ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ ΤΑ ΓΕΓΟΝΟΤΑ 1960

Αναταράξεις και ανακατατάξεις στο πολιτικό σκηνικό της χώρας το φθινόπωρο
του 1960. Ο Γεώργιος Γρίβας – Διγενής μετά τον τερματισμό του απελευθερωτικού
αγώνα της ΕΟΚΑ στην Κύπρο, φιλοδοξεί να διαδραματίσει πολιτικό ρόλο στην
Ελλάδα. Περιοδεύει τη χώρα και εξαγγέλλει την ίδρυση πολιτικού κόμματος υπό
την επωνυμία «Κίνησις Εθνικής Αναδημιουργίας». Ο άλλοτε αρχηγός της ΕΟΚΑ,
σύμφωνα με δημοσιεύματα της εποχής, ενθαρρύνεται από τον αρχηγό του Κόμματος
των Φιλελεύθερων, Σοφοκλή Βενιζέλο, με την προσδοκία δημιουργίας ενός
πολιτικού, φαινόμενο ανάλογου με το προηγούμενο του Παπάγου, με στυλοβάτη,
βεβαίως, το Κόμμα των Φιλελευθέρων και τον αρχηγό του στο ρόλο του Μαρκεζίνη.
Ο Σοφοκλής Βενιζέλος «δανείζει» στον Γρίβα τους βουλευτές του κόμματός του
(εκτός των Ζαννή και Γόντικα που διεφώνησαν), ενώ ο ίδιος παραμένει σε
επιφυλακή. Επίσης στο πολιτικό σκηνικό της εποχής καταγράφονται κινήσεις του
«Φιλελευθέρου Δημοκρατικού Κόμματος» του Γ. Παπανδρέου προς την ΕΡΕ του Κ.
Καραμανλή, της «Δημοκρατικής Ενώσεως» του Ηλία Τσιριμώκου, η οποία διακόπτει
τις επαφές της με τον Σ. Βενιζέλο και τον Σπύρο Μαρκεζίνη καθώς και τον
τελευταίο με τους «Προοδευτικούς» του να αποδεσμεύεται από οποιαδήποτε ιδέα
συνεργασίας με τον Σοφοκλή Βενιζέλο.

Αιφνιδίως το σκηνικό «ακινητοποιείται» στις 28 Σεπτεμβρίου. Δύο γερμανικά
έντυπα, η εφημερίδα «Ηχώ του Αμβούργου» και το περιοδικό «Σπήγκελ», με
δημοσιεύματά τους που στηρίζονται σε αφηγήσεις τού προ ολίγων μηνών
αποφυλακισθέντα από την Ελλάδα, Γερμανού εγκληματία πολέμου, Μαξ Μέρτεν, κατά
τις οποίες ο τότε πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, καθώς και ο υπουργός Εσωτερικών
Τάκος Μακρής, με τη σύζυγό του Δοξούλα, ήσαν πληροφοριοδότες των Γερμανών επί
Κατοχής. Και ότι αμείφθηκαν για τις «υπηρεσίες» τους με την παραχώρηση
καταστήματος μεταξωτών στη Θεσσαλονίκη, που ανήκε σε εβραίο της πόλης ο οποίος
εκτοπίσθηκε στο Άουσβιτς.

Τα δημοσιεύματα των δύο γερμανικών εντύπων αναδημοσιεύονται από τον αθηναϊκό
Τύπο και προκαλείται σάλος. Η ελληνική κυβέρνηση διαμαρτύρεται εντόνως στην
γερμανική και η τελευταία, με ανακοίνωσή της, εκφράζει τη λύπη της και
χαρακτηρίζει συκοφαντικά τα δημοσιεύματα.

Ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής, καθώς και ο υπουργός Εσωτερικών Τάκος Μακρής,
δηλώνουν ότι προτίθενται να υποβάλουν μηνύσεις στα ελληνικά δικαστήρια κατά
του Μαξ Μέρτεν και των υπευθύνων των δύο εντύπων.

Ο Κ. Καραμανλής με δηλώσεις του στις 8 Οκτωβρίου, αφού χαρακτηρίζει την
υπόθεση «άθλια», σημειώνει:

Ο Γερμανός εγκληματίας πολέμου Μαξ Μέρτεν (αριστερά) μετά την αποφυλάκισή του και την απέλασή του στη Δυτ. Γερμανία με δηλώσεις του κατηγορεί τους Τάκο Μακρή (δεξιά) και Κ. Καραμανλή, ως «πληροφοριοδότες» των Γερμανών κατά την Κατοχή

«Η κυβέρνησις ευθύς εξ αρχής ενημέρωσε την κοινήν γνώμην επί της αθλίας αυτής
υποθέσεως. Και διά της προσφυγής των θιγομένων ενώπιον της ελληνικής
Δικαιοσύνης και της ψηφίσεως ειδικού νόμου επιτρέποντος εις τον εν λόγω
εγκληματίαν πολέμου να προσέλθη εις την Ελλάδα και να επιβεβαιώση τας
κακοηθείας του, εδημιούργησε όλας τας προϋποθέσεις διά την πλήρη διαφώτισιν
της κοινής γνώμης. Πέραν αυτού, η κυβέρνησις επισπεύδει την σύγκλησιν της
Βουλής διά να δώση την ευκαιρίαν εις εκείνους οι οποίοι επιθυμούν να
συζητήσουν τας αθλιότητας του Μέρτεν να το πράξουν υπευθύνως. Η κυβέρνησις
θεωρεί, εν πάση περιπτώσει, απαράδεκτον ένας εγκληματίας πολέμου,
συνεπικουρούμενος από τους μηχανορράφους και το κουτσομπολιό των Αθηνών, να
δημιουργή πράγματα εις την χώραν. Το όλον ζήτημα και η γαλήνη του τόπου αυτού
θα κριθούν από την ελληνικήν Δικαιοσύνην, την ελληνική Βουλήν και, πέραν
αυτών, από τον κυρίαρχον ελληνικόν λαόν».

Στη Βουλή

Το θέμα των «αποκαλύψεων» Μέρτεν απασχολεί και τη Βουλή, στη συνεδρίαση της
5ης Οκτωβρίου, όπου, σύμφωνα με τα πρακτικά του Σώματος, διεξάγεται και ο
ακόλουθος διάλογος μεταξύ του αρχηγού της αξιωματικής αντιπολίτευσης, προέδρου
της ΕΔΑ, Ι. Πασαλίδη και του πρωθυπουργού Κ. Καραμανλή:

Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ: «Τι μένει λοιπόν; Ότι σας εξεβίασαν. Όταν συνεζητείτο το
θέμα εις την Βουλήν, ο κ. Μακρής, εμφανισθείς ως πρωταγωνιστής της μάχης
εναντίον εκείνων οι οποίοι ήσαν κατά της απελευθερώσεως του Μέρτεν, έφθασε
μέχρι του σημείου να είπη, ότι η Αριστερά είναι προδόται και ότι προτιμά τους
εγκληματίας πολέμου από τους κομουνιστάς. Τώρα έρχεται αυτός, τον οποίον
επροτίμησεν ο κ. Υπουργός, ο Μέρτεν, ημπορώ να πω ο αχάριστος, και του δίνει
την απάντησιν. Ας τον χαίρεται. Σεις εδικάσατε τον Μέρτεν, και μετά 8 μήνας
τον αφήσατε ελεύθερον. Σεις μόνοι σας εμπλέξατε με τον Μέρτεν. Αλλά γιατί δεν
μας λέτε φανερά γιατί τον αφήσατε; Υπήρξε εκβιασμός, όπως έλεγε και λέει
εκείνος, και σεις υποκύψατε εις τον εκβιασμόν;

Κ. ΚΑΡΑΜΑΝΛΗΣ: Ο χειρισμός της υποθέσεως Μέρτεν από μέρους της
κυβερνήσεως αποδεικνύει το αντίθετον εκείνου, το οποίον προσπαθείτε να
αποδείξετε. Η κυβέρνησις αν είχε λόγους να φοβήται τον Μέρτεν, ηδύνατο,
επικαλούμενη το προηγούμενον του Αντρέ, να τον απολύση μόλις συνελήφθη. Ή
ηδύνατο, αφού τον συνέλαβε, να μην τον δικάση, ή ηδύνατο, αφού τον εδίκασε, να
τον σαπίση εις τας φυλακάς ή να τον στείλη εις το απόσπασμα. Παρά ταύτα, διότι
επεκράτησε η άποψις ότι, χάριν των σχέσεων των δύο χωρών, έπρεπε να τερματισθή
το παρελθόν, αφού τον εστιγμάτισε και τον κατεδίκασε εις 25ετή φυλάκισιν, τον
έστειλε εις την χώραν του, αυτός δε είναι και ο λόγος του μίσους του κατά της
ελληνικής κυβερνήσεως…

Ι. ΠΑΣΑΛΙΔΗΣ: Ισχυρίζεσθε ότι απολύσατε τον Μέρτεν διά να έχετε καλάς
σχέσεις με την κυβέρνησιν της Μπον. Δηλαδή η κυβέρνησις της Μπον επέμεινε διά
ν’ αφήσετε τον φίλον της τον χιτλερικόν ελεύθερον…».

«Προσβάλλεται η εθνική αξιοπρέπεια»

Ο αθηναϊκός Τύπος, συμπολιτευόμενος και αντιπολιτευόμενος την κυβέρνηση, δίδει
ευρεία δημοσιότητα στο «θέμα Μέρτεν» και στο «πολιτικό ρεπορτάζ» της
εφημερίδας «Αθηναϊκή» (29/9/60). Αναφέρονται:

«Η Αντιπολίτευσις, θεωρούσα ότι εν τω προσώπω του Προέδρου της Κυβερνήσεως και
του υπουργού των Εσωτερικών υβρίζεται και διασύρεται εμμέσως η Ελλάς, ζητεί
από την Κύβερνησιν να προβή εις τας επιβαλλομένας ενεργείας προς περιφρούρησιν
του κύρους της χώρας. Ούτω, ο αρχηγός του Κόμματος των Φιλελευθέρων κ. Σοφ.
Βενιζέλος προέβη χθες εις την ακόλουθον δήλωσιν: «Επί της ουσίας της υποθέσεως
ουδέν σχόλιον. Οι ενδιαφερόμενοι όμως οφείλουν εντός της ημέρας να προσφύγουν
εις την Δικαιοσύνην διά να προστατεύσουν την τιμή του αξιώματος το οποίον
φέρουν και να περιφρουρήσουν το κύρος της Ελλάδος εις το εξωτερικόν».

Επίσης ο πρόεδρος της Δημοκρατικής Ενώσεως κ. Τσιριμώκος, εδήλωσε τα εξής:
«Δεν υπάρχει ανάγκη μακρών δηλώσεων. Ο κ. Βενιζέλος έθεσε το ζήτημα εις την
ορθήν βάσιν του. Αναμένω σχετικάς ανακοινώσεις της Κυβερνήσεως».

Παραλλήλως οι βουλευταί του Κόμματος των Φιλελευθέρων, κ.κ. Κοθρής και
Μπακατσέλος, κατέθεσαν εις τον Προεδρείον της Βουλής την ακόλουθον ερώτησιν:
«Προς τον κ. πρόεδρον της Βουλής. Έχομεν την τιμήν να καταθέσωμεν ακριβή
μετάφρασιν δημοσιεύματος του γερμανικού περιοδικού “Ντερ Σπήγκελ” και να
παρακαλέσωμεν τον αξιότιμον κ. Πρόεδρον της Κυβερνήσεως να πληροφορήση την
Βουλήν εις ποίας ενεργείας προτίθεται να προβή διά να προστατεύση το κύρος της
χώρας, το οποίον διασύρεται εν τω προσώπω του Πρωθυπουργού και του υπουργού
των Εσωτερικών, ως επίσης και το σύνολον του ελληνικού λαού, του οποίου
προσβάλλεται η εθνική αξιοπρέπεια διά του δημοσιεύματος τούτου».

Επίσης ο βουλευτής της Δημοκρατικής Ενώσεως, κ. Πυρομάγλου, θα καταθέση
σήμερον εις το Προεδρείον της Βουλής ερώτησιν έχουσαν ως εξής: «Είναι
εξώφθαλμον, ότι οι ισχυρισμοί του Μέρτεν δεν αποτελούν μόνον δεινήν προσβολήν
της τιμής του κ. Πρωθυπουργού και του κ. υπουργού των Εσωτερικών, αλλά και του
κύρους της χώρας εις το εξωτερικόν. Τούτων ούτως εχόντων, ερωτάται ο κ.
Πρόεδρος της Κυβερνήσεως και ο κ. υπουργός των Εσωτερικών εις ποίας ενεργείας
προέβησαν ή θα προβούν διά την υπεράσπισιν της χώρας έναντι τού διά του
δημοσιεύματος επερχομένου διασυρμού της».