά αποτελέσματα. Όμως οι
προσπάθειες αυτές είναι ανεπαρκείς. Η κατάσταση αντί να βελτιώνεται,
επιδεινώνεται και εξαιτίας της υψηλής γεννητικότητας των Τσιγγάνων που αυξάνει
συνεχώς τον αριθμό των ατόμων που βρίσκονται αμετάκλητα στο περιθώριο.

Χρειάζεται κρατική παρέμβαση υψηλού επιπέδου με ικανά χρηματικά μέσα και
συστηματική και συνεχής παρέμβαση όλων των φορέων του κράτους και της
κοινωνίας που μπορούν να βοηθήσουν.

Είναι αναγκαία η παρέμβαση της πολιτείας.

Στις περιοχές όπου κατοικούν οι αναφομοίωτες ομάδες Ελλήνων πολιτών πρέπει να
εφαρμοσθεί ένα ευρύτατο οικιστικό πρόγραμμα. Οι πρόσφατοι σεισμοί, πρόσθετη
τραγωδία που έπεσε στους αδύνατους ώμους των αναξιοπαθούντων, μπορούν από
καταστροφή να μεταβληθούν σε ευκαιρία αναγέννησης.

Οι αναφομοίωτοι πρέπει να στεγασθούν μαζί με τον υπόλοιπο άστεγο πληθυσμό, να
αναμειχθούν με αυτόν. Έτσι θα σπάσει η νοοτροπία του γκέτο που αποτελεί
τροχοπέδη για κάθε προσπάθεια ενσωμάτωσης.

Η υποχρεωτική εκπαίδευση πρέπει να επιβληθεί με την αυστηρή εφαρμογή των
κειμένων νόμων και την προώθηση ειδικών προγραμμάτων αλλά και με την διασπορά
των παιδιών σε φυσιολογικά σχολεία ώστε να ωφελούνται από την δυναμική των
συμμαθητών τους αντί να τους επιβραδύνουν.

Καταστολή εγκληματικότητας

Τέλος ο νόμος πρέπει να εφαρμοσθεί αμείλικτα σε όλους για την καταστολή της
εγκληματικότητας. Δεν αρκεί η επίδειξη δύναμης κάθε φορά που εξαιρετικά
γεγονότα κινούν το ενδιαφέρον των ΜΜΕ. Η παρουσία της Αστυνομίας πρέπει να
είναι συνεχής (δεν μπορεί π.χ. στο Ζεφύρι να μην υπάρχει Αστυνομικό Τμήμα) και
η εφαρμογή των διαφόρων διατάξεων βαθμιαία να αγγίξει τη μηδενική ανοχή. Η
αυταπάτη, καθαρά ρατσιστικής έμπνευσης, ότι η εγκληματικότητα μπορεί να
περιορισθεί σε ορισμένους θυλάκους και να μην ενοχλεί τον υπόλοιπο πληθυσμό,
εμάς τους «φυσιολογικούς» πολίτες, πρέπει να καταπολεμηθεί.

Για το συντονισμό των δράσεων πρέπει να συσταθεί κοντά στον Πρωθυπουργό όργανο
που θα περιλαμβάνει τα υπουργεία ΠΕΧΩΔΕ, Εργασίας, Υγείας, Παιδείας και
Δημοσίας Τάξεως.

Το πρόβλημα των αναφομοίωτων ομάδων είναι μεγάλο και κρίσιμο. Η κοινωνία μας
όμως έχει και τον πλούτο και τη γνώση που απαιτούνται για να τα λύσει.

Αρκεί η πολιτεία η αναλάβει τις ευθύνες που της ανήκουν.