ΔΙΑΣΤΑΣΕΙΣ Ντροπή ή «κοινωνική φοβία»;

Τα συμπτώματα των περισσότερων ασθενειών είναι μάλλον αντικειμενικά ­
ανεβάζεις υψηλό πυρετό, έχεις ρίγη και πονοκέφαλο, άρα πάσχεις από γρίπη, έστω
από ίωση. Άντε όμως τώρα να πάσχεις από «διαταραχή της συγκέντρωσης» ή από
«κοινωνική φοβία»…

«Μήπως είστε απλώς ντροπαλός;». Το σκίτσο του Ρόμπερτ Νιουμπέκερ από το «Νιου Ρηπάμπλικ».

Είναι γνωστό τοις πάσι ότι οι Αμερικανοί επινοούν τακτικά νέες ασθένειες ­
προς δόξαν και των ανθουσών φαρμακοβιομηχανιών τους. Δεν πάει πολύς καιρός που
η αρρώστια της μόδας ήταν η «διαταραχή της συγκέντρωσης». Διαπιστώνεται κυρίως
σε παιδιά, αυτά που στην Ευρώπη θα τα λέγαμε «σκανδαλιάρικα». Στην Αμερική, τα
«θεραπεύουν» με το φάρμακο Ritaline.

Η πάθηση αυτή εκθρονίζεται τώρα από την «κοινωνική φοβία», η οποία από τον
περασμένο Μάιο θεραπεύεται και αυτή με ένα νέο φάρμακο, το Paxil. Στις
ανατολικές όχθες του Ατλαντικού, αν κάποιος εμφάνιζε αυτό το αίσθημα της
δυσφορίας στις κοινωνικές επαφές, το πολύ-πολύ να τον χαρακτηρίζαμε πολύ
ντροπαλό. Σύμφωνα όμως με την Αμερικανική Ψυχιατρική Ένωση, το εν λόγω πρόσωπο
πάσχει στην πραγματικότητα από μια κανονικότατη ψυχική διαταραχή. Η εν λόγω
Ένωση εκτιμά μάλιστα ότι ένας Αμερικανός στους οκτώ πάσχει από την πάθηση
αυτή. Κι αυτό σημαίνει ότι η «κοινωνική φοβία» είναι η πιο κοινή ψυχική πάθηση
στις ΗΠΑ μετά την κατάθλιψη και την εξάρτηση από το αλκοόλ.

«Η ιδέα ότι περισσότεροι από 35 εκατομμύρια Αμερικανοί παραπαίουν σε έναν
ωκεανό αρρωστημένης ντροπαλοσύνης δύσκολα μπορεί να γίνει αποδεκτή», έγραψε το
περιοδικό «Νιου Ρηπάμπλικ». Η κυρίαρχη κουλτούρα, προστίθεται στο άρθρο του
περιοδικού, «επιδιώκει να καταστήσει αντικείμενο της ιατρικής επιστήμης κάθε
χαρακτηριστικό του ανθρώπινου χαρακτήρα» το οποίο δεν ανταποκρίνεται σε ένα
κάποιο ιδεώδες.

Η τάση αυτή δεν είναι πρόσφατη. Η Αμερικανική Ένωση Ψυχιατρικής εκδίδει το
DSM-ΙΙΙ, ένα έντυπο στο οποίο ταξινομεί όλες τις ψυχικές ασθένειες. Η
«κοινωνική φοβία» έγινε δεκτή στην ταξινόμηση αυτή ήδη από το 1980. Η πάθηση
δεν αφορούσε τότε παρά ένα μικρό ποσοστό, το 2% έως 3% του πληθυσμού· και οι
γιατροί την διαγίγνωσκαν μόνο στις περιπτώσεις που ο «ασθενής» εμφάνιζε
«επιτακτική επιθυμία να αποφύγει ορισμένες καταστάσεις» κοινωνικού
συγχρωτισμού.

Έκτοτε κύλησαν τα χρόνια, και τα κριτήρια για τη διάγνωση έγιναν πολύ πιο
χαλαρά. Σήμερα, περισσότερα από 20 προγράμματα έρευνας για την «ασθένεια» αυτή
χρηματοδοτούνται από το κράτος. Και η φαρμακευτική βιομηχανία έγινε από την
πλευρά της σπόνσορας μιας διαφημιστικής εκστρατείας της Αμερικανικής Ένωσης
Διαταραχών Άγχους, με κεντρικό σύνθημα «Φανταστείτε πως είστε αλλεργικός στους
ανθρώπους». Άραγε, οι Αμερικανοί θα παίρνουν σύντομα ένα μικρό Paxil για να
αυξήσουν την αυτοπεποίθησή τους, όπως ήδη παίρνουν ένα Prozak για να ανεβάσουν
το ηθικό τους; Το σίγουρο είναι πως η φαρμακοβιομηχανία θα κάνει ό,τι μπορεί
για να αυξήσει την εμπιστοσύνη των πελατών της στον εαυτό τους ­ και τα έσοδά της.