Η ευημερία δεν ήρθε στη Ρουμανία…

Πριν από δέκα χρόνια, οι πολίτες της Ρουμανίας επαναστάτησαν για να
απελευθερωθούν από την κομμουνιστική εξουσία και τη στυγνή δικτατορία μιας
τρελής προσωπικότητας. Όμως η ευημερία απωλέσθη, όπως και υπό τον Νικολάε
Τσαουσέσκου, και στις ημέρες μας φαίνεται να απομακρύνεται και πάλι.

Αυτή η συχνά παραγκωνισμένη χώρα των 22 εκατομμυρίων, μεγαλύτερη από τις
περισσότερες στην Ανατολική Ευρώπη, διανύει δυσκολότερους καιρούς από τις
υπόλοιπες στην περιοχή. Ο μέσος όρος των μισθών έχει μειωθεί στα 80 δολάρια
τον μήνα και το ένα τρίτο του πληθυσμού ζει με λιγότερα από δύο δολάρια την ημέρα.

Το Βουκουρέστι, η πρωτεύουσα της Ρουμανίας, βλέπει δεκάδες παιδιά να βγαίνουν
το ξημέρωμα στο φως από τους υπονόμους και να ζητιανεύουν, ακριβώς όπως
συμβαίνει και στην πρωτεύουσα της Ανγκόλας. Ενώ η Πολωνία, η Ουγγαρία, η
Τσεχική Δημοκρατία και ακόμη και η μικρή Εσθονία βρίσκονται ένα βήμα μακριά
από τη σύνδεσή τους με την Ευρωπαϊκή Ένωση, η Ρουμανία απέχει πολύ… Ο Μιχάι
Κριστιάν Γκριγκόρ, 32 ετών, πολίτης αυτής της βιομηχανοποιημένης πόλης των
Καρπαθίων, γνωρίζει πολλά για την αναδιοργάνωση στα δυτικά πρότυπα, όμως από
την κακή της πλευρά. Αφού εγκατέλειψε το σχολείο, κατά την εξέγερση του 1989,
εργαζόταν ως μηχανικός σε εργοστάσιο. Θα μπορούσε να είναι για μια ζωή. Όμως
το 1990 ανακαλεί στη μνήμη του ο κ. Γκριγκόρ, «το αφεντικό μας αγόρασε την
εταιρεία από το κράτος, απέλυσε τους πάντες και προσέλαβε την οικογένειά του».

Μεγάλη πικρία

Η επόμενη δουλειά κράτησε πέντε χρόνια και έληξε με απόλυση. Έξι μήνες μετά
βρήκε μια θέση σε ένα εργοστάσιο κατασκευής εργαλείων, όπου και εργαζόταν η
μητέρα του από μικρή. Όμως επήλθε κρίση και απολύθηκε ξανά. Σήμερα, ο κ.
Γκριγκόρ και η γυναίκα του ζουν με 29 δολάρια τον μήνα από την Πρόνοια, τη
βοήθεια των συγγενών και από αυτά που βγάζει η γυναίκα του πουλώντας φρούτα
στον δρόμο. «Προσπαθώ να καλυτερέψω τη ζωή μου», λέει. «Όμως, έτσι ζούμε
σήμερα. Αν μπορούσα να μπαρκάρω, θα το έκανα».

Οι Ρουμάνοι είναι πικραμένοι. Τον περασμένο μήνα σε μια δημοσκόπηση που άφησε
εμβρόντητη την κυβέρνηση, το 61% υποστήριξε ότι η ζωή ήταν καλύτερη με τον
Τσαουσέσκου και την μη εξαιρετέα σύζυγό του, Έλενα. Τους μισούσαν τόσο πολύ
που τους δίκασαν και τους σκότωσαν ανήμερα Χριστούγεννα το 1989.

Η κατάσταση τότε ήταν εκτός ελέγχου. Τα σπίτια θερμαίνονταν λιγότερο από
τέσσερις ώρες την ημέρα. Οι ελλείψεις σε είδη πρώτης ανάγκης ήταν τόσο μεγάλες
που οι άνθρωποι σχημάτιζαν ουρές και περίμεναν επί ώρες, διαπληκτιζόμενοι για
το ποιος θα προλάβει λίγο κοτόπουλο… με σχεδόν καθόλου κρέας. Η τηλεόραση
αφιέρωνε δύο ώρες καθημερινά δοξάζοντας το δικτατορικό δίδυμο.

Όμως, οι άνεργοι θυμούνται ότι όλοι είχαν τότε δουλειά, παρά τη
βορειοκορεατικού στυλ τυραννία του Τσαουσέσκου. Ο επισκέπτης ακούει συχνά μια
φράση-ρεφρέν για τη Ρουμανία: «Τότε είχαμε λεφτά, όμως δεν υπήρχε τίποτα για
να αγοράσουμε. Τώρα τα μαγαζιά είναι γεμάτα, όμως δεν έχουμε χρήματα».

Ούτε η κυβέρνηση ούτε ο πρόεδρος Εμίλ Κονσταντινέσκου, που εξελέγη το 1997 με
την ελπίδα της αλλαγής ­ γιατί ήταν η πρώτη φορά ειρηνικής μεταβίβασης της
εξουσίας στην Ιστορία της Ρουμανίας ­ σχεδιάζουν εθνικό εορτασμό την Τετάρτη
για τη 10η επέτειο από την εξέγερση. Φοβούνται ότι μια μικρή σπίθα μπορεί να
φέρει την καταστροφή.

Παραπαίει η κυβέρνηση

Η ίδια η κυβέρνηση, ένας εύθραυστος πολυκομματικός συνασπισμός, παραπαίει εν
μέσω κατηγοριών για διαφθορά και κακοδιαχείριση της οικονομίας.

Όπως ένας τοπικός πολιτικός σχολιαστής το αποκάλεσε «τυπικό ρουμανικό τσίρκο»,
ο κ. Κονσταντινέσκου απέλυσε στις 14 Δεκεμβρίου τον πρωθυπουργό Ράντου Βασίλε
έπειτα από την παραίτηση των περισσοτέρων μελών του Υπουργικού Συμβουλίου.

Ο κ. Βασίλε αντέδρασε λέγοντας ότι ο πρόεδρος δεν είχα καμία τέτοια
αρμοδιότητα. Αντικαταστάθηκε από τον Μουγκούρ Ισαρέσκου, έναν οικονομολόγο,
διοικητή της Κεντρικής Τράπεζας από το 1991 και εκτός οποιουδήποτε πολιτικού
σχηματισμού. Όπως αναφέρθηκε, ανέλαβε το αξίωμα απρόθυμα και ζήτησε από το
Κοινοβούλιο να του εγγυηθεί ότι θα επιστρέψει στην παλιά δουλειά του, έπειτα
από τις επερχόμενες εκλογές.

Οι βίαιες συγκεντρώσεις διαμαρτυρίας, απομεινάρια των δύσκολων δικτατορικών
ημερών, επέστρεψαν. Οι δρόμοι κατακλύστηκαν. Κάποιοι μάλιστα έφεραν και τη
φωτογραφία του Τσαουσέσκου. Την 1η Νοεμβρίου, οργισμένοι εργάτες από τη
ρουμανική βιομηχανία κατασκευής φορτηγών, εισέβαλαν σε ένα κυβερνητικό κτίριο
και προκάλεσαν καταστροφές.

Οι θέσεις στο εργοστάσιό τους, που κάποτε προμήθευε τις χώρες του σοβιετικού
μπλοκ, συρρικνώθηκαν. Έμειναν 9.100 εργάτες από 21.000 που ήταν το 1990. Από
κάποια άποψη, εκεί ακριβώς ξεκίνησε η εξέγερση του 1989. Το 1987, οργισμένοι
οι εργάτες επειδή δούλευαν χωρίς περαιτέρω αμοιβή τις Κυριακές, έκοψαν το
ηλεκτρικό και διαδήλωναν στο κτίριο. Προς μεγάλη τους έκπληξη, βρέθηκαν
μπροστά σε έναν πλούσιο μπουφέ που είχε ετοιμαστεί για μια δεξίωση που θα
έδινε το Κομμουνιστικό Κόμμα. Οι εργάτες εξεγέρθηκαν και ακολούθησαν
συγκρούσεις με την αστυνομία. Επί δύο χρόνια, το κτίριο του εργοστασίου ήταν
γεμάτο από αξιωματικούς της ασφάλειας, οι οποίοι ήταν μεταμφιεσμένοι με στολές εργατών.

«Τώρα εξάγουμε μόνο πόρνες»

Διαψευσμένες προσδοκίες. Τριτοκοσμική πρωτεύουσα θυμίζει το Βουκουρέστι στην αυγή του 21ου αιώνα

Σήμερα, οι κατάσκοποι έχουν φύγει. Όχι όμως και οι δύσκολοι καιροί.

«Τότε ακόμη και για να σφάξεις το γουρούνι που είχες στο σπίτι σου για τα
Χριστούγεννα, έπρεπε να πάρεις άδεια από την τοπική πολιτοφυλακή», μαρτυρεί ο
Σίλβιου Μπρουκάν, οικονομολόγος επί κομμουνισμού και πρώην πρέσβης στις
Ηνωμένες Πολιτείες: «Αυτό γινόταν, γιατί ο αριθμός των χοίρων αποτελούσε
σημαντικό δείκτη για το κράτος. Τα μετρούσαν και τα προσέθεταν στα κατορθώματα
τού κομμουνισμού».

«Με τη σύνταξη της μητέρας μου αγοράζεις 7 πίτσες τον μήνα», λέει η Μίρκα
Ιρίμι 58 ετών, από την Τιμισοάρα. Και αναρωτιέται: «Ποιος μπορεί να ζήσει με αυτά;».

«Όσο γι’ αυτά τα ωραία κτίσματα…», πρόσθεσε δείχνοντας τον ορθόδοξο
καθεδρικό ναό, «είναι όλα μια βιτρίνα, φίλε μου. Η Ρουμανία κάποτε προμήθευε
τον κόσμο με σιτάρι. Τώρα, εξάγει μόνο πόρνες». Εν έτει 1989, σχεδόν κανείς
στη Ρουμανία δεν διέθετε ηλεκτρονικό υπολογιστή. Και οι γραφομηχανές ήταν κάτι
σαν τα όπλα. Η καθεμία έπρεπε να καταγραφεί στα αρχεία της αστυνομίας.

Μόνο όσοι πάσχουν από αμνησία, θα μπορούσαν να σκεφτούν ότι η ζωή ήταν
καλύτερη το 1989, υποστηρίζουν πολλοί Ρουμάνοι σήμερα, παρά τις δυσκολίες. Ο
Αλεξάντρου Ίοαν Ποπ, συνδικαλιστής σε ένα εργοστάσιο κατασκευής τρακτέρ,
κάθεται σε ένα αρτοποιείο που πουλά και άλλα τρόφιμα και συνομιλεί με έναν
ξένο δημοσιογράφο. Οι συγκρίσεις έρχονται μόνες τους σχεδόν σε κάθε κουβέντα.
«Αυτό το κατάστημα ήταν ανοικτό και τότε», λέει. «Όμως υπήρχαν μόνο δύο
καταψύκτες και τρία είδη γλυκών. Το 1989, δεν θα μπορούσα να σταθώ στον δρόμο
και να φωνάξω: “Το μόνο που τρώω είναι χοιρινά ποδαράκια”. Η Σεκιουριτάτε θα
μας είχε συλλάβει σε πέντε λεπτά».