Η Δημοκρατία που μοιράζεται

Ξεχάστε το Χρηματιστήριο. Για πολλούς Αμερικανούς ο δρόμος που τους οδήγησε
στην αύξηση του πλούτου ήταν η αγορά ακινήτων.

Με δάνειο. Ακόμη και ο Αμερικανός πρόεδρος Μπιλ Κλίντον προσέφυγε στον δανεισμό για να αποκτήσει ιδιόκτητη κατοικία. Στη φωτογραφία, το σπίτι που απέκτησε πρόσφατα με στεγαστικό δάνειο και θα κατοικήσει μετά τη λήξη της προεδρικής του θητείας. Το σπίτι βρίσκεται στην πόλη Τσαπάκουα στην Πολιτεία της Νέας Υόρκης

Και η εξέλιξη που έκανε την ιδιοκτησία ακινήτων εύκολη για τη μεγάλη
πλειοψηφία των Αμερικανών κατά τη διάρκεια του 20ού αιώνα ήταν ο
εκδημοκρατισμός της πίστωσης: τα στεγαστικά δάνεια, τα δάνεια για αγορά
αυτοκινήτου, τα δάνεια για σπουδές, οι πιστωτικές κάρτες και γενικότερα το
δανεικό χρήμα βοήθησε στη οικοδόμηση της γιγαντιαίας αμερικανικής
καταναλωτικής οικονομίας.

Ας σημειωθεί ότι στις αρχές του 20ού αιώνα λιγότεροι από τους μισούς
Αμερικανούς είχαν δικό τους σπίτι. Ο λόγος; Η χορήγηση ενός στεγαστικού
δανείου ήταν μια πολύ δύσκολη υπόθεση. «Τα στεγαστικά δάνεια είχαν διάρκεια το
πολύ επτά χρόνια», λέει ο Ντέιβιντ Τζέφερς, αντιπρόεδρος επιχειρηματικών
σχέσεων του γίγαντα των στεγαστικών δανείων Φάνι Μάι. «Αν δεν κληρονομούσες
κάποιο σπίτι, ήσουν αναγκασμένος να δώσεις προκαταβολή μεταξύ 20% έως 50% της
αξίας του σπιτιού που αγόραζες με δάνειο. Όταν η διάρκεια του δανείου έληγε
έπρεπε να πληρώσεις ένα πολύ σημαντικό ποσό για να το εξοφλήσεις».

Η Φάνι Μάι

Όλα αυτά άρχισαν να αλλάζουν κατά τη διάρκεια της μεγάλης οικονομικής κρίσης
του Μεσοπολέμου. Το Κογκρέσο ίδρυσε την ημικρατική επιχείρηση παροχής δανείων
Φάνι Μάι της οποίας μοναδικός στόχος ήταν η προώθηση της ιδιοκτησίας ακινήτων.
Η Φάνι Μάι δανείζεται κεφάλαια από τη χρηματαγορά και στη συνέχεια τα
χρησιμοποιεί για την παροχή στεγαστικών δανείων.

Με την άνοδο του ανταγωνισμού στη βιομηχανία στεγαστικών δανείων, η ελάχιστη
προκαταβολή μειώθηκε τόσο πολύ ώστε να φτάσει σήμερα ακόμη και στο 3% της
συνολικής αξίας ενός ακινήτου. Αυτός είναι ένας ακόμη λόγος για τον οποίο
περίπου τα δύο τρίτα των Αμερικανών έχουν δικό τους σπίτι.

Οι πιστωτικές κάρτες

Στη βιομηχανία πιστωτικών καρτών ­ η οποία γεννήθηκε το 1958 ­ ο ανταγωνισμός
είναι μια σχετικά πρόσφατη εξέλιξη. Ενώ τα επιτόκια σημείωσαν μεγάλη πτώση τη
δεκαετία του ’80 λόγω της μείωσης του πληθωρισμού, τα επιτόκια των πιστωτικών
καρτών παρέμειναν σε υψηλά επίπεδα ­ μεταξύ 19,8% και 21,9%.

Οι εκδότες πιστωτικών καρτών υποστήριζαν ότι το υψηλό κόστος διαχείρισης
λογαριασμών πιστωτικών καρτών και οι απώλειες από προσωπικές χρεοκοπίες τούς
ανάγκαζαν να κρατούν ψηλά τα επιτόκια. Ωστόσο, τον Μάρτιο του 1990 η
τηλεπικοινωνιακή εταιρεία ΑΤ&Τ δημιούργησε μια πιστωτική κάρτα χωρίς
ετήσια συνδρομή. Από την πρώτη ημέρα της εισαγωγής της νέας κάρτας στην αγορά
εκατομμύρια καταναλωτές υπέβαλαν αίτηση για την απόκτησή της οξύνοντας τον
ανταγωνισμό στη βιομηχανία πλαστικού χρήματος. Σήμερα σχεδόν όλες οι
πιστωτικές κάρτες στις Ηνωμένες Πολιτείες προσφέρονται χωρίς συνδρομή και τα
επιτόκιά τους είναι εξαιρετικά χαμηλά. Ο ανταγωνισμός αυτός έδωσε πρόσβαση
στην πίστωση στον μεγάλο όγκο των Αμερικανών καταναλωτών, κυρίως τα τελευταία
είκοσι χρόνια. Υπήρξε όμως και μια παρενέργεια: πολλοί Αμερικανοί
υπερχρεώθηκαν και οι προσωπικές χρεοκοπίες αυξήθηκαν κατακόρυφα.