ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ένα χαπάκι εξ Ανατολής

«Μόνον οι εντελώς τυφλοί ζουν χωρίς να προσπαθούν να μάθουν ποιοι είναι»,
έλεγε ο Πασκάλ. Κι αν έκανε λάθος;

Αυτοανάλυση τέλος! Ας εμπιστευθούμε το σώμα μας (το σκίτσο από τη «Μοντ»)

Να εξετάζουμε συνεχώς τον εαυτό μας. Να τον αναλύουμε. Να τον περιγράφουμε. Να
τον ζυγίζουμε. Να τον κρίνουμε. Αυτό μας ζητούν η δυτική παράδοση, ο
χριστιανισμός και ο Άγιος Αυγουστίνος από την ώρα που αποκτούμε επίγνωση της
ύπαρξής μας. «Γνώρισε τον εαυτό σου!», διέταζε το Μαντείο των Δελφών. Κι όμως,
όλοι ξέρουμε ότι ορισμένα πράγματα δεν μπορούν να αποκρυπτογραφηθούν και να
περιγραφούν. Το ακριβές χρώμα ενός ηλιοβασιλέματος, ας πούμε. Η μυρωδιά
κάποιων λουλουδιών στον κήπο. Η δομή μιας μελωδίας. Πώς να εκφράσουμε με
ακρίβεια την παιδική ηλικία, τον πόνο, τη νοσταλγία; Μια τέτοια απόπειρα μόνο
κούραση μπορεί να προκαλέσει. Απογοήτευση, φόβο, παράπονο και γκρίνια. Και εν
τέλει δεν έχει και μεγάλο ενδιαφέρον.

Πώς να απαλλαγούμε λοιπόν από αυτή την γκρίνια; Πώς να δώσουμε τέλος στη
μεμψιμοιρία που προκαλεί η διαρκής προσπάθεια να μαθαίνουμε και να κατανοούμε;
Ο Γάλλος συγγραφέας Φρανσουά Ρουστάν, «τρομερό παιδί» της ψυχανάλυσης, έχει
μια προκλητική απάντηση: να σταματήσουμε την αυτοανάλυση. Να τοποθετήσουμε
οριστικά την παιδική μας ηλικία στη θέση που της ανήκει. Να πάψουμε να
παρατηρούμε τον εαυτό μας, να μιλάμε γι’ αυτόν και να κλαψουρίζουμε για την
κακή μας τύχη. Ας εγκαταλείψουμε την ψευδαίσθηση του πολιτισμού μας, σύμφωνα
με την οποία όσο περισσότερο ψαχνόμαστε τόσο μεγαλύτερη αυτογνωσία αποκτούμε,
γράφει ο Ρουστάν στο βιβλίο του «Το τέλος της μεμψιμοιρίας» (εκδ. Odile
Jacob). Ας μελετήσουμε κι άλλους πολιτισμούς, όπου η ανάγκη της αυτοανάλυσης
δεν υπάρχει. Ένα χαπάκι εξ Ανατολής είναι η καλύτερη αποτοξίνωση.

Τι πρέπει να πάρει τη θέση της μεμψιμοιρίας; Μια τεχνητή μακαριότητα; Μια
εγκεφαλική απόφαση ότι πρέπει να είμαστε ικανοποιημένοι με αυτά που έχουμε;
Τίποτα από αυτά, απαντά ο συγγραφέας. Απλώς, τίποτα. Καθόμαστε εκεί που
είμαστε. Κάνουμε υπομονή, χωρίς να πιστεύουμε αναγκαστικά ότι κάτι θα γίνει.
Παύουμε να ξαναζεσταίνουμε τα παιδικά μας χρόνια. Και ξαναβρίσκουμε την
πραγματικότητα, πάντα παρούσα, πάντα γοητευτική. Αυτή είναι η θεραπεία. Η
ευτυχία, ίσως. Ακόμα καλύτερα, η ζωή. Και σε ποιον μπορούμε να έχουμε
εμπιστοσύνη; Μόνο στο σώμα. Το να αισθανόμαστε, το να αφηνόμαστε στην
αμεσότητα της ύπαρξης, είναι αρκετό. Ο ψυχαναλυτής μπορεί να ξεχάσει όσα ξέρει
και να παρατηρήσει την κίνηση του κεφαλιού του ανθρώπου που έχει απέναντί του.
Τον τρόπο που κάθεται, που στρέφει τα μάτια του, που ελέγχει την αναπνοή του.

Η συμβουλή του Φρανσουά Ρουστάν είναι σαφής: να αγνοήσουμε την ψυχή και να
δείξουμε τυφλή εμπιστοσύνη στο σώμα. Μα με τον τρόπο αυτόν ­ σχολιάζει ο
βιβλιοκριτικός της «Μοντ» ­ δεν μετατοπίζουμε απλώς το πανάρχαιο πρόβλημα; Για
να πετύχουμε την απόλυτη άγνοια, διώχνουμε τη γνώση από το παράθυρο. Εκείνη,
όμως, μπαίνει από το άλλο. Ίσως, τελικά, το σώμα να μην είναι τόσο οξυδερκές,
ούτε τόσο σοφό.