Ο Πούτιν επιδιώκει δημιουργία πατερναλιστικού κράτους

Οι Ρώσοι θέλουν ένα πατερναλιστικό κράτος. Αυτό ήταν το μήνυμα της πρώτης
σημαντικής τοποθέτησης του Βλαντίμιρ Πούτιν σε θέματα κοινωνικής και
οικονομικής πολιτικής, που παρουσιάστηκε στη νέα ιστοσελίδα της ρωσικής
κυβέρνησης, μια μέρα πριν ο πρωθυπουργός αναλάβει τα καθήκοντα του προσωρινού
προέδρου.

Σκίτσο από τους «Τάιμς» του Λονδίνου

Ο πρόεδρος σκοπεύει να δημιουργήσει ένα ισχυρό κράτος, που θα στηρίζει τη
ρωσική οικονομία, θα επιδοτεί τις εξαγωγές και θα καταπολεμήσει τη διαφθορά:
«Η κοινωνία απαιτεί την αποκατάσταση ενός ηγετικού και ρυθμιστικού ρόλου του
κράτους, στην έκταση που αυτή υπαγορεύεται από τις εθνικές παραδόσεις και την
κατάσταση της χώρας», υπογραμμίζει ο Πούτιν στην τοποθέτησή του.

Σύμφωνα με την εφημερίδα «Μόσκoου Τάιμς», το κείμενο αυτό πρωτοδημοσιεύτηκε
την περασμένη Τρίτη, στο ιδρυτικό συνέδριο του κόμματος της Ένωσης, που
πρόσκειται στον Πούτιν και συνιστά κατά κάποιον τρόπο το ιδεολογικό μανιφέστο
του κόμματος.

Όπως ο Γεβγένι Πριμακόφ, ο κυριότερος αντίπαλός του στις εκλογές για την
προεδρία που θα γίνουν τον Μάρτιο, έτσι και ο Βλαντίμιρ Πούτιν τάσσεται υπέρ
της σταθερότητας και ενός ισορροπημένου μίγματος κρατικού παρεμβατισμού και
φελελευθερισμού στην οικονομική πολιτική. Υπογραμμίζει επίσης τη σημασία της
καταπολέμησης της διαφθοράς και του οργανωμένου εγκλήματος ενώ προσπαθεί σε
κάθε ευκαιρία να τονώσει τα πατριωτικά αισθήματα του ρωσικού λαού.

Η παρακμή

Ο Πούτιν τοποθετεί την απαρχή της παρακμής της Ρωσίας μετά τη διάλυση της
Σοβιετικής Ένωσης. Θεωρεί ως κύριους υπεύθυνους για τη φτώχεια και την αναρχία
στη χώρα την κληρονομιά που άφησε το κομμουνιστικό κόμμα, επικρίνει όμως
ταυτόχρονα και την πολιτική των ριζοσπαστικών μεταρρυθμίσεων, που «επιχείρησαν
να μεταφέρουν στο ρωσικό έδαφος θεωρητικά μοντέλα και σχήματα από ξένα
διδακτικά συγγράμματα».

Ο νέος πρόεδρος δίνει ιδιαίτερο βάρος στη δημιουργία μιας «νέας εθνικής
ιδέας». Στην τοποθέτησή του προχώρησε σε αναλυτική επεξεργασία αυτού του
σημείου κάτω από τους υπότιτλους «Πατριωτισμός», «Πίστη στο ρωσικό μεγαλείο»,
«Κρατισμός» και «Κοινωνική αλληλεγγύη».

Ο Πούτιν υπογραμμίζει ότι ο πατριωτισμός είναι μια εξαιρετική ιδιότητα, αρκεί
να μην εκφυλίζεται σε ιμπεριαλισμό.

Ταυτόχρονα όμως εξαίρει τον αρχαϊκό όρο «Ντερζαβνόστ», που σημαίνει την πίστη
στο μεγαλείο του κράτους με σαφή αναφορά στα όρια της επικράτεια της τσαρικής
αυτοκρατορίας.

Οι φιλελεύθεροι δεν θα πρέπει να είναι καθόλου ικανοποιημένοι με την ανάλυση
του Πούτιν στον όρο του κρατισμού: «Η Ρωσία δεν πρόκειται να γίνει σύντομα, αν
πρόκειται να γίνει ποτέ, ένα αντίγραφο των Ηνωμένων Πολιτειών ή της Αγγλίας,
όπου οι φιλελεύθερες παραδόσεις έχουν βαθιές ιστορικές ρίζες. Στη δική μας
παράδοση, το κράτος, οι θεσμοί του και οι δομές του έπαιζαν πάντοτε έναν
σημαντικό ρόλο.

Για τους Ρώσους, το ισχυρό κράτος δεν είναι μια ανωμαλία αλλά, αντίθετα, ο
εγγυητής της σταθερότητας και η κύρια δύναμη κάθε μεταβολής».

Οι επενδύσεις

Μιλώντας για την κοινωνική αλληλεγγύη, ο Πούτιν ισχυρίζεται ότι ο ατομισμός
είναι πολύ λιγότερο σημαντικός για τους Ρώσους από ό,τι οι κοινοτικοί δεσμοί
και υπόσχεται να ανταποκριθεί στην «εθνική επιθυμία» για ένα πατερναλιστικό
καθεστώς, αναμορφώνοντας την κρατική δομή και επιβάλλοντας την αξιοκρατία και
την πειθαρχία στον δημόσιο τομέα. Παραδέχεται βέβαια ότι μια πολύ ισχυρή
εκτελεστική εξουσία είναι επικίνδυνη για τις δημοκρατικές ελευθερίες και
υπόσχεται να ενισχύσει τη συνεργασία μεταξύ της εκτελεστικής εξουσίας και της
κοινωνίας των πολιτών.

Στην οικονομία, ο Πούτιν δείχνει να ταυτίζεται πλήρως με την πολιτική που
ακολούθησε ο Πριμακόφ, ρίχνει όμως το βάρος στην τόνωση των επενδύσεων: «Οι
επενδύσεις στον πραγματικό τομέα της οικονομίας υποπενταπλασιάστηκαν σε σχέση
με το 1990. Αυτό υπονομεύει τα θεμέλια της ρωσικής οικονομίας. Θα
υποστηρίξουμε λοιπόν μια πολιτική ενίσχυσης των επενδύσεων που θα συνδυάζει
τους μηχανισμούς της αγοράς με την κρατική καθοδήγηση της ροής των επενδύσεων.
Ταυτόχρονα όμως θα δώσουμε κίνητρα ώστε να προσελκύσουμε ξένους επενδυτές».
Στο κείμενο ορίζεται επίσης η είσοδος της Ρωσίας στον Παγκόσμιο Οργανισμό
Εμπορίου (ΠΟΕ) σαν πρώτη προτεραιότητα.

Η κόρη του και οι γιατροί έπεισαν τον Γιέλτσιν να παραιτηθεί

Πρώτες συναντήσεις. Ο διοικητής της Κεντρικής Τράπεζας της Ρωσίας Βίκτορ Γκερασένκο (αριστερά) ήταν ένας από τους πρώτους αξιωματούχους που συνάντησε χθες ο Βλαντίμιρ Πούτιν, στο Κρεμλίνο

Ο «τσάρος» έπεσε, αφού έχασε την αγάπη του λαού και την υποστήριξη των
ισχυρών. Με αυτές τις συνθήκες, δεν θα μπορούσε να είχε κάνει καλύτερη
«έξοδο». Όλοι έλεγαν πως δεν είχε γεννηθεί ακόμη ο άνθρωπος εκείνος που θα
πρότεινε στον Γιέλτσιν να υπογράψει την παραίτησή του. Και όμως, αυτός ο
άνθρωπος βρέθηκε και τον κατονομάζει η εφημερίδα «Ρεπούμπλικα». Δεν είναι
άλλος από την Τατιάνα Μπορίσοβνα Ντιατσένκο, την κόρη του Γιέλτσιν, τη
μυστικοσύμβουλό του, τον άνθρωπο που από τα χέρια του περνούσαν όλες οι
υποθέσεις, πολιτικές και μη, καλές και κακές, που τα τελευταία χρόνια
σέρνονταν στους διαδρόμους του Κρεμλίνου. Μόνο η Τατιάνα θα μπορούσε να
υπαγορεύσει στον πατέρα της τους όρους του συμβιβασμού ­ ενός συμβιβασμού που
κλείνει μέσα του πολλά αντιφατικά στοιχεία: τη φιλοδοξία του Γιέλτσιν να
περάσει στην Ιστορία ως αρχιτέκτονας της δημοκρατικής Ρωσίας και το ένστικτο
αυτοσυντήρησης της ευρύτερης προεδρικής οικογένειας που βούλιαζε στα ίδια της
τα σκάνδαλα, τη σωματική παρακμή του και την επιθυμία του κύκλου τού Κρεμλίνου
να διαιωνίσει την εξουσία του.

Όμως, η πιο μεγάλη αντίφαση αναδείχτηκε μόλις χθες, όταν ο ασκών χρέη προέδρου
της Ρωσίας Βλαντίμιρ Πούτιν απέπεμψε την Τατιάνα, η οποία ήταν σύμβουλος του
Γιέλτσιν σε θέματα επικοινωνίας. Τι κρύβει, άραγε, αυτή η απόφαση του
υπηρεσιακού «τσάρου»; Ήταν μήπως μια ενέργεια συμβολική που θέλει να δείξει με
αυτήν ότι παίρνει αποστάσεις από τη διεφθαρμένη διακυβέρνηση του προκατόχου
του; Το βέβαιο είναι πως ήταν μια απόφαση υπολογισμένη, μέρος και αυτή της
σκηνοθεσίας που κατέληξε στην παραίτηση Γιέλτσιν, την οποία ο Ανατόλι
Τσουμπάις χαρακτήρισε «κίνηση εξαιρετικής ευφυΐας».

Στο στόχαστρο

Η Τατιάνα είναι ένα πολύ αμφιλεγόμενο πρόσωπο στο ρωσικό πολιτικό τοπίο.
Ασκούσε μεγάλη επιρροή στον πατέρα της. Μαζί με την αδελφή της Οκούλοβα, είχε
βρεθεί στο στόχαστρο των ελβετικών και ρωσικών ανακριτικών αρχών σε σχέση με
σκάνδαλο για μίζες στην κορυφή της ρωσικής κυβέρνησης.

Ο ρόλος της Τατιάνας δεν ήταν ποτέ ξεκάθαρος. Τα ρωσικά μέσα ενημέρωσης είχαν
πολλές φορές αναφερθεί στις στενές σχέσεις της με Ρώσους μεγιστάνες ­ κυρίως
τον Μπορίς Μπερεζόφσκι ­ οι οποίοι χρησιμοποιούσαν την επιρροή τους για να
χειραγωγούν την κυβέρνηση και να αποσπούν κρατικές συμβάσεις. Με την αποπομπή
της Τατιάνας, ο Πούτιν ελπίζει να κερδίσει τους Ρώσους ψηφοφόρους, στους
οποίους η οικογένεια Γιέλτσιν είχε γίνει τα τελευταία χρόνια μισητή εξαιτίας
των διασυνδέσεών της με διεφθαρμένους Ρώσους πλουτοκράτες. Σύμφωνα με το
αμερικανικό περιοδικό «Νιούσγουικ», ο Μπορίς Γιέλτσιν ενδέχεται να έχει σχέση
με τουλάχιστον δώδεκα ύποπτους τραπεζικούς λογαριασμούς που έχουν παγώσει στην
Ελβετία, οι οποίοι περιλαμβάνουν συνολικό ποσό που ξεπερνά τα 15 εκατομμύρια
δολάρια. Οι λογαριασμοί αυτοί, που έχουν παγώσει ύστερα από παρέμβαση των
ελβετικών αρχών από τα μέσα του 1999, δεν είναι στο όνομα του πρώην ηγέτη,
αλλά ανήκουν σε εταιρείες και Ρώσους ή ξένους επιχειρηματίες. Προ μηνών είχαν
διατυπωθεί μάλιστα και κατηγορίες εναντίον του Γιέλτσιν μετά το πόρισμα της
έρευνας για το ξέπλυμα βρώμικου χρήματος μέσω της αμερικανικής Τράπεζας Μπανκ
οφ Νιού Γιόρκ.

Η ασυλία

Μετά την αποκάλυψη των νέων μυστικών λογαριασμών του Γιέλτσιν, θα τηρήσει
άραγε ο Πούτιν την υπόσχεση ασυλίας από κάθε δίωξη που έδωσε στον πρώην
πρόεδρο της Ρωσίας;

Όποια και αν είναι από εδώ και πέρα η τύχη του Γιέλτσιν και της «ευρύτερης
οικογενείας» του ­ δηλαδή του κύκλου των προνομιούχων του Κρεμλίνου ­ λίγοι
Ρώσοι θα στενοχωρηθούν γι’ αυτούς, γράφει η εφημερίδα «Ιντιπέντεντ», και ακόμη
λιγότεροι θα ανησυχήσουν μήπως η ζωή τους χειροτερέψει. Οι περισσότεροι Ρώσοι
είδαν το βιοτικό τους επίπεδο να καταρρέει στα χρόνια του Γιέλτσιν, ενώ
εκείνοι που ωφελήθηκαν πιο πολύ από την πτώση του κομμουνισμού ήταν μια χούφτα
πλουτοκράτες ­ κάποιοι από αυτούς πρώην κομμουνιστές γραφειοκράτες ­ που
διαμοίρασαν μεταξύ τους τις βιομηχανίες και την περιουσία του κράτους.

Ο Γκορμπατσώφ

Η κόρη του, οι γιατροί και το περιβάλλον του έπεισαν τον Γιέλτσιν να
παραιτηθεί, κάτι που ο ίδιος δεν ήθελε να κάνει, υποστηρίζει ο πρώην
Σοβιετικός ηγέτης Μιχαήλ Γκορμπατσώφ σε συνέντευξή του στην ιταλική εφημερίδα
«Λα Στάμπα». Ο τελευταίος Σοβιετικός ηγέτης είπε πως ο ασκών χρέη προέδρου
Βλαντίμιρ Πούτιν είναι αναντίρρητα άνθρωπος του Γιέλτσιν και δεν πρόκειται να
αλλάξει τίποτε στο Κρεμλίνο.

Ο επιχειρηματίας Μπορίς Μπερεζόφσκι ­ υποστηριζόμενος από τη θυγατέρα του
Γιέλτσιν Τατιάνα Ντιασένκο ­ και ο επικεφαλής της διοίκησης του Κρεμλίνου
Αλεξάντερ Βολόσιν ήταν τα πρόσωπα που διαδραμάτισαν σημαντικό ρόλο στο να
πειστεί ο Γιέλτσιν να παραιτηθεί, δήλωσε ο Γκορμπατσώφ.

«Αυτοί οι τρεις είναι που μηχανεύτηκαν την επιχείρηση Πούτιν και έκαναν τώρα
την αποφασιστική κίνηση», λέει ο Γκορμπατσώφ, ο οποίος προσθέτει ότι στο
Κρεμλίνο έγινε «έντονη συζήτηση» σχετικά με την προεδρία.

«Ο Γιέλτσιν δεν ήθελε (να φύγει). Αντιστάθηκε με όλη τη δύναμη που του έχει
μείνει. Στην ουσία τον πέταξαν έξω. Φαίνεται πως οι γιατροί ήταν ο
αποφασιστικός παράγοντας. Του είπαν ότι οποιαδήποτε περαιτέρω προσπάθεια θα
απέβαινε μοιραία. Και, φυσικά, διαβεβαιώθηκε ότι θα έχει πλήρη ασυλία», είπε ο
Γκορμπατσώφ στη «Λα Στάμπα».

Ο Γκορμπατσώφ εξέφρασε, επίσης, επιφυλάξεις για το κατά πόσο θα είναι δίκαιες
οι προεδρικές εκλογές που αναμένεται να γίνουν στις 26 Μαρτίου.