Η «βοήθεια» γίνεται ανάγκη

Υπάρχει μια πεποίθηση τόσο στους μαθητές (ιδιαίτερα του Λυκείου) όσο και
στους γονείς τους ότι το σχολείο δεν επαρκεί πλέον για τις ίδιες του τις
απαιτήσεις. Η άποψη ότι χρειάζεται κάτι περισσότερο από το σχολείο για να
μπορέσεις να επιτύχεις στο σχολείο, τείνει να γίνει πλέον προφανής και κοινά
αποδεκτή.

Ας έρθουμε, λοιπόν, τώρα σε ορισμένες «λειτουργίες» του σχολείου που
πραγματικά λιπαίνουν το έδαφος στην «πελατεία» των φροντιστηρίων.

Επί πολλά χρόνια και πριν από τη διεξαγωγή των εξετάσεων σε εθνική βάση, αλλά
και μετά, η απαιτούμενη γνώση δεν συνέπιπτε, στην αρχή τουλάχιστον, με αυτή
που πρόσφερε το σχολείο Μέσης Εκπαίδευσης, καθώς εξεταστέα ύλη και διδακτέα
ύλη δεν ήταν ταυτόσημα πράγματα. Το γεγονός αυτό από το ένα μέρος και ο υψηλός
ανταγωνισμός που προκαλούσε η δυσαναλογία υποψηφίων και εισακτέων, είχαν ως
αποτέλεσμα χιλιάδες υποψήφιοι να οδηγούνται στα φροντιστηριακά θρανία για να
αυξήσουν τις πιθανότητες πραγματοποίησης ανωτέρων και ανωτάτων σπουδών.

Η κατάσταση όμως αυτή, να καταφεύγει, δηλαδή, η πλειοψηφία των υποψηφίων στα
φροντιστήρια συνεχίστηκε και μετά τη λήψη μέτρων ταύτισης εξεταστέας και
διδακτέας ύλης στη διάρκεια των δύο τελευταίων δεκαετιών.

Ας στρέψουμε τώρα τον φακό μας σε ορισμένες από τις σημερινές εκπαιδευτικές
λειτουργίες που λαμβάνουν χώρα στις σχολικές αίθουσες και συνδέονται με ένα
νήμα με τη διόγκωση της φροντιστηριοποίησης:

1. Είναι γνωστό ότι με την εισαγωγή νέων μαθημάτων μειώθηκαν οι ώρες
που αναλογούσαν στο κάθε μάθημα (π.χ. φιλολογικά μαθήματα) και οι καθηγητής
είναι αναγκασμένος να διδάξει ύλη που δεν «χωράει» στην ώρα που διαθέτει γι’
αυτήν και έτσι είτε δεν είναι δυνατόν να αφομοιωθεί από τα παιδιά είτε
«καταπίνεται» βιαστικά και σχηματοποιημένα. Είναι φανερό ότι, στα πλαίσια
αυτά, ο χρόνος κατά τον οποίο οι μαθητές μαθαίνουν, μετατίθεται για αργότερα,
εκτός τάξης. Παραθέτουμε ένα απόσπασμα μόνον από τις επιστολές αγωνίας που
απευθύνονται στο ΥΠΕΠΘ και στις Επιστημονικές Ενώσεις των καθηγητών:
«Ιδιαίτερα μας ανησυχεί το γεγονός ότι ο ρυθμός διδασκαλίας επιταχύνεται όλο
και περισσότερο με τίμημα: α) δεν επιτρέπει την εμπέδωση της διδαχθείσης ύλης
ούτε την ουσιαστική συμμετοχή των μαθητών, β) λειτουργεί εις βάρος του
εκπαιδευτικού κλίματος μέσα στο οποίο είναι εφικτή η μάθηση… καταργεί τον
διάλογο και την επικοινωνία μαθητή – καθηγητή… γ) αφήνει τη δυνατότητα στην
παραπαιδεία να καλύψει τα όποια κενά…» (Σύνδεσμος Φιλολόγων Ν. Ηρακλείου –
Σχολικοί Σύμβουλοι Ν. Ηρακλείου). «… Το πρόβλημα εντοπίζεται κατ’ αρχήν στα
ίδια τα αναλυτικά προγράμματα τα οποία απέχουν πολύ από την καθημερινή
διδακτική πορεία του σχολείου… Ένα παράδειγμα: για τη διδασκαλία των Αρχαίων
Ελληνικών της Β’ Λυκείου “προτείνεται” η διδασκαλία 16 στίχων τραγωδίας ανά
διδακτική ώρα όταν μόνο κάτω από ιδιαίτερα ευνοϊκές συνθήκες (εύληπτο κείμενο,
υψηλό επίπεδο μαθητών) μπορούν να διδαχθούν πάνω από 10….» (Σύνδεσμος
Φιλολόγων Ν. Χανίων).

2. Συχνά οι ερωτήσεις των βιβλίων (π.χ. στα Αρχαία της Α’ Λυκείου) δεν
ανταποκρίνονται στο γνωστικό επίπεδο του μαθητή από τις προηγούμενες τάξεις.
Πού αναγκαστικά θα αναζητήσει απαντήσεις ο μαθητής;

3. Την περίοδο των επίσημων διαγωνισμάτων τετραμήνου το σχολείο
νεκρώνεται, καθώς, σύμφωνα με την εκπαιδευτικό Έλσα Λιαροπούλου, οι μαθητές
«αρνούνται πεισματικά να διαβάσουν οποιοδήποτε άλλο μάθημα εκτός από εκείνο
στο οποίο εξετάζονται προειδοποιημένα και σε ευρεία ενότητα· τα άλλα μαθήματα
υπολειτουργούν με την ανοχή των καθηγητών που έχουν να κάνουν με παιδιά
ξενυχτισμένα, φοβισμένα και εκνευρισμένα, που έχουν το μυαλό τους μόνο στο
διαγώνισμα. Μεγάλα κεφάλαια έτσι περνάνε χωρίς οι μαθητές να πάρουν μυρωδιά».
Αλήθεια πού θα τα αναπληρώσουν οι μαθητές;

«Αρχάριοι» στις ξένες γλώσσες

Μια καλή απόδειξη (όχι η μόνη) «λειτουργιών» του σχολείου που ανοίγουν
αριστοτεχνικά τον δρόμο προς τα φροντιστήρια, είναι η κατάσταση που επικρατεί
στις ξένες γλώσσες και τη διδασκαλία τους.

Ποια είναι η σημερινή κατάσταση στη διδασκαλία των ξένων γλωσσών στο σχολείο;

Η αγγλική γλώσσα διδασκόταν π.χ. το σχολικό έτος 1996/97 από την Δ’ τάξη σε
3.100 Δημοτικά Σχολεία σε όλη τη χώρα σε σύνολο 6.850. Η διδασκαλία της
συνεχίζεται μέχρι και την Γ’ τάξη του Λυκείου. Παράλληλα από την Α’ τάξη του
Γυμνασίου και σε όλη τη διάρκεια της δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης σε μεγάλο
αριθμό Γυμνασίων διδάσκεται και δεύτερη ξένη γλώσσα (Γαλλικά κυρίως, αλλά και
Γερμανικά). Αυτή ακριβώς η πραγματικότητα και η ανάλυσή της μπορεί να μας
προσφέρει το κλειδί που «ερμηνεύει» την κυριαρχία των ιδιωτικών φορέων στην
εκμάθηση των ξένων γλωσσών. Ας το δούμε συγκεκριμένα:

* Το γεγονός ότι τα Αγγλικά διδάσκονταν χρόνια τώρα σε λιγότερα από τα μισά
Δημοτικά Σχολεία της χώρας δημιουργούσε από μόνο του συνθήκες ανισότητας που
έστρωναν μπροστά στην οικογένεια έναν μονόδρομο: το φροντιστήριο.

* Οι μαθητές εκείνοι που παρακολουθούν ξένες γλώσσες στα σχολεία των αστικών
κέντρων από την Δ’ Δημοτικού έως την Γ’ Λυκείου, συνολικά διδάσκονται 550 ώρες
Αγγλικά και 375 ώρες Γαλλικά. Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία που αναφέρονται στα
Τεχνικά Δελτία Έργου της Ενέργειας «Ξένες Γλώσσες» του Επιχειρησιακού
Προγράμματος Εκπαίδευσης και Αρχικής Επαγγελματικής Κατάρτισης του ΥΠΕΠΘ, ως
οριακό σημείο επαρκούς γνώσης της γλώσσας (του Αγγλικού Lower ή του Γαλλικού
Delf) είναι το ελάχιστο 1.000 ώρες διδασκαλίας. Αυτό το έλλειμμα ωρών όχι
μόνον αυτοαναιρεί τα όποια θετικά αποτελέσματα της διδασκαλίας ξένων γλωσσών
στα δημόσια σχολεία, αλλά ουσιαστικά υφαίνει με αριστοτεχνικό τρόπο την
αναγκαστική καταφυγή του μαθητή σε εξωσχολικό ιδιωτικό φορέα.

* Παράλληλα, η διασκαλία των ξένων γλωσσών στο σχολείο κανοναρχείται από το
δεδομένο της παρακολούθησης ξένων γλωσσών έξω από το σχολείο. Στα πλαίσια
αυτά, ο μαθητής που δεν παρακολουθεί φροντιστήριο, καθώς φαίνεται να
υπολείπεται των άλλων συμμαθητών του στο σχολείο, βαθμολογείται αρνητικά ή
κατατάσσεται στο επίπεδο των αρχαρίων, που δεν είναι παρά ένας μεταμφιεσμένος
στιγματισμός του τμήματος εκείνων των μαθητών που δεν πηγαίνουν φροντιστήριο.

Λάθος εντύπωση για τα Μαθηματικά

Έχει ήδη επισημανθεί (Προτάσεις της Συγκλήτου ΕΜΠ για την «εκπαιδευτική
μεταρρύθμιση») ότι η υπερβολική σε όγκο ύλη μαζί με το νέο «μοντέλο»
αξιολόγησης (ερωτήσεις πολλαπλής επιλογής και αντιστοίχησης) «απαιτούν μια
ειδικού τύπου (φροντιστηριακή) προετοιμασία». Στο σημείο αυτό, όμως, αξίζει να
δούμε τα αποτελέσματα μιας έρευνας καθώς και τα συμπεράσματά της που αφορά
στους τρόπους διδασκαλίας και εξέτασης των Μαθηματικών στο σχολείο και πώς
αυτές οι πρακτικές καλλιεργούν στο μυαλό των μαθητών την ανάγκη
φροντιστηριακής βοήθειας. Στον πίνακα 1 και 2 παρατηρούμε τις απαντήσεις των
μαθητών σε συγκεκριμένες ερωτήσεις. Οι απαντήσεις, σύμφωνα με τους ερευνητές,
οδηγούν βάσιμα στην υπόθεση ότι η δημιουργία και η ωρίμανση της ανάγκης για
εξωσχολική βοήθεια οφείλεται σ’ ένα μεγάλο μέρος στην αντίληψη που
διαμορφώνουν οι μαθητές για τα Μαθηματικά που διδάσκονται στο σχολείο.
Αντίληψη, που, ώς ένα σημαντικό βαθμό, καλλιεργείται και εδραιώνεται από τη
σχολική πρακτική π.χ. δημιουργείται στους μαθητές η αντίληψη ότι τα Μαθηματικά
είναι κυρίως τύποι και μέθοδοι λύσης που είναι υποχρεωμένοι να απομνημονεύσουν
(πίνακας 1).

Άλλος

Από τις απαντήσεις στις ερωτήσεις (πίνακας 2) γίνεται φανερό ότι όταν ο
μαθητής αδυνατεί να απαντήσει αμέσως στην ερώτηση που του κάνει ο καθηγητής, ο
τελευταίος μάλλον δεν τον περιμένει να σκεφθεί, αλλά ρωτά κάποιον άλλον. Αυτή
η τάση παρουσιάζεται πιο έντονα στο Λύκειο. Επομένως για να σταθεί ο μαθητής
στην τάξη, πρέπει σε μεγάλο βαθμό να γνωρίζει τις απαντήσεις εκ των προτέρων.
Ο εκπαιδευτικός με βάση τις οδηγίες του αναλυτικού προγράμματος και του
σχολικού συμβούλου-«επιτηρητή της ύλης» θεωρεί ότι πρέπει να καλύψει μια
συγκεκριμένη ύλη μέσα σ’ ένα ορισμένο χρονικό διάστημα, ώστε ο μαθητής να
είναι έτοιμος για την επόμενη σειρά μαθημάτων. Επομένως, δεν μπορεί να
χρονοτριβεί σε οποιαδήποτε δυσκολία παρουσιάζεται. Πρέπει να «τρέχει»
ακατάπαυστα. Το μήνυμα, λοιπόν, που παίρνουν οι μαθητές για το γνωστικό
αντικείμενο μέσα από μια τέτοια διαδικασία είναι: «Γεμίστε τις αποθήκες σας με
έτοιμες λύσεις, απομνημονεύστε για να είστε έτοιμοι ανά πάσα στιγμή να
ανταποκριθείτε στο ζητούμενο», «Γίνετε καταναλωτές, όχι δημιουργοί». Στον
βαθμό τώρα, σύμφωνα με τους ερευνητές, που τα παιδιά από τη μία πλευρά δεν
έχουν αναπτύξει τις κατάλληλες αντιστάσεις που θα τους επιτρέψουν να
αμφισβητήσουν αυτό το μήνυμα και από την άλλη επιθυμούν να ικανοποιήσουν τις
όποιες φιλοδοξίες τους και να ανταποκριθούν στις προσδοκίες του οικογενειακού
τους περιβάλλοντος, οδηγούνται στους χώρους όπου διαφημίζονται οι «συνταγές
της επιτυχίας», δηλαδή στα φροντιστήρια.