Ο Πρόεδρος της γνώσης και του Ελληνισμού

Υπέρ Στεφανόπουλου, θα τιτλοφορούσα το κείμενο αυτό. Όχι γιατί το έχει ανάγκη,
αλλά γιατί μετά την πρώτη ομιλία του (επί Κλίντον), που εξέφρασε όλους τους
Έλληνες, ακολούθησε μια δεύτερη στο Γ’ Παγκόσμιο Συνέδριο του Απόδημου
Ελληνισμού, στη Θεσσαλονίκη, όπου, ξανά, δεν θα μπορούσε να είναι πιο καίριος.

Μιλώντας από στήθους, με τη βαθιά χρωματιστή φωνή του, και σε ελληνικά που θα
τα ζήλευε και ο καλύτερος ποιητής μας, κατάφερε, ο Πρόεδρος Στεφανόπουλος, να
πιάσει την ουσία του Ελληνισμού, τον ενδημούντα και τον απόδημο.

Τον άκουγα και δεν πίστευα στ’ αυτιά μου: ότι ένας άνθρωπος μπορεί να
παντρέψει με τέτοιο τρόπο τη συγκίνηση με τη γνώση, το περιεχόμενο με τη
μορφή, τη γενικότητα με τη λεπτομέρεια, την ανθρωπιά εν τέλει με τον
Ελληνισμό.

Δεν ήταν ρήτορας. Ρήτορες είναι άλλοι και μάλιστα κουραστικοί, όση ευφράδεια
κι αν έχουν. Εδώ υπήρχαν άλλα στοιχεία, πρωτοφανέρωτα: υπάρχει μια αίθουσα
μεγάλη, στο Βελλίδειο. Υπάρχουν περίπου 1.500 σύνεδροι. Επίσημοι και
ανεπίσημοι. Υπάρχουν οι εκκλησιαστικές, στρατιωτικές αρχές, ο Πρωθυπουργός της
χώρας, υπουργοί, βουλευτές, αρχηγοί κομμάτων. Υπάρχουν ακόμα Έλληνες από την
Αυστραλία, τον Καναδά, τον Καύκασο, την Αμερική, τη Λατινική Αμερική, την
Αφρική. Υπάρχουν Θεσσαλονικείς. Ετερόκλητο κοινό που αποτελείται από
επιχειρηματίες, πανεπιστημιακούς καθηγητές, εκπροσώπους των κοινοτήτων της
ομογένειας, ανθρώπους των γραμμάτων και των τεχνών, αθλητές, εργάτες,
εστιάτορες, βενζινοπώλες.

Και όλους αυτούς τους εκφράζει ο Πρόεδρος της Ελληνικής Δημοκρατίας. Η φωνή
του αποτελεί βάλσαμο γιατί επουλώνει πληγές της ξενιτιάς, του διχασμού, της
σκληρής μετανάστευσης.

Η γνώση του της ελληνικής περιπέτειας εξηγεί δυσεπίλυτα προβλήματα όπως αυτό
της σταδιακής απώλειας της μητρικής γλώσσας, «που δεν σημαίνει τίποτα, αρκεί
να υπάρχει η συνείδηση που παραμένει ελληνική».

Για εκείνους που, παιδιά μεικτών γάμων, έχουν μόνο το μισό τους χρωμόσωμα
ελληνικό, αλλά και για όσους δεν έχουν παρά ένα 10%, «Έλληνες κι αυτοί», η
Ελλάδα, η μητέρα πατρίδα, τους χωράει όλους. Για την αλληλοτροφοδοσία αποδήμων
και ενδημούντων, για την ανάγκη στήριξης του εθνικού κορμού, με όλα τα
παρακλάδια του, όλες του τις παραφυάδες.

Τέτοιος λόγος, ολογραφικός, όπου από μια λεπτομέρεια φωτίζεται η πορεία αυτού
του τόπου, όπου ερμηνεύεται για πρώτη φορά, σε προφορικό λόγο, η αδιάσπαστη
έννοια του μείζονος Ελληνισμού, όλα αυτά καθώς άκουγα τον Πρόεδρο Στεφανόπουλο
με έκαναν συνεχώς να σκέφτομαι πώς είναι δυνατόν μια μερίδα Ελλήνων να
επιμένει πως δεν θα τον ξαναψηφίσει για Πρόεδρο.

Ας το παραδεχτούμε: δεν είχαμε ποτέ καλύτερο. Χωρίς να θέλω να μειώσω κανέναν
απ’ όσους προηγήθηκαν, ο Κωστής Στεφανόπουλος στην πενταετία του ανέβασε την
μπάρα πολύ ψηλά για να θέλει κανείς να τον συναγωνιστεί κατόπιν. Είναι μάταιος
κόπος. Περίφροντις, σεμνός, ουσιαστικός, με παρεμβάσεις σύντομες, με μιαν
αδιάκοπη φωτεινή παρουσία στα πέρατα του Ελληνισμού, ακούραστος, τιμώντας
όσους ξένους φιλέλληνες δεν είχε τιμήσει ως τώρα ποτέ η ελληνική πολιτεία,
ανέδειξε ένα πρόσωπο, μια καθαρότητα προσώπου, έδωσε με το καθάριο βλέμμα του,
που σε κοιτάζει κατευθείαν στα μάτια γιατί δεν έχει τίποτα να κρύψει, ό,τι
πολυτιμότερο έχει ο Έλληνας: τη μη σχέση του με τις αξίες του συρμού, που
είναι απαξίες της διαχρονικότητάς του. Δεν ξέρω αν η τηλεόραση μετέδωσε
ολόκληρο τον λόγο του. Υποπτεύομαι πως όχι γιατί εκείνες τις ημέρες μετέδιδε
ακατάσχετα Τριανταφυλλόπουλο. Ο λόγος του όμως αυτός, επιμένω από στήθους, θα
έπρεπε να μπει στα σχολικά βιβλία, στο κεφάλαιο «Ελληνομάθεια», για να
καταλάβουν μικροί και μεγάλοι ποιοι είμαστε, ποιες σκληρές εποχές περάσαμε και
πού θα θέλαμε να πάμε.

Δύο λόγια ακόμα γι’ αυτό το συνέδριο: μέσα στα τέσσερα «φόρα» του (φόρουμ
επιχειρηματιών, γυναικών, ελληνιστών και ανθρώπων του πολιτισμού) έγιναν οι
απαραίτητες ζυμώσεις ώστε να δρομολογηθεί επιτέλους η ζεύξη Ρίου – Αντιρρίου,
δηλαδή αποδήμων και ενδημούντων Ελλήνων (και όχι «εδωδίμων», όπως το έλεγε
κάποιος πριν ακούσει τον λόγο του Προέδρου της Δημοκρατίας). Βραστερά «φόρα»
με μια κραυγή: η Ελλάδα παράγει πολιτισμό κι αυτός ο πολιτισμός δεν εξάγεται.
Δεν υπάρχουν κέντρα, ινστιτούτα, σχολεία, έδρες αρκετές ώστε να εδραιώσουν το
κεκτημένο από αιώνες. Φτάνει το σουβλάκι και το συρτάκι, ακούστηκε από τα
τέσσερα πέρατα του κόσμου η στεντόρεια κραυγή.

Η Ελλάδα παράγει και κάτι άλλο. Τα διάσημα ζεύγη στη λογοτεχνία (Καζαντζάκης –
Καβάφης), στη μουσική (Μητρόπουλος – Μαρία Κάλλας), στη ζωγραφική (Λούκα
Σαμάρας – Γιάννης Κουνέλλης), στη φιλοσοφία (Κορνήλιος Καστοριάδης – Κώστας
Αξελός), στον κινηματογράφο (Τζων Κασσαβέτης – Κώστας Γαβράς) κτλ. υπήρξαν
όλοι απόδημοι. Γιατί; Τι έφταιξε; Τι μπορεί στο μέλλον να μη φταίει;

Ένα μεγάλο εύγε αξίζει στην ψυχή του συνεδρίου αυτού, στον «εξαίρετο» όπως τον
χαρακτήρισε ο Πρόεδρος Στεφανόπουλος, υφυπουργό Εξωτερικών αρμόδιο για τα
θέματα των Αποδήμων κ. Γρηγόρη Νιώτη, που με ένα αποτελεσματικό δικό του
επιτελείο (αφού απεργούσαν οι καθαυτό υπάλληλοι του Αποδήμου Ελληνισμού) και
με τη βοήθεια των ανθρώπων της Διεθνούς Εκθέσεως Θεσσαλονίκης, κατάφερε το
ακατόρθωτο: να μαζέψει 1.500 άτομα απ’ όλο τον κόσμο, και να χωρίσουν
μονοιασμένοι, με τη Θεσσαλονίκη την παλιά μεγάλη φτωχομάνα, τώρα μάνα τού
απανταχού Ελληνισμού.