Ψίχουλα η αμερικανική βοήθεια

Στην ουρά. Κάτοικοι του Τιμόρ περιμένουν σε στρατόπεδο να πάρουν κάποια βοήθεια σε τρόφιμα

Ένώ η Αμερική έζησε μια από τις πιο ανθηρές περιόδους της στη διάρκεια της
δεκαετίας του ’90, παρουσίασε παράλληλα ρεκόρ κάμψης σε άλλα ζητήματα. Ποτέ
πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είχαν δώσει μικρότερο ποσοστό σε βοήθεια προς
τους φτωχότερους του κόσμου.

Αν και το μέγεθος της οικονομίας της την κατατάσσει μεταξύ των μεγαλύτερων
δωρητών προς το εξωτερικό ­ και οι Αμερικανοί ως άτομα είναι γενναιόδωροι στις
προσφορές τους, όταν προκύπτει εσωτερική και εξωτερική ανάγκη ­ η χώρα είναι
υπόδειγμα τσιγγουνιάς διεθνώς, όταν η φιλανθρωπία της μετριέται σε σύγκριση με
τους πλούσιους που διαθέτει. Το 1997, η αμερικανική κυβέρνηση ξόδεψε περίπου 7
δισεκατομμύρια δολάρια σε «παραδοσιακή», μη στρατιωτική εξωτερική βοήθεια,
στοιχείο που μεταφράζεται σε λιγότερο από το 1/10 του 1% εκ των 8,1
τρισεκατομμυρίων δολαρίων που είναι το ακαθάριστο εθνικό εισόδημα. Πρόκειται
για τη χαμηλότερη ποσόστωση μεταξύ των δωρητών χωρών και λιγότερο από το μισό
του αναλογούντος μεριδίου που ξόδεψε η Αμερική πριν από 10 χρόνια.

Παγκόσμια τάση

Όμως οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν είναι η μοναδική χώρα που δίνει λιγότερα. Η
φθίνουσα γενναιοδωρία έχει γίνει παγκόσμια τάση. Η συνολική εξωτερική βοήθεια
διεθνώς έχει πέσει ραγδαία από το τέλος του Ψυχρού Πολέμου. Οι λόγοι γι’ αυτή
τη μείωση δεν είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Οι επικριτές έλεγαν ότι η
εξωτερική βοήθεια χαραμιζόταν από υπηρεσίες αρωγής που έριχναν τα χρήματα στις
τσέπες διεφθαρμένων κυβερνήσεων του Τρίτου Κόσμου. Όταν κατέρρευσε η Σοβιετική
Ένωση, οι δυνάμεις της Δύσης ένιωσαν την ανάγκη να εξαγοράσουν την πίστη
τέτοιων κυβερνήσεων. Με έναν λιγότερο απειλητικό κόσμο πέραν των συνόρων, οι
δωρήτριες χώρες τέθηκαν υπό πίεση να εγκύψουν στα εσωτερικά προβλήματα. Οι
μεγάλες φυσικές καταστροφές και οι στρατηγικής σημασίας ταραγμένες περιοχές ­
οι σεισμοί στην Τουρκία, οι πόλεμοι στα Βαλκάνια και οι ειρηνευτικές συμφωνίες
στη Μέση Ανατολή ­ συνέχισαν να προσελκύουν τα μεγαλύτερα ποσά, κυρίως όταν οι
τηλεοπτικές κάμερες βρίσκονται παρούσες για να «μεταδώσουν» την ανάγκη και να
«μαρτυρήσουν» τα σωστά πεπραγμένα. Ο πρώτος χαμένος σε αυτήν την εξίσωση είναι
η Αφρική, όπου τα μειωμένα κονδύλια και η μεταβολή στις προτεραιότητες
γίνονται αισθητά λόγω της αδυναμίας να καταπολεμηθούν ο λοιμός, οι ασθένειες
και οι άστεγοι.

Χάθηκε το ήθος

Η δεκαετία του 1990 υπήρξε εχθρός του ήθους για τη διεθνή κοινότητα στον τομέα
της βοήθειας. Όχι μόνο μειώθηκαν τα κονδύλια, αλλά οι μεγαλύτερες αποστολές
βοήθειας αποδείχθηκαν αποτυχίες. Στη Σομαλία, η συνδυασμένη στρατιωτική –
ανθρωπιστική επέμβαση κατέρρευσε σε φονικά επεισόδια και αλληλοκατηγορίες. Στη
Βοσνία, τα προγράμματα ενίσχυσης των θυμάτων των θηριωδιών έγιναν η αλλόκοτη,
θολή εικόνα που κάλυψε την έλλειψη πολιτικής θέλησης να σταματήσει το
αιματοκύλισμα. Οι υπηρεσίες αρωγής κατηγορήθηκαν. Αν δεν μπορούσαν να πετύχουν
σε σημεία όπως η Σομαλία και η Ρουάντα, όπου και τα χρήματα έρρεαν άφθονα,
γιατί να τους δώσουμε περισσότερα; Μετά τη Ρουάντα, λέει ο Φρανσίσκο
Χοστσάιλντ, αξιωματούχος της υπηρεσίας Ανθρωπιστικών Θεμάτων του ΟΗΕ, «τα
κεφάλαια συρρικνώθηκαν. Όμως μετά ήρθε το Κοσσυφοπέδιο, για να σώσει τους
πάντες». Το Κοσσυφοπέδιο επιβεβαίωσε τους χειρότερους φόβους των αξιωματούχων
στις υπηρεσίες αρωγής, έγιναν δηλ. ενεργοί συμμετέχοντες σε μια διαδικασία που
συγκεντρώνει βοήθεια στην πιο σημαντική στρατηγικά και τηλεοπτικά μεταδιδόμενη
κρίση, με το κόστος συχνά να βαραίνει αυτούς που περισσότερο έχουν ανάγκη.

Και η ανάγκη στο Κοσσυφοπέδιο ήταν αναντίρρητα μεγάλη και επείγουσα. Όμως
πολλοί αξιωματούχοι παραδέχθηκαν ότι μεγάλο μέρος της προθυμίας τους ήταν
αποτέλεσμα του «συνδρόμου του CNN» ­ της σχέσης συμβίωσης μεταξύ των δωρητών
κυβερνήσεων, των διεθνών υπηρεσιών αρωγής και της τηλεόρασης.

Οι υπηρεσίες αρωγής γνωρίζουν ότι εμπλέκονται σε μια επιχείρηση που πρέπει να
δικαιολογήσει την ύπαρξή τους με τρόπους που, αυτοί οι οποίοι «δίνουν»,
μπορούν να δουν και να αποδεχθούν. «Οι δωρητές ­ ιδιώτες και κυβερνήσεις ­
περίμεναν να είμαστε εκεί», λέει ο πρόεδρος της Care USA ­ μιας από τις πιο
πετυχημένες, μη κυβερνητική οργάνωση αρωγής ­ Πίτερ Μπελ. «Αυτό που το
Κοσσυφοπέδιο τόνισε», συμπληρώνει ο Χοστσάιλντ, «ήταν ότι κάποιοι, κυβερνήσεις
και ιδιώτες, ήταν ευτυχείς να πληρώσουν για να στηθούν στρατόπεδα μπροστά στις
τηλεοπτικές κάμερες. Αυτό ακριβώς είναι απρόθυμοι να κάνουν στην Αγκόλα και
την Κεντρική Αφρική», όπου τα μέσα ενημέρωσης σπάνια βρίσκονται. «… Αν τύχει
να συμβεί κάπου στην Ευρώπη, όλοι οι άλλοι αφήνονται στην τύχη τους», δηλώνει
ο Νεβίλ Πράνταμ, αξιωματούχος της ACT, της ιδιωτικής υπηρεσίας αρωγής που
στηρίζεται από την Προτεσταντική Εκκλησία διεθνώς.

Λησμόνησαν τις υποσχέσεις τους…

Ο Νιγηριανός εκπρόσωπος κάλεσε το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ να συγκρίνει τη
διεθνή αντίδραση στην κρίση του Κοσσυφοπεδίου, όπου, όπως είπε, η Διεθνής
Κοινότητα ξόδεψε 1.50 δολάριο ημερησίως για κάθε πρόσφυγα με την αντίστοιχη
στη Σιέρα Λεόνε και τη Ρουάντα, όπου το ημερήσιο έξοδο για κάθε πρόσφυγα ήταν
11 σεντ.

Αρκετά χρόνια πριν, η OECD, που απαρτίζεται από 21 εκατ. των πλουσιότερων
χωρών του κόσμου, έθεσε στόχο να μειωθεί στο μισό η φτώχεια στον κόσμο ώς το
έτος 2015. Για να το στηρίξουν, το 1996 οι χώρες-μέλη συμφώνησαν να αυξήσουν
τις ετήσιες δαπάνες τους για βοήθεια τουλάχιστον στα 7/10 του 1% του
ακαθάριστου εθνικού εισοδήματος, δέσμευση που αργότερα ανέλαβε και η Ομάδα των
7 πλέον ανεπτυγμένων βιομηχανικά χωρών (G7). Έως πέρυσι, όμως, οι 4 ίδιες
χώρες που θεωρούνται ως υποδείγματα γενναιοδωρίας ­ η Δανία, η Νορβηγία, η
Ολλανδία και η Σουηδία ­ παρέμειναν οι μόνες που ανταποκρίθηκαν στον στόχο.
Δεκαπέντε από τις 21 δωρήτριες χώρες του OECD, συμπεριλαμβανομένων των G-7,
εκτός της Γαλλίας, δεν είχαν διανύσει ούτε τον μισό δρόμο. Πέντε από αυτές
έδωσαν λιγότερα απ’ ό,τι τον περασμένο χρόνο.