ΔΡΟΜΟΙ

Οι δολοφόνοι…

… μπορεί άραγε να είναι συλλεκτικό είδος; Οι Ιταλοί δεν το είχαν
σκεφτεί ποτέ, ώσπου τους ήρθε η ιδέα από την Αμερική. Εκεί, στην Καλιφόρνια,
ένας περιθωριακός εκδοτικός οίκος αποφάσισε να δημοσιεύσει τις ιστορίες των
πιο διάσημων Αμερικανών δολοφόνων ­ κατά προτίμηση εκείνων που είχαν διαπράξει
πολλαπλούς φόνους. Η αμερικανική πρωτοβουλία δεν πέρασε χωρίς αντιδράσεις.
Επιτροπές πολιτών είχαν ζητήσει την κατάσχεση των βιβλίων. Μια συλλογή με τα
δώδεκα πιο διάσημα «τέρατα της Ιταλίας» εξέδωσαν οι εναλλακτικές ιταλικές
εκδόσεις «Stampa Alternativa». Είναι μια σειρά από μικρές αυτοκόλλητες
φωτογραφίες, που καθεμιά διηγείται τη δική της φρικιαστική ιστορία, με τρόπο
«αντικειμενικό και αμερόληπτο», λένε οι εκδότες στο διαφημιστικό τους
φυλλάδιο, «χωρίς να υποβαθμίζεται η αγριότητα των εγκλημάτων». Κάποτε τα
παιδιά μάζευαν φωτογραφίες των αγαπημένων τους ποδοσφαιριστών και τις
κολλούσαν στις τσάντες τους, στα βιβλία τους, στο δωμάτιό τους. Σήμερα, εκείνα
τα ινδάλματα ακυρώνονται από δολοφόνους.

«Ο ειδικός»…

… είναι μια ταινία που καταγράφει τη δίκη του ναζιστή Άιχμαν, ο
οποίος πήρε μαζί του στον τάφο του το κρίμα της δολοφονίας εκατομμυρίων
ανθρώπων. Η δίκη του, το 1961, ήταν η πρώτη δίκη ναζιστή εγκληματία πολέμου
που καταγράφηκε ολόκληρη από μια τηλεοπτική κάμερα. Πεντακόσιες ώρες ήταν το
υλικό που είχε μαζέψει ο Αμερικανός σκηνοθέτης Λίο Χούρβιτς. Ήταν έως τώρα
πεταμένο σε μια άχρηστη τουαλέτα του εβραϊκού πανεπιστημίου της Ιερουσαλήμ,
ώσπου ο Ισραηλινός σκηνοθέτης Εϊγιάλ Σίβαν αποφάσισε να το κάνει ταινία: «Ο
ειδικός ­ πορτρέτο ενός σύγχρονου εγκληματία».

Η ταινία…

… σπάει πολλά κλισέ. Δείχνει πως το έγκλημα, το κακό, δεν έχει τίποτα
το ηρωικό, το επικό, και πως είναι και αυτό ένα μέρος από την καθημερινή ζωή
των ανθρώπων. Ο Άιχμαν, λέει ο Εϊγιάλ Σίβαν, ένοχος ενός ειδεχθούς εγκλήματος,
εξολοθρευτής εκατομμυρίων ανθρώπων, ήταν στην πραγματικότητα ένας κοινός
άνθρωπος. Αυτό ακριβώς είναι που κάνει ακόμη πιο τρομακτικά τα εγκλήματά του.
Στη συλλογική μνήμη καταγράφηκε σαν ένας άνθρωπος που σε όλη τη διάρκεια της
δίκης του έμεινε σιωπηλός, επαναλαμβάνοντας μονάχα κάθε τόσο πως απλώς
εκτελούσε διαταγές. Στην πραγματικότητα μιλούσε, αλλά τόση ήταν η φρίκη, που
δεν υπήρχε κανείς για να τον ακούσει. Στην ταινία του, ο Σίβαν του ξαναδίνει
το λόγο και «ξανακάνει» τη δίκη, αυτήν τη φορά πιο πολύ από τη μεριά του θύτη
παρά από τη μεριά των θυμάτων.

Ο κίνδυνος…

… να αρθεί το βάρος της ευθύνης από τους ώμους του Άιχμαν (φωτό) και
να γίνει αυτή συλλογική, είναι ορατός. Οι αντιδράσεις που ήδη προκαλεί η
ταινία στο Ισραήλ δείχνουν πόσο είναι δύσκολο να σταθεί κανείς μπροστά σε
εκείνη την πραγματικότητα, έστω και από απόσταση μισού αιώνα από τα γεγονότα
για τα οποία ο Άιχμαν φέρει την ενοχή. Κάπου στο βάθος της ψυχής κρύβεται ίσως
ο αδιόρατος φόβος πως, ανεξάρτητα από την ιδιαιτερότητα του εγκληματία ή το
ειδεχθές του εγκλήματος, σε κάθε έγκλημα και σε κάθε εγκληματία ο άνθρωπος
αναγνωρίζει ένα μέρος από τον εαυτό του. Έτσι, προτιμάει να αποποιείται το
μέρος της ευθύνης που του αναλογεί, εξαιρώντας κάθε τόσο τον εαυτό του από το
κακό, το οποίο παρουσιάζεται ως σπάνιο και συνεπώς συλλεκτικό είδος.