Όταν ο αθλητισμός συνάντησε… χρήμα και αναβολικά

Με την αυγή του 20ού αιώνα, το πνεύμα του αθλητισμού είχε αρχίσει ήδη να
παίρνει τη μορφή που είχε διαλέξει λίγα χρόνια πριν ο Πιέρ ντε Κουμπερτέν.
Citius, Altius, Fortius. Με την πάροδο των χρόνων όμως, αυτή η μορφή άρχισε να
αλλοιώνεται, το πνεύμα «το αληθινό» χάθηκε, οι άνθρωποι έγιναν πιο
εγωκεντρικοί κι ο αθλητισμός στράφηκε σε άλλες αξίες, γεμίζοντας «πληγές». Τα
χρήματα έφεραν το ντόπινγκ, τη βία, την αλαζονεία πολλές φορές. Ακόμα κι η
πολιτική τραυμάτισε αρκετές φορές το αθλητικό κίνημα. Κι ο αθλητής του 21ου
αιώνα θέλουμε να ελπίζουμε απλώς ότι δεν θα είναι «μηχανή».

Ήταν λοιπόν η εποχή που ο αθλητισμός σε όλον τον κόσμο άρχιζε να εκδηλώνεται
και ως κοινωνικό φαινόμενο. Οι πρώτοι Ολυμπιακοί Αγώνες, το 1896, στην Αθήνα,
ήρθαν να οργανώσουν το αθλητικό κίνημα σε μια νέα βάση, κόντρα σε πολύ δύσκολη
και «φορτισμένη» εποχή.

Στα βρετανικά νησιά, το ποδόσφαιρο ήταν ήδη δημοφιλές, όπως και το τένις.
Ορισμένα αγωνίσματα του στίβου, ο δρόμος, το άλμα, η λιθοβολία, αναγνώσματα
από τα έπη του Ομήρου, ήταν επίσης αγαπητά στο κοινό. Το 1891, ο Καναδός
καθηγητής φυσικής αγωγής Τζέιμς Νέισμιθ είχε επινοήσει στο Σπρίνγκφιλντ το
μπάσκετ.

Σπύρος Λούης. Ο «νερουλάς» από το Μαρούσι ήταν ο νικητής στον Μαραθώνιο δρόμο, στους πρώτους σύγχρονους Ολυμπιακούς Αγώνες, το 1896 στην Αθήνα

Όμως, το όραμα του Πιέρ ντε Κουμπερτέν δεν ήταν σε όλους κατανοητό. Σύντομα
άρχισε κι ο ρατσισμός να δείχνει το πρόσωπ’ο του. Ο Αδόλφος Χίτλερ αρνήθηκε να
χαιρετήσει τον έγχρωμο Τζέσε Όουενς το 1936, στους Ολυμπιακούς Αγώνες του
Βερολίνου. Τα χρόνια που θα ακολουθούσαν θα ήταν ακόμα πιο δύσκολα, αφού αυτή
η μορφή διάκρισης των ανθρώπων φαίνεται να έχει ­ ακόμα και στο κατώφλι του
21ου αιώνα ­ σοβαρή επίδραση στην κοινωνία. Σιγά σιγά η πολιτική άρχισε να
διεισδύει επικίνδυνα κι ο απλός αθλητής έγινε αντικείμενο εκμετάλλευσης της
βούλησης ανθρώπων που ενεργούσαν με διαφορετικά κίνητρα. Ποιος ξεχνάει το
μποϊκοτάζ των Ολυμπιακών Αγώνων της Μόσχας και του Λος Άντζελες;

Όταν οι αθλητές άρχισαν να γίνονται επαγγελματίες, σύντομα, «το ωραίο, το
μεγάλο και το αληθινό» έδωσαν πολύ χώρο στη σκοπιμότητα. Οι εποχές του
Κοροίβου του Ηλείου, νικητή στον δρόμο στους πρώτους Ολυμπιακούς Αγώνες, το
776 π.Χ., και του Σπύρου Λούη ήταν πολύ μακρινές. Η φυσική δύναμη που
προερχόταν μέσα από την προπόνηση δέχτηκε μεγάλες προσθήκες από την επιστήμη.

Τα γήπεδα στην αρχή ήταν χωμάτινα, ο στίβος αποτελούνταν από καρβουνόσκονη, οι
αθλοπαιδιές παίζονταν σε τσιμέντο, όλα αυτά αντικαταστάθηκαν ­ φυσική συνέπεια
του εκσυγχρονισμού ­ από το ταρτάν, το χορτάρι, το παρκέ.

Ο αθλητισμός όμως δέχτηκε νέες αλλοιώσεις. Στην αρχή ήταν οι φήμες για
ενίσχυση της δύναμης με διάφορες ουσίες. Αυτές οι φήμες σύντομα αποδείχτηκαν
αληθινές και το ντόπινγκ εξελίχθηκε στη μεγαλύτερη «μάστιγα». Το φίλαθλο κοινό
σοκαρίστηκε όταν έμαθε ότι αθλητές όπως ο Μπεν Τζόνσον, η Μέρλιν Ότι, ο Χαβιέ
Σοτομαγιόρ, μεγάλα ονόματα του στίβου, είχαν κάνει χρήση απαγορευμένων ουσιών.

Ο Τζέσε Όουενς στο βάθρο των νικητών στους Ολυμπιακούς Αγώνες του Βερολίνου, το 1936

Ιδιαίτερα στα ομαδικά σπορ, οι αντίπαλοι δεν είχαν πλέον να ανταγωνιστούν μόνο
τη δύναμή τους στους αγωνιστικούς χώρους, αλλά και τις όποιες άλλες
καθημερινές διαφορές τους (ιδεολογικές, πολιτικές, θρησκευτικές). Στη
Γλασκώβη, η κόντρα των οπαδών των ποδοσφαιρικών ομάδων Σέλτικ και Ρέιντζερς
έχει τις ρίζες της στη θρησκεία. Οι πρώτοι είναι καθολικοί και οι δεύτεροι
προτεστάντες. Η βία άρχισε να δείχνει το αποκρουστικό πρόσωπό της. Ακόμα μια
«μάστιγα» που δεν μπορεί να αντιμετωπίσει ολοκληρωτικά το αθλητικό κίνημα,
ακόμα και στις ημέρες μας. Ποιος μπορεί να ξεχάσει τα επεισόδια και τους
νεκρούς στο Στάδιο Χέιζελ των Βρυξελών, το 1985, πριν από την έναρξη του
τελικού του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, ανάμεσα στη Γιουβέντους και στη Λίβερπουλ;

Αυτό που μοιάζει να εκλείπει όλο και περισσότερο είναι ο ανθρώπινος
παράγοντας. Ο αθλητής σιγά σιγά έπαψε να ανυψώνεται και το οικονομικό κέρδος
αναδείχτηκε σε βασικό κίνητρο που έχει επικαλύψει τον αρχικό στόχο. Οι
απίστευτες αποδοχές αθλητών όπως του μπασκετμπολίστα Μάικλ Τζόρνταν
δημιούργησαν τον «μύθο» του σύγχρονου Μίδα που κυριαρχεί στους αγωνιστικούς
χώρους. Για να έρθει στην Αθήνα, το 1906, ο Καναδός μαραθωνοδρόμος Γουίλιαμ
Σέρινγκ χρησιμοποίησε την αποζημίωση από τη δουλειά του, έπαιξε στον
ιππόδρομο, ενώ δούλεψε ως πορτιέρης στον σιδηροδρομικό σταθμό της Αθήνας έως
την ημέρα έναρξης των αγώνων. Σήμερα οι αθλητές ταξιδεύουν κυρίως σε «πρώτη
θέση» και αμείβονται πλουσιοπάροχα.

«Χτίζεται» ο υπεραθλητής;

Μπεν Τζόνσον. Η είδηση ότι είχε πάρει απαγορευμένες ουσίες προκάλεσε σοκ σ’ όλο τον κόσμο

Ο αθλητής του 21ου αιώνα μπορεί να μοιάζει με υπεράνθρωπο. Θα προσπαθεί να
μάθει μέχρι πού φτάνουν τα ανθρώπινα όρια και κάθε αγώνας θα μοιάζει με “μιά
χλιδάτη παράσταση” από την οποία θα έχει να αποκομίσει μόνο το κέρδος.

Ο αθλητής του 21ου αιώνα θέλουμε να ελπίζουμε ότι δεν θα να έχει “δραπετεύσει”
από ταινία του Πολ Βερχόβεν. Μπορεί να διαθέτει υψηλό δείκτη νοημοσύνης
(άλλωστε η σκέψη παίζει βασικό ρόλο στον αθλητισμό), αλλά να μην είναι σε θέση
να ελέγχει τις πραγματικές δυνατότητες του. Για αυτές, μπορεί να φροντίζουν
άλλοι. Μπορεί η προπόνησή του να στηρίζεται αποκλειστικά σε μηχανήματα, η
διατροφή του να ελέγχεται από τους ειδικούς, η καθημερινή ζωή του μπορεί να
εξαρτάται από την ομάδα που τον περιβάλλει.

Σενάρια επιστημονικής φαντασίας; Ισως. Το βέβαιο είναι ότι ο επαγγελματισμός
στον αθλητισμό έχει εισχωρήσει σε πολύ επικίνδυνα σημεία. Οι διάφορες
εταιρείες δεν ξοδεύουν τυχαία τα χρήματα τους. Κι όσο οι αθλητές εξαρτώνται
και από αυτές, ο ανθρώπινος παράγοντας θα τείνει να εκλείψει όλο και περισσότερο.

1952 Ο βασιλιάς Φαρούκ κηρύσσει στρατιωτικό νόμο στη Αίγυπτο πριν
ανατραπεί τον Αύγουστο από στρατιωτικό πραξικόπημα. Στην Τυνησία συλλαμβάνεται
ο εθνικιστής ηγέτης Χαμπίμπ Μπουργκίμπα.

Βασιλιάς Χουσεΐν

* Ο Χουσεΐν ανεβαίνει στον θρόνο της Ιορδανίας.

* Τα βομβαρδιστικά των Δυτικών πραγματοποιούν τη μεγαλύτερη αεροπορική
επιδρομή στον πόλεμο της Κορέας. Στην Ινδοκίνα οι αντάρτες αυξάνουν τις
επιθέσεις τους κατά των Γάλλων. Στην Κούβα ο στρατηγός Μπατίστα ξαναπαίρνει
την εξουσία, ανατρέποντας τον πρόεδρο Σοκάρας.

* Η Ομοσπονδιακή Γερμανία γίνεται μέλος της Ευρωπαϊκής Αμυντικής Κοινότητας,
ενώ η Λαϊκή Δημοκρατία της Γερμανίας κλείνει τα σύνορα και απαγορεύει τη
μετάβαση από το Δυτικό Βερολίνο στο Ανατολικό. Ο Ζαν Μονέ γίνεται πρόεδρος της
Ευρωπαϊκής Κοινότητας Ανθρακα και Χάλυβα. Οι ΗΠΑ εγκαινιάζουν το πρώτο
πυρηνικό υποβρύχιο στον κόσμο, τον «Ναυτίλο».

1953 Στις 5 Μαρτίου πεθαίνει στη Μόσχα ο Ιωσήφ Στάλιν, ύστερα από
εγκεφαλική αιμορραγία. Ο συνεργάτης του Λαυρέντι Μπέρια συλλαμβάνεται και
εκτελείται τον Δεκέμβριο. Ο στρατάρχης Τίτο γίνεται ο πρώτος κομμουνιστής
ηγέτης που επισκέπτεται το Λονδίνο. Σοβιετικά άρματα μάχης καταπνίγουν
εξέγερση διαδηλωτών στο Ανατολικό Βερολίνο.

* Ένταση επικρατεί στις σχέσεις Ιταλίας – Γιουγκοσλαβίας για την Τεργέστη.
Στην Περσία ανατρέπεται με πραξικόπημα ο Μοσαντέκ. Η Αίγυπτος και η Βρετανία
υπογράφουν συμφωνία για το μέλλον του Σουδάν. Τα γαλλικά στρατεύματα
εκκενώνουν το Βόρειο Λάος. Ο βασιλιάς Σιχανούκ εγκαταλείπει την Καμπότζη,
καθώς ο στρατός αναλαμβάνει την εξουσία.

* Η Ελισάβετ στέφεται βασίλισσα της Αγγλίας. Καταστροφικές πλημμύρες, με
εκατοντάδες χιλιάδες θύματα, πλήττουν την Ολλανδία και τη Βρετανία.

* Ο Νεοζηλανδός μελισσοκόμος Έντμουντ Χίλαρι κατακτά την υψηλότερη κορυφή των Ιμαλαϊων.

1954 Οι Βιετμίνχ του στρατηγού Γκιαπ, ύστερα από πολιορκία 55 ημερών,
νικούν τους Γάλλους στο Ντιεν Μπιεν Φου. Τον Ιούλιο υπογράφεται ειρήνη στην
Ινδοκίνα μεταξύ Γαλλίας και Βιετμίνχ. Ο Χο Τσι Μινχ αναλαμβάνει και πάλι την
εξουσία στο Ανόι.

* Τον ίδιο μήνα Βρετανοί και Αιγύπτιοι καταλήγουν σε συμφωνία για τη Διώρυγα
του Σουέζ, με την οποία τερματίζεται η 72χρονη στρατιωτική κατοχή της
περιοχής. Ο Νάσερ παραγκωνίζει τον στρατηγό Ναγκίμπ.

Νικήτα Χρουστσώφ

* Ο Νικήτα Χρουστσώφ αναδεικνύεται γραμματέας του ΚΚΣΕ. Η Δυτική Γερμανία
γίνεται δεκτή στο ΝΑΤΟ. Στην Αλγερία εντείνεται ο λαϊκός αγώνας για
ανεξαρτησία με ηγέτη τον Αχμέντ Μπεν Μπελά.

1955 Στις 14 Μαΐου οκτώ χώρες της Ανατολικής Ευρώπης υπογράφουν τη δημιουργία
του Συμφώνου της Βαρσοβίας. Την επόμενη ημέρα η Αυστρία, η οποία μετά το τέλος
του πολέμου ήταν διαιρεμένη σε τέσσερις ζώνες κατοχής, ανακηρύσσεται κυρίαρχο
κράτος. Στην ΕΣΣΔ ο στρατάρχης Μπουλγκάνιν διαδέχεται τον Γκεόργκι Μαλενκοφ
στην πρωθυπουργία. Εμφύλιες συγκρούσεις ξεσπούν στη Σαϊγκόν.

* Πεθαίνουν ο Άλμπερτ Αϊνστάιν, ο Τόμαν Μαν και ο Τζέιμς Ντιν.

* Στη Γαλλία παρουσιάζεται το τρανζίστορ, που αποτελεί επανάσταση στον τομέα
των σύγχρονων μηχανημάτων.

Η ΜΑΡΙΑ ΚΙΟΥΡΙ «ΘΥΣΙΑΣΕ» ΤΗΝ ΥΓΕΙΑ ΤΗΣ ΓΙΑ ΤΑ ΠΕΙΡΑΜΑΤΑ ΤΗΣ

Η πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με βραβείο Νόμπελ

Κάθε φορά που ρωτούσαν τη Μαρία Κιουρί, προς το τέλος της ζωής της, πότε θα
γράψει την αυτοβιογραφία της, απαντούσε: «Η ζωή μου είναι μια τόσο μικρή, απλή
ιστορία. Γεννήθηκα στη Βαρσοβία από οικογένεια δασκάλων. Παντρεύτηκα τον Πιέρ
Κιουρί και απέκτησα δύο παιδιά. Δούλεψα στη Γαλλία». Σπανίως μια τόσο πλούσια
ζωή έχει περιγραφεί τόσο λιτά.

Η πρώτη γυναίκα που τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ ήταν ιδιαίτερα μετριόφρων
για τα επιστημονικά της επιτεύγματα, όμως κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει
ότι με την ανακάλυψη του ράδιου άλλαξε για πάντα τον τρόπο με τον οποίο
κατανοούμε το περιβάλλον μας.

Η Μαρία Σκλοντόφσκα γεννήθηκε τον Νοέμβριο του 1867 και ήταν το μικρότερο από
τα πέντε παιδιά της Μπρονσίτβα και του Λαντισλάς. Η μητέρα της πέθανε όταν η
Μαρία ήταν μόλις 10 ετών, γεγονός που την έκανε να ρίξει όλο το βάρος στα
μαθήματά της. Εργάστηκε οκτώ χρόνια ως καθηγήτρια και γκουβερνάντα, μαζεύοντας
χρήματα για να πάει στη Σορβόννη, κάτι που έκανε στα τέλη του 1891 ­ ήταν μία
από τις μόλις 210 γυναίκες ανάμεσα στους 9.000 φοιτητές. Γρήγορα αναδείχθηκε η
κορυφαία στην τάξη της στα Μαθηματικά και τη Φυσική και ενώ ολοκλήρωνε τις
σπουδές της και ήταν έτοιμη να επιστρέψει στην Πολωνία, γνώρισε τον καθηγητή
Πιερ Κιουρί.

Μαρία Κιουρί. Η μητέρα της πέθανε όταν αυτή ήταν 10 χρόνων, γεγονός που την έκανε να ρίξει όλο το βάρος στα μαθήματα

Όχι μόνο ερωτεύθηκαν, αλλά συμπλήρωναν ο ένας τον άλλο ως επιστήμονες: Ο Πιέρ
ήταν ο θεωρητικός και η Μαρί εκείνη που έκανε τα πειράματα. Παντρεύτηκαν ένα
χρόνο μετά τη γνωριμία τους. Απέκτησαν δύο κόρες, ενώ δούλευαν ασταμάτητα στο
εργαστήριο ­ πάνω στην αλλαγή του αιώνα ανακοίνωσαν ότι απομόνωσαν δύο νέα
στοιχεία: το πολώνιο (που πήρε το όνομα της πατρίδας τής Μαρί) και το ράδιο.
Το 1903 το ζεύγος τιμήθηκε με το βραβείο Νόμπελ (το μοιράστηκαν με τον Αντουάν
Μπεκερέλ, που πρώτος είχε μιλήσει για τη ραδιενέργεια).

Ένα βροχερό απόγευμα του Απριλίου του 1906 ο Πιέρ περπατώντας αφηρημένος στον
δρόμο χτυπήθηκε από μια άμαξα και λίγο αργότερα πέθανε. Η Μαρί, συντετριμμένη,
έπεσε και πάλι με τα μούτρα στη δουλειά και σύντομα ανέλαβε την έδρα του
συζύγου της ως η πρώτη γυναίκα καθηγήτρια στη Σορβόννη. Τέσσερα χρόνια
αργότερα, έβγαλε ξαφνικά τα μαύρα και φάνηκε ανανεωμένη ­ αιτία ήταν ο έρωτάς
της με τον συνάδελφό της Πιέρ Λανγκεβάν, που όμως ήταν παντρεμένος. Η σχέση
τους σύντομα εξελίχθηκε σε σκάνδαλο, καθώς η Μαρί τιμήθηκε δεύτερη φορά με
Νόμπελ και η σύζυγος του εραστή της προέβη σε απειλές. Πέντε μονομαχίες
διεξήχθησαν εκείνη την περίοδο με αυτή την αφορμή, καθώς το κοινό είχε
διχαστεί. Ο δεσμός τελείωσε σύντομα και η Μαρί επέστρεψε στο εργαστήριό της.

Όμως η υγεία της είχε κλονιστεί ύστερα από τόσα χρόνια έκθεσης στη
ραδιενέργεια. Επί πολύ καιρό υπέφερε από πονοκεφάλους, απώλεια μαλλιών και
κούραση. Πέθανε τον Ιούλιο του 1934 και ετάφη έξω από το Παρίσι, δίπλα στον
Πιέρ. Λίγο αργότερα, η κόρη της Ιρέν τιμήθηκε και αυτή με το βραβείο Νόμπελ Χημείας.