ΑΦΙΕΡΩΜΑ Ο ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ 20ος ΑΙΩΝΑΣ

Τον Φεβρουάριο του 1959, η Ελλάδα, η Τουρκία και η Βρετανία συμφώνησαν στη
Ζυρίχη και στο Λονδίνο για τη λύση του κυπριακού προβλήματος και την ίδρυση
Κυπριακής Δημοκρατίας. Η Κυπριακή Δημοκρατία υπάρχει σήμερα μόνο κατά 60% αφού
το 40% του εδάφους της τελεί υπό την κατοχή της Τουρκίας, ύστερα από την
εισβολή των στρατευμάτων της στο Νησί της Αφροδίτης το καλοκαίρι του 1974. Η
ιστορία αυτών των συμφωνιών και των συνεπειών τους λίγο-πολύ είναι γνωστή.
Ίσως πιο άγνωστα είναι τα συναισθήματα του κυπριακού λαού όταν ανακοινώθηκαν
οι συμφωνίες.

Ο πρωθυπουργός Κ. Καραμανλής που βρισκόταν υπό συνεχή συμμαχική πίεση είχε
δηλώσει στη Ζυρίχη στις 11.2.59:

* «Είμαι πολύ ευχαριστημένος».

* «Είμαι βέβαιος ότι όλα θα πάνε καλά».

Φθάνοντας μάλιστα στην Αθήνα, δήλωσε στο αεροδρόμιο μεταξύ άλλων:

«Διά της επιτυχούς επιλύσεως του κυπριακού προβλήματος αποκαθίσταται η
φιλία και η συνεργασία μεταξύ Ελλάδος, Τουρκίας και Αγγλίας, χωρών αίτινες
έχουν κοινά συμφέροντα και των οποίων τας σχέσεις διετάραξε κατά το παρελθόν
το κυπριακόν πρόβλημα εις βαθμόν επικίνδυνον».

Ο Τούρκος πρωθυπουργός Αντνάν Μεντερές δήλωσε στις 13.2.59 στο πρακτορείο
Ανατολή στην Άγκυρα ότι:

* Οι Τούρκοι και οι Έλληνες δύνανται να είναι βέβαιοι ότι μια εποχή
αιματοχυσίας και διενέξεων ετερματίσθη πλέον…

Αλλά, οι Κύπριοι, αυτοί που θα ζούσαν στο νέο καθεστώς της Κυπριακής
Δημοκρατίας, με τι συναισθήματα υποδέχθηκαν τις συμφωνίες του Λονδίνου;

Ο Παύλος Παλαιολόγος έφυγε για την Κύπρο ως απεσταλμένος και από τη
Λευκωσία έγραφε στα «ΝΕΑ» (20.2.1959, σελ. 2):

«ΛΕΥΚΩΣΙΑ, 20.

Η υπογραφή της συμφωνίας, γνωσθείσα εις την Κύπρον, διαλύει μεν το άγχος της
αοριστίας, γίνεται όμως δεκτή με βαθυτάτην θλίψιν. Είδα άνδρας να δακρύζουν
και να λέγουν: “Πώς αρχίσαμε και πώς τελειώνουμε…”. Μόνον οι υπερμέτρως
συντηρητικοί εκφράζουν ικανοποίησιν. Βαθεία θλίψις κατέχει την μάζαν του
κυπριακού λαού, μόνη δε ελπίς παραμένει η ανακοίνωσις των όρων της συμφωνίας,
διά των οποίων θα μετριάζεται η αρχική κακή εντύπωσις. Οι ιθύνοντες κύκλοι
πιστεύουν ότι ο Εθνάρχης Μακάριος απεδέχθη την συμφωνίαν υπό την πίεσιν των
γεγονότων, η δε επικρατούσα μεταξύ των ιθυνόντων γνώμη είναι ότι σφαγιάζονται
τα δίκαια και καταπνίγονται οι πόθοι του κυπριακού λαού. Χαρακτηριστικώς
πρέπει να αναφερθή ότι ουδεμία χαρμόσυνος εκδήλωσις εσημειώθη και ότι σιγούν
οι κώδωνες των εκκλησιών, οι οποίοι εχαιρέτησαν την απελευθέρωσιν του
εξορίστου εις Σεϋχέλλας Εθνάρχου. Επίσης δεν έγινε σημαιοστολισμός, ηκούσθησαν
δε τα εξής: “Υψώναμεν την κυανόλευκον. Ποίαν σημαίαν θα υψώνωμεν τώρα; Η
σημαία η ελληνική παραμένει εις τας ψυχάς μας!”.

Κερδισμένοι

Τα πρωτοσέλιδα των «ΝΕΩΝ» τις δύο από τις πολλές κρίσιμες ημέρες των συμφωνιών Ζυρίχης – Λονδίνου για την Κύπρο

Παραλλήλως, υπογραμμίζεται, ότι αι προταθείσαι κατά το παρελθόν λύσεις, ήσαν
κατά πολύ καλύτεραι των σημερινών. Ιδιαιτέρως αναφέρεται η πλεονεκτική θέσις
την οποίαν εξησφάλισαν οι Τούρκοι, εν σχέσει με τον μικρόν αριθμόν των. Οι
ενταύθα κύκλοι μού εδήλωσαν ότι οι κερδισμένοι από το “παιχνίδι” είναι οι
Τούρκοι. Παρά ταύτα, ετοιμάζεται μεγαλειώδης υποδοχή εις τον Μακάριον, θα
προηγηθή δε η έλευσις του μητροπολίτου Κιτίου Ανθίμου, ο οποίος θα προετοιμάση
την υποδοχήν, εν συνεργασία μετά του Δήμου Λευκωσίας. Αι εφημερίδες είναι
επιφυλακτικαί, αναμένουσαι τας λεπτομερείας της συμφωνίας. Η εφημερίς
“Χαραυγή” της αριστεράς δημοσιεύει τηλεγράφημα εκ Λονδίνου, εις το οποίον
αναφέρεται ότι ο Μακάριος αντιμετώπισε πίεσιν, αν όχι εχθρότητα, εκ μέρους της
ελληνικής αντιπροσωπείας. Η εφημερίς “Έθνος” γράφει ότι εις τον κυπριακόν λαόν
εναπόκειται να αρυσθή περισσότερα καλά από το νέον καθεστώς και να προβή εις
την αξιολόγησίν του. Πάντως εις ουδεμίαν ελληνικήν εφημερίδα εδόθη πανηγυρικός
τόνος. Οι Τούρκοι εις ουδεμίαν, μέχρι στιγμής, προέβησαν εκδήλωσιν. Αντιθέτως
προς ό,τι συνέβη εις Λευκωσίαν, δοξολογίαι ετελέσθησαν εις τους ναούς της
Πάφου και της Λεμεσού.

Αι εκδηλώσεις αύται δεν είχον έννοιαν πανηγυρισμού διά την δοθείσαν λύσιν,
αλλά απετέλουν έκφρασιν χαράς διά την επάνοδον του Εθνάρχου, εις τον οποίον,
ασχέτως των αποτελεσμάτων της διασκέψεως του Λονδίνου, επιφυλάσσεται
αποθεωτική υποδοχή.

Εις τας δοξολογίας, αι δεσπόζουσαι κραυγαί ανεφέροντο εις τον Μακάριον και τον
Διγενή, ουδεμία δε εκδήλωσις έγινε διά τας αποφάσεις του Λονδίνου. Μικρά
συγκέντρωσις έξω του ναού της Φανερωμένης Λευκωσίας, προς τον σκοπόν τελέσεως
δοξολογίας, διελύθη διότι εκρίθη άκαιρος και μη συμβιβαζομένη, οιαδήποτε
εκδήλωσις, εις τα αισθήματα του λαού της Κύπρου.

Η συμφωνία

Επίσης αι εφημερίδες αι οποίαι είχον ετοιμάσει ειδικά άρθρα, ανέστειλαν την
δημοσίευσίν των διότι εθεωρήθη ότι ενώπιον τόσον σοβαράς καταστάσεως
επιβάλλεται περίσκεψις και αναμονή μέχρι της μεταδόσεως των όρων της
συμφωνίας.

Η Αγγλική Σχολή Λευκωσίας διέκοψεν επί διήμερον τα μαθήματά της προς
πανηγυρισμόν του γεγονότος, ενώ τα ελληνικά σχολεία λειτουργούν κανονικώς. Ο
γενικός τόνος, ο οποίος επικρατεί εις την πόλιν, είναι ο τόνος συγκρατημένης
πικρίας ενός λαού, ο οποίος ενώ ως τώρα είχε ως σύνθημα το “ζήτω η ένωσις”,
έμεινε αιφνιδίως χωρίς σύνθημα. Μόνη ανακούφισις είναι η αναμονή του Μακαρίου,
η παρουσία του οποίου πιστεύεται ότι θα παρηγορήσει τους Κυπρίους».

Οράματα για Ομοσπονδία Ελλάδας – Τουρκίας

Οι συμφωνίες της Ζυρίχης και του Λονδίνου δεν ενδιέφεραν μόνο την Ελλάδα, την
Κύπρο και την Τουρκία. Ενδιέφεραν εξίσου και τη Βρετανία (που ήταν
αρχιτέκτονάς τους) και τις ΗΠΑ. Διότι έκλεινε ένα θέμα που τραυμάτιζε τη
Νοτιοανατολική Πτέρυγα του ΝΑΤΟ και κλόνιζε σ’ αυτό το σημείο τη Συμμαχία.

Οι Βρετανοί διπλωμάτες, βλέποντας την πικρία των Κυπρίων, είχαν ζωηρές
ανησυχίες για το μέλλον των συμφωνιών, τόσο από τη σιωπή της ΕΟΚΑ όσο και από
το φόβο ότι θα προκύψει ενίσχυση της Αριστεράς στην Κύπρο.

Οι Αμερικανοί, όμως, ήταν αισιόδοξοι. Τόσο αισιόδοξοι μάλιστα που μερικοί
πολιτικοί και διπλωμάτες έβλεπαν οράματα για ομοσπονδία Ελλάδας και Τουρκίας
(«ΤΑ ΝΕΑ», 21.2.59):

«Υπό τελείως διάφορον πρίσμα αντιμετωπίζεται η κατάστασις από το Στέιτ
Ντιπάρτμεντ, ως αναφέρουν τα εξ Ουάσιγκτον τηλεγραφήματα. Αι Ηνωμέναι
Πολιτείαι θεωρούν τας εσωτερικάς δυσχερείας που αντιμετωπίζει η Κύπρος ως όλως
δευτερεύον θέμα, το οποίον δύναται να λυθή δια της παροχής γενναίας
οικονομικής ενισχύσεως. Ο κύριος σκοπός της αμερικανικής πολιτικής, η
αποκατάστασις δηλαδή των στενών συμμαχικών δεσμών μεταξύ της Ελλάδος και της
Τουρκίας θεωρείται επιτευχθείς. Με ιδιαιτέραν ικανοποίησιν υπογραμμίζεται το
γεγονός ότι επίκειται η επιστροφή του ελληνικού κλιμακίου εις την Σμύρνην και
η επανάληψις των κοινών γυμνασίων. Οι πλέον αισιόδοξοι Αμερικανοί παρατηρηταί
οραματίζονται την δημιουργίαν κοινής ελληνοτουρκικής αγοράς ως προοιμίου
τελωνειακής και ομοσπονδιακής ακόμη ενώσεως Ελλάδος και Τουρκίας. Το μόνον
σκοτεινόν σημείον εις την λαμπράν αυτήν εικόνα που βλέπουν οι Αμερικανοί,
είναι η απροθυμία του στρατάρχου Τίτο να αναζωογονήση το Βαλκανικόν Σύμφωνον,
ελπίζεται όμως ότι τελικώς ο Γιουγκοσλάβος ηγέτης θα πεισθή προς την
κατεύθυνσιν αυτήν λόγω της συνεχιζομένης εναντίον του σοβιετικής εκστρατείας».