Επικίνδυνη η φούσκα των τεχνολογικών μετοχών

Στο πρόσφατο παρελθόν έγραψα ότι οι μεγαλύτερες και καλύτερες αμερικανικές
τεχνολογικές μετοχές ­ εταιρείες όπως η Μάικροσοφτ, η Σίσκο Σίστεμς, η Γιαχού
και η Αμέρικα ον Λάιν ­ θα πέσουν στο μισό ή ακόμη και πιο κάτω από την τωρινή
τους αξία, ενώ οι περισσότερες μετοχές του ‘Ιντερνετ θα καταλήξουν με σχεδόν
μηδενική αξία. Καθώς έγραφα αυτές τις γραμμές, η Αμέρικα ον Λάιν ανακοίνωσε
την αξίας 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων εξαγορά της Τάιμ Γουώρνερ. Μήπως αυτή η
συγχώνευση αποδεικνύει πως οι προβλέψεις μου ήταν λανθασμένες και παράλληλα
δείχνει ότι οι σημερινές πανίσχυρες εταιρείες του ‘Ιντερνετ θα κυριαρχήσουν
στην οικονομία του μέλλοντος;

Σίγουρα όχι. Η διαπίστωσή μου είναι ακριβώς η αντίθετη. Υποπτεύομαι ότι η
συγχώνευση Τάιμ Γουώρνερ και Αμέρικα ον Λάιν σηματοδοτεί την ωρίμανση της
φούσκας του ‘Ιντερνετ ­ όταν το κύμα του κερδοσκοπικού ενθουσιασμού θα
συντριβεί πάνω στον τοίχο της οικονομικής πραγματικότητας. Βρισκόμαστε ακριβώς
στο σημείο λίγο πριν από την κορύφωση ενός κύκλου, τον οποίο ο Τζωρτζ Σόρος
ονόμασε «στιγμή της αλήθειας», στο βιβλίο του «Η Κρίση του Παγκόσμιου
Καπιταλισμού» (The Crisis of Global Capitalism): «Η στιγμή της αλήθειας
φθάνει, όταν η πραγματικότητα δεν μπορεί πλέον να συντηρήσει τις υπερβολικές
προσδοκίες των επενδυτών. Αυτή συνοδεύεται από μία περίοδο λυκόφωτος, κατά την
οποία οι επενδυτές συνεχίζουν να παίζουν το παιχνίδι, ακόμη κι αν δεν
πιστεύουν πλέον σε αυτό. Τελικά, όταν φτάσουμε σε ένα σημείο καμπής, η τάση
γίνεται πτωτική και η διάθεση αντιστρέφεται. Αυτό οδηγεί σε μια καταστροφική
επιτάχυνση προς την αντίθετη κατεύθυνση, που είναι περισσότερο γνωστή ως
κραχ».

Ίντερνετ και τουλίπες

Οι τεχνολογικές μετοχές είναι η μεγαλύτερη απειλή για το αμερικανικό χρηματιστήριο (στιγμιότυπο από συνεδρίαση της Γουώλ Στρητ.

Οι μετοχές του ‘Ιντερνετ, της πληροφορικής και των τηλεπικοινωνιών βρίσκονται,
αδιαμφισβήτητα, στον πυρήνα μιας κερδοσκοπικής φούσκας. Και δεν υπάρχει τίποτε
το παράξενο σε αυτήν. Σήμερα μια μεσαίου μεγέθους εταιρεία, όπως η Αμέρικα ον
Λάιν, έχει μεγαλύτερη αποτίμηση από ολόκληρη την αμερικανική
αυτοκινητοβιομηχανία. Ωστόσο, στην κερδοσκοπική μανία για τουλίπες, στις αρχές
του 17ου αιώνα, ένας βολβός τουλίπας μπορούσε να πουληθεί στην τιμή ενός
μεγάλου σπιτιού στο κέντρο του Λονδίνου ή μιας γαλλικής ζυθοποιίας. Και δεν
χρειάζεται μεγάλη αναζήτηση στην ιστορία, για να βρούμε ανάλογα αξιοπερίεργα
παραδείγματα. Πριν από δέκα χρόνια, στην κορύφωση της ιαπωνικής φούσκας στην
αγορά ακινήτων, κάποιος υπολόγισε ότι ο κήπος του αυτοκρατορικού παλατιού στο
Τόκιο είχε μεγαλύτερη αξία από ολόκληρη την Πολιτεία της Καλιφόρνια. Εφόσον οι
περισσότερες εταιρείες του ‘Ιντερνετ δεν έχουν καταφέρει ακόμη να
πραγματοποιήσουν κέρδη και δεν διαθέτουν περιουσιακά στοιχεία, δεν μπορούν να
αξιολογηθούν με βάση τα συμβατικά χρηματοπιστωτικά εργαλεία. Κατά συνέπεια, οι
μετοχές τους είναι σαν τις τουλίπες ­ μπορούν να αξίζουν οτιδήποτε ή τίποτε.

Υπάρχει, ωστόσο, μία πτυχή που δεν μπορεί να κάνει απόλυτα αξιόπιστη τη
σύγκριση μεταξύ των μετοχών του ‘Ιντερνετ και της κερδοσκοπικής μανίας για
τουλίπες του 17ου αιώνα. Η «τρέλα» του ‘Ιντερνετ μπορεί να είναι η μεγαλύτερη
κερδοσκοπική φούσκα του αιώνα, δεν είναι, όμως, απόλυτα παράλογη. Βασίζεται σε
μία αυθεντική οικονομική επανάσταση. Η κερδοσκοπική μανία, με επίκεντρο τις
μετοχές του ‘Ιντερνετ, είναι περισσότερο συγκρίσιμη με τη φούσκα της εταιρείας
Σάουθ Σι, το 1720. Η φούσκα αυτή ήταν το αποτέλεσμα μιας άγριας κερδοσκοπίας
που βασιζόταν σε μια καθ’ όλα λογική προοπτική ­ ότι το εμπόριο με τον Νέο
Κόσμο θα μεταμόρφωνε την παγκόσμια οικονομία. Αυτό μας θυμίζει ότι οι απόλυτα
λογικές επενδύσεις που βασίζονται σε οικονομικές «επαναστάσεις» μπορούν να
προκαλέσουν χρηματοπιστωτικές φούσκες. Πράγματι, ο απόλυτα ορθολογικός
επενδυτής Ισαάκ Νιούτον πραγματοποίησε ένα απίστευτο κέρδος 7.000 στερλινών,
από τις αρχικές επενδύσεις του στην εταιρεία Σάουθ Σι. Ωστόσο, ακόμη και
ιδιοφυΐες, όπως ο Νιούτον, ήταν απλώς άνθρωποι. ‘Όταν η φούσκα εξερράγη, έχασε
το αρχικό του κεφάλαιο, συν άλλες 13.000 στερλίνες.

Απ’ ό,τι φαίνεται, οι μεγαλύτερες οικονομικές επαναστάσεις δημιουργούν και τις
μεγαλύτερες κερδοσκοπικές φούσκες. ‘Όταν τα παραδοσιακά επιχειρηματικά πρότυπα
αναθεωρούνται, όπως πρέπει να αναθεωρηθούν κατά τη διάρκεια επαναστατικών
αλλαγών, οι επενδυτές προτιμούν να πηγαίνουν με το ρεύμα και να αγνοούν τις
φωνές της λογικής. Οι κανόνες της χρηματοπιστωτικής λογικής παύουν να ισχύουν
­ όχι όμως για πάντα. Το ερώτημα είναι πότε αυτοί οι κανόνες επανέρχονται σε
ισχύ. Κανείς δεν μπορεί να κάνει αυτήν την πρόβλεψη, αλλά αρκετοί παράγοντες,
που θα μπορούσαν να επαναφέρουν τη λογική και να προκαλέσουν την κατάρρευση,
έχουν εμφανιστεί:

Η συμφωνία για τη συγχώνευση μεταξύ της Αμέρικα ον Λάιν και της Τάιμ Γουώρνερ
μπορεί να αποτελέσει τη στιγμή της αλήθειας για την τεχνολογική φούσκα. Και
αυτό διότι οι όροι αυτής της συμφωνίας αναγνωρίζουν ότι το «ιντερνετικό
χρήμα», που αποτελεί η τιμή της μετοχής της AOL, αξίζει πολύ λιγότερο από την
πραγματική αξία της μετοχής της Τάιμ Γουώρνερ. Το κύμα των μεγάλων
συγχωνεύσεων εγκυμονεί ακόμη μεγαλύτερους κινδύνους για τον τεχνολογικό τομέα,
σε σχέση με τις υπερβολικές αποτιμήσεις. Ο κίνδυνος αυτός αφορά στην
πιθανότητα μια από τις μεγάλες συγχωνεύσεις να αποτύχει. Η κατάρρευση μιας
συγχώνευσης μπορεί να προκαλέσει σοκ στην κερδοσκοπική μανία που επικρατεί
στον τεχνολογικό τομέα των μεγάλων χρηματιστηρίων. Παράλληλα, η αξίας 200
δισεκατομμυρίων δολαρίων προσφορά της Βόνταφον για την εξαγορά της Μάνεσμαν
μπορεί να αποδειχθεί πολύ πιο επικίνδυνη για τις τεχνολογικές μετοχές, από τη
συμφωνία Αμέρικα ον Λάιν και Τάιμ Γουώρνερ. ‘Όχι μόνο η προσφορά της Βόνταφον
συναντά μεγάλη αντίσταση και κινδυνεύει να αποτύχει, αλλά δείχνει και την
ανάγκη της βρετανικής εταιρείας να κάνει ακόμη μεγαλύτερες εξαγορές,
προκειμένου να διατηρήσει τους υψηλούς ρυθμούς ανάπτυξής της.

Η στρατηγική της Βόνταφον είναι παρόμοια με αυτή που εφαρμόζουν οι μεγαλύτερες
αμερικανικές τεχνολογικές εταιρείες. ‘Όλες τους προχωρούν σε εξαγορές
χρησιμοποιώντας τις υψηλές τιμές των μετοχών τους, για να εξαγοράζουν άλλες
εταιρείες – μέσω ανταλλαγής μετοχών.

Η χρηματοπιστωτική τους επιτυχία βασίστηκε στο ότι δεν χρειάστηκε ποτέ να
πληρώσουν με μετρητά για να πραγματοποιήσουν μια εξαγορά. Αν όμως η
πραγματοποίηση ακόμη μεγαλύτερων εξαγορών με ανταλλαγή μετοχών γίνει στο
μέλλον αδύνατη, το ίδιο θα γίνει και με την ταχύτατη ανάπτυξη στην οποία
βασίζονται αυτές οι εταιρείες. Ο φαύλος κύκλος της συνεχούς ανόδου των τιμών
των μετοχών τους και της πραγματοποίησης νέων εξαγορών, κάποια στιγμή θα
κλείσει.

Η απογείωση τότε θα μετατραπεί σε κατάρρευση. Αυτό ακριβώς συνέβη στις
χρηματιστηριακές φούσκες οι οποίες βασίστηκαν στις εξαγορές, με ανταλλαγή,
μετοχών τις δεκαετίας του ’60, του ’70 και του ’80. Μία ακόμη απειλή για την
τεχνολογική φούσκα εμφανίστηκε κατά τη διάρκεια των εορτών των Χριστουγέννων.
Ιντερνετικοί λιανοπωλητές, όπως η Άμαζον, η eToys και η eBay, πραγματοποίησαν
απογοητευτικά αποτελέσματα σε μία περίοδο όπου η κατανάλωση εκτοξεύεται.
Αντίθετα, οι παραδοσιακές αλυσίδες λιανικών πωλήσεων έχουν αρχίσει να
υιοθετούν το ‘Ιντερνετ σαν ένα πρόσθετο εμπορικό εργαλείο και απ’ ό,τι
φαίνεται, θα επωφεληθούν τα μέγιστα από την ιντερνετική επανάσταση.

Μήπως οι επενδυτές γνωρίζουν περισσότερα για τις τεχνολογικές μετοχές και
σπεύδουν να τις προσθέσουν στα χαρτοφυλάκιά τους; Πολύ σύντομα θα μάθουμε…

* Ο Anatole Kaletsky είναι οικονομικός αναλυτής της βρετανικής εφημερίδας
«The Times»