ΔΡΟΜΟΙ

Τι κάνουν…

… τα κορίτσια του σήμερα; Μακιγιάρονται, βάζουν μπουγάδα, διαβάζουν
φιγουρίνια και κάπου κάπου ερωτεύονται. Τουλάχιστον τα κορίτσια που είδαν με
τα έργα τους οι καλλιτέχνες στην έκθεση «Ένα κορίτσι σαν και σένα», στο
Παρίσι. Στερεότυπα, κατανάλωση, μονοτονία, κοινωνική τάξη. Πίσω από το
πλυντήριο διακρίνεται ένα βίντεο. Συμβατική ειρωνεία: τα πλούσια κορίτσια
είναι όμορφα ­ δυστυχώς, δεν ισχύει απαραιτήτως και το αντίστροφο. «Πορτρέτα
εικόνων», άλλη έκθεση (γράφει και γι’ αυτήν η «Λε Μοντ»). Πορτρέτα, γιατί δεν
είναι παρά συνηθισμένα κλισέ, φωτογραφίες ταυτότητας χωρίς καμιά πρωτοτυπία.
Τα πρόσωπα λείπουν, έχουν σκεπαστεί με κολάζ από διαφημίσεις. Δεν απομένει
τίποτα από την ατομικότητά τους, τίποτα από την έκφρασή τους. Η ανωνυμία
βασιλεύει, ανωνυμία της κατανάλωσης και της σύγχρονης επικοινωνίας. Όλοι
μοιάζουν μεταξύ τους, σαν θεατές της ίδιας εκπομπής, ακέφαλο τοπίο.

Ποιος είναι μοναδικός;…

… Ανόητη ερώτηση. Και ποιος δεν είναι! Μα πώς εκφράζει κανείς τη
μοναδικότητά του; Με κόκκινες κάλτσες, με το ρολόι ανάστροφα στον καρπό, με
ένα τατουάζ πάνω στον ώμο, με ένα εκκεντρικό αυτοκίνητο, με διαφορετικά (ή
πάντα τα ίδια) ρούχα κάθε μέρα, με ένα σκουλαρίκι στο αυτί. Δύσκολοι καιροί
για τους μοναδικούς. Γιατί, ό,τι και αν κάνει κανείς από όλα αυτά, το
πιθανότερο είναι χιλιάδες άλλοι άνθρωποι σε όλον τον κόσμο να κάνουν ακριβώς
το ίδιο. (Έτσι πιστεύει ο συγγραφέας Λυκ Σαντέ που γράφει στους «Τάιμς» της
Νέας Υόρκης). Το κάθε στυλ αφομοιώνεται σήμερα τόσο γοργά, που μεσολαβεί πια
ελάχιστος χρόνος από την εμφάνισή του μέχρι την κατανάλωσή του. Γίνε
διαφορετικός, λοιπόν (σαν όλους τους άλλους).

Ακόμη και η γλώσσα…

… οι περιθωριακοί ιδιωματισμοί και οι κώδικές της που δηλώνουν «σε
πάω, είμαι δικός σου», είναι αναλώσιμη. Σήμερα δεν υπάρχει «μήνυμα» που να μην
μπορεί να «διαβαστεί» στη στιγμή από χιλιάδες ανθρώπους. Όλοι ζουν σε μια
εποχή συμβατικότητας. Πάντα ζούσαν, μα τώρα, αυτή η συμβατικότητα είναι
αποκεντρωμένη. Έχει κανείς την εντύπωση πως όλα όσα λέει και όσα κάνει έχουν
ξαναειπωθεί και έχουν ξαναγίνει από κάποιον πριν από αυτόν.

Κάθε ομάδα…

… της κοινωνίας έχει γίνει ομάδα-στόχος (focus group), από ένα
μάρκετινγκ που προωθεί πρότυπα και στυλ με τόση ταχύτητα, που από τη στιγμή
που θα βγουν στον δρόμο εξαπλώνονται αμέσως σε όλη τη χώρα. Το περιθώριο της
κοινωνίας δεν είναι πια επιλογή, αλλά καταδίκη. Άλλοτε, κάποιοι νέοι πρόθυμα
αντάλλασσαν τις ανέσεις του καλού αυτοκινήτου και της έγχρωμης τηλεόρασης με
ένα διαμέρισμα χωρίς τρεχούμενο νερό και ένα μπουκάλι φθηνό κρασί στο τραπέζι
τους. Σήμερα, δεν μπορεί κανείς να θυσιάσει τις ανέσεις με αντάλλαγμα την
ελευθερία του, χωρίς να βρεθεί να κοιμάται στο πεζοδρόμιο και να σιτίζεται από
τον παπά της ενορίας του. Όλα είναι προς πώληση, ακόμη και ο «μοναδικός
εαυτός» ­ και όποιος δεν είναι, καταδικάζεται στην πείνα, λέει ο Σαντέ. Έτσι,
ο «πολύτιμος εαυτός» προσαρμόζεται, λειαίνει τις κοφτερές άκρες του, προσπαθεί
να γίνεται αρεστός. Πάντα κάτι απομένει από αυτόν, αλλά είναι κρυμμένο στο
βάθος, σαν τον ανθρωπάκο του Ντοστογιέφκι, στο «Υπόγειο», απ’ όπου κάθε τόσο
ξεδίνει όποτε τον πιάνει η κακία του για τους άλλους και πιο πολύ για τον ίδιο
τον «μοναδικό» εαυτό του.