ΔΡΟΜΟΙ

Ο κόσμος…

… των εφημερίδων είναι μυστηριώδης. Όποιος ψάχνει την απαρχή τους, θα τη
βρει ίσως στην Πράγα ή κάπου εκεί κοντά, τον καιρό του πολέμου με τους
Τούρκους. Τότε, ο αυτοκράτορας Ροδόλφος Β’ είχε παραγγείλει σε μερικά μεγάλα
τυπογραφεία να δημοσιεύσουν κάποια φανταστικά «ρεπορτάζ» από το (υποτιθέμενο)
πεδίο της μάχης. Και τότε οι εφημερίδες προκαλούσαν συζητήσεις. Και τότε τις
αμφισβητούσαν όπως και τώρα. Στην Πράγα, ο Τσέχος συγγραφέας Κάρελ Τσάπεκ
έγραψε μια «ελεγεία των εφημερίδων». (Έγραψε και ένα περίφημο βιβλίο ­ όχι
μόνον ­ επιστημονικής φαντασίας, το «R.U.R.», στο οποίο εμφανίζεται για πρώτη
φορά ο όρος «ρομπότ».)

Μοιάζει με θαύμα…

… λέει, που οι εφημερίδες βγαίνουν κάθε ημέρα, έστω και αν την προηγούμενη
τίποτα άξιο λόγου δεν έχει συμβεί. Έτσι, οι εφημερίδες προσποιούνται πως κάτι
παράξενο, κάτι ξεχωριστό, κάτι εξαιρετικό είδαν την προηγούμενη ημέρα. «Κάθε
ημέρα, μόλις βγουν οι εφημερίδες, ο κόσμος ξαναγεννιέται σαν ένας παρθένος
τόπος, όπου παραμονεύουν χίλιες δυο εκπλήξεις, περιπέτειες και κίνδυνοι». Αν
κάτι τους λείπει, είναι ό,τι λείπει και από εκείνους που αποφασίζουν να ζουν
μονάχα στο παρόν: μέσα στο εφήμερο ξεχνούν το παρελθόν τους. Ο κόσμος των
εφημερίδων μοιάζει λίγο με τον κόσμο των άγριων ζώων: υπάρχει μόνο «εδώ και
τώρα». Περιορισμένος μέσα στο απόλυτο παρόν, αρχίζει με την πρωινή και
τελειώνει με τη βραδινή έκδοση.

Και τα «βαριά» άρθρα…

… για την αστρονομία, τη φιλοσοφία και την οικονομία; Εδώ ο Τσάπεκ δεν
χαρίζεται ούτε σε δημοσιογράφους ούτε σε αναγνώστες. Λέει πως ο αναγνώστης τα
θέλει να τα βλέπει αυτά τα «βαριά» και τα «μεγάλα», αλλά δεν θέλει καθόλου να
τα διαβάζει. «Οι άνθρωποι θέλουν να βλέπουν στις εφημερίδες πράγματα που δεν
διαβάζουν», λέει ο Τσάπεκ, «έτσι όπως θέλουν να βλέπουν και μεγάλα κτίρια που
μέσα τους δεν μπαίνουν ποτέ, όπως ας πούμε τα μουσεία».

Η δημοσιογραφία…

… είναι για τον Τσάπεκ παλιά όσο και η ανθρωπότητα. «Ο Ηρόδοτος ήταν
δημοσιογράφος. Η Σεχραζάντ στις “Χίλιες και μια νύχτες” δεν είναι παρά η
ανατολίτικη εκδοχή μιας βραδινής εφημερίδας». Βέβαια, σήμερα δεν υπάρχουν πια
βραδινές εφημερίδες. Υπάρχουν όμως τηλεφημερίδες, που ο Τσάπεκ ­ αυτός που
είχε προβλέψει τα ρομπότ ­ δεν είχε προβλέψει την έλευσή τους. Στις
τηλεφημερίδες, είτε αυτές είναι πρωινές είτε βραδινές, επαληθεύονται πιο
αυθεντικά οι παρατηρήσεις του Τσάπεκ: όλα επαναλαμβάνονται. Μα αυτός μιλάει
για τις εφημερίδες: «Οι εφημερίδες θυμίζουν κάθε ημέρα πως στον κόσμο
συμβαίνουν καινούργια πράγματα, μονάχα που αυτά συμβαίνουν συνέχεια και
κανονικά. Οι εφημερίδες έχουν την περιοδικότητα και τη σταθερότητα των φυσικών
φαινομένων». Είτε συμφωνεί κανείς είτε διαφωνεί μαζί του, καλό είναι να
θυμάται πως ο Τσάπεκ, που έγραψε όλα αυτά για τις εφημερίδες, εργάστηκε όλη
του τη ζωή σε αυτές, χωρίς ποτέ να μετανιώσει, χωρίς ποτέ να νιώσει τύψεις.
Και πως αυτή η «ελεγεία» του δημοσιεύτηκε σε μια εφημερίδα της Πράγας. Όχι
χθες. Ούτε προχθές. Αλλά στις 14 Δεκεμβρίου 1924.