ΤΡΙΤΗ ΑΠΟΨΗ Το σύνδρομο της δυσπιστίας

Είναι πρόσφατες οι αντιδράσεις που προκάλεσε ο διασυρμός στην τηλεόραση
ενός δημοφιλούς καλλιτέχνη και ενός γνωστού μόδιστρου από τον δημοσιογράφο
Μάκη Τριανταφυλλόπουλο.

Με τη νέα αυτή υπόθεση τηλεοπτικής αυθαιρεσίας ασχολείται ήδη το Πειθαρχικό
Συμβούλιο της ΕΣΗΕΑ και θα είχε ασχοληθεί και το αρμόδιο Εθνικό Συμβούλιο
Ραδιοτηλεόρασης (ΕΣΡ) αν δεν βρισκόταν υπό πλήρη διάλυση. Με εκκρεμή την
απόφαση του Συμβουλίου της Επικρατείας περί της νομιμότητος του τρόπου
συγκροτήσεώς του, με εκκρεμείς όλες σχεδόν τις αποφάσεις του Συμβουλίου για
επιβολή κυρώσεων σε ραδιοτηλεοπτικούς σταθμούς, με εκκρεμή επείγοντα ζητήματα
(κώδικας δεοντολογίας, ψηφιακή τηλεόραση), το ΕΣΡ, το μόνο διοικητικό όργανο
με αποφασιστική αρμοδιότητα επί θεμάτων ραδιοτηλεόρασης, μοιάζει να είναι για
μια ακόμη φορά, τη στιγμή ακριβώς που οι περιστάσεις απαιτούν τη δυναμική
παρέμβασή του, μέχρι διαλύσεως αποδυναμωμένο.

Είναι γνωστή η διένεξη που έχει ξεσπάσει τους τελευταίους μήνες μεταξύ του
υπουργού Τύπου και ΜΜΕ κ. Δημήτρη Ρέππα και του ΕΣΡ. Ο πρώην πρόεδρος του ΕΣΡ
καθηγητής Παύλος Σούρλας και ο πρώην αντιπρόεδρός του καθηγητής Αντώνης
Μανιτάκης, μεταξύ άλλων, καταγγέλλουν τον υπουργό για «κατάφωρη υπέρβαση
εξουσίας», για συνειδητή προσπάθεια παρέμβασης στο έργο του ΕΣΡ, για αποφάσεις
που «καθυστερούν» επί μήνες στα συρτάρια, για «εσκεμμένη δημόσια υπουργική
αποδοκιμασία των φορέων του θεσμού». Ο κ. Ρέππας, από την άλλη, κατηγορεί τα
μέλη του ΕΣΡ για «προχειρότητα και έλλειψη κατανόησης νομικών θεμάτων», για
κομματικό παραγοντισμό, για παραβιάσεις καθήκοντος, για ανυπαρξία έργου. Δεν
είναι η πρώτη φορά που παρατηρούνται «κόντρες» και «τριβές» μεταξύ υπουργού
και Ραδιοτηλεοπτικού Συμβουλίου (ας θυμηθούμε τις «θορυβώδεις αποχωρήσεις»
παλιότερα του καθηγητή Γιώργου Κασσιμάτη, του δημοσιογράφου Ριχάρδου Σωμερίτη
κ.ά.), όπως δεν είναι η πρώτη φορά που οι «αποχωρήσεις» γίνονται σε περιόδους
που απαιτείται ενισχυμένη παρουσία του ΕΣΡ. Και, βέβαια, το έργο του ΕΣΡ
φαίνεται να δυσχεραίνεται κάθε φορά που εισερχόμαστε σε προεκλογική περίοδο.
Έτσι, το ερώτημα «Ποιοι ευθύνονται για τη διάλυση του ΕΣΡ;» δεν έχει και πολύ
νόημα ­ και οπωσδήποτε κινδυνεύει να πνιγεί στον κόμπο των αντεγκλήσεων και
των αλληλοκατηγοριών ­ αν δεν προτάξουμε το ερώτημα «Ποιους εν τέλει ωφελεί η
διάλυση του ΕΣΡ;».

Προφανώς, η αποδυνάμωση του θεσμού ωφελεί μόνο τα ισχυρά και ακατονόμαστα
συμφέροντα στον χώρο της ραδιοτηλεόρασης, που θα παραμένουν ακατονόμαστα όσο
διατηρούνται ισχυρά και ανεξέλεγκτα. Και προφανώς η εξασθένιση του ελέγχου
βλάπτει μόνο τους πολίτες, που εθίζονται να παραμένουν αδιάφοροι όσο η
τηλεοπτική αυθαιρεσία δεν ξεσπά πάνω στους ίδιους. Μόνο τους επιτήδειους
βολεύει η διάδοση της αντίληψης ότι «όλοι ίδιοι είμαστε».

Από την άποψη αυτή, η επικοινωνιακή τεχνική της υποβάθμισης του κύρους των
καθηγητών Π. Σούρλα και Α. Μανιτάκη που ακολουθεί ο υπουργός Τύπου θα μπορούσε
και να μη διαφέρει από την τεχνική του διασυρμού επιφανών και αφανών πολιτών
που ακολουθούν τα κανάλια. Οπωσδήποτε δεν ευνοεί την επιχειρηματολογία του
αξιότιμου υπουργού το γεγονός ότι στρέφεται εναντίον δύο διαπρεπών νομικών που
χαίρουν ευρύτερης εκτίμησης και διακρίνονται για το ήθος τους. Και, βέβαια, τη
δική του θέση μοιάζει να υποσκάπτει ο υπουργός – εκπρόσωπος κόμματος
κατηγορώντας τούς δύο καθηγητές για «κομματισμό».

Η φθορά των θεσμών είναι ίσως το επακόλουθο ενός πολιτισμικού συνδρόμου που
διαπερνάει την ελληνική κοινωνία: του συνδρόμου της δυσπιστίας.

Οι Έλληνες συνηθίζουν να επαίρονται για την «κοινωνικότητά» τους και τους
ισχυρούς δεσμούς αλληλεγγύης που αναπτύσσουν μεταξύ τους. Στην πραγματικότητα,
η «κοινωνία των Ελλήνων» συγκροτείται στη βάση ενός ισχυρού οικογενειακού
αμοραλισμού, που επεκτείνεται στις μικρές ομάδες (παρέες, κυκλώματα) ή σε
μεγαλύτερες (κόμματα κ.λπ.). Οι ομάδες αυτές χαρακτηρίζονται από αλληλεγγύη
προς τα έσω και από δυσπιστία προς τα έξω.

Η διαφορετική στάση δεν ερμηνεύεται, συνεπώς, ως προϊόν, έστω μη επιθυμητό,
του ορθού λόγου. Ερμηνεύεται με την προσφυγή σε κρυφά κίνητρα και σε
ανομολόγητες δεσμεύσεις. Ο κ. Ρέππας υπέκυψε στο σύνδρομο της δυσπιστίας, όπως
συχνά υποκύπτουμε όλοι μας, υποβαθμίζοντας με αυτό τον τρόπο τους θεσμούς και
τις αξίες που υπηρετούμε.

Ο Γ. Μοσχονάς είναι επίκουρος καθηγητής Πολιτικής Επιστήμης στο Πάντειο Πανεπιστήμιο.