Θέλουν να εκμεταλλευθούν τη δυναμική του Ελσίνκι

Η μετάβαση του Γιώργου Παπανδρέου στην Άγκυρα για την υπογραφή διμερών
ελληνοτουρκικών συμφωνιών ­ και η αντίστοιχη επίσκεψη του Ισμαήλ Τζεμ στην
Αθήνα ­ είναι το πρώτο βήμα στη νέα εποχή που σηματοδοτεί το Ελσίνκι.

Ελσίνκι

Όπως είπε στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Εξωτερικών, «είχα την ευκαιρία να μιλήσω με τον
Ισμαήλ Τζεμ στο Ελσίνκι κι αποφασίσαμε να προχωρήσουμε στην υπογραφή οκτώ με
εννιά συμφωνιών, οι οποίες έχουν προετοιμασθεί αυτούς τους τελευταίους μήνες
κι είναι έτοιμες. Πρέπει να καθαρογραφούν ­ δεν ξέρω εάν θα προλάβουμε προ των
Χριστουγέννων, διότι έχουμε προϋπογισμούς κ.λπ. Αποφασίσαμε μάλιστα τις μισές
από αυτές να τις υπογράψουμε στην Άγκυρα και τις άλλες μισές στην Αθήνα».

Σε ερώτηση πότε θα μεταβεί στην Άγκυρα, ο κ. Παπανδρέου λέει ότι «ελπίζω μέσα
στον Γενάρη να το κάνουμε αυτό… Εν πάση περιπτώσεις στόχο βάζουμε τον Γενάρη».

Ρίζα ελιάς

Το νέο κλίμα που ελπίζει η κυβέρνηση να υπάρξει στις ελληνοτουρκικές σχέσεις
αποτυπώθηκε με μια συμβολική κίνηση: πριν αναχωρήσουν τα αεροσκάφη του Έλληνα
και του Τούρκου πρωθυπουργού από το Ελσίνκι, ο Γιώργος Παπανδρέου έδωσε εντολή
να παραδοθεί στον κ. Ετζεβίτ, εκ μέρους της ελληνικής κυβέρνησης, μια ρίζα ελιάς.

Πάντως, πριν καλά καλά ολοκληρωθεί η σύνοδος κορυφής του Ελσίνκι ο
Πρωθυπουργός κι ο υπουργός Εξωτερικών μαζί με τους συνεργάτες τους άρχισαν να
μελετούν τα «επόμενα βήματα» στις ελληνοτουρκικές σχέσεις.

Το πρώτο θέμα που απασχολεί είναι ασφαλώς το Κυπριακό και τι θα μπορούσε να
γίνει ώστε η διαδικασία της Νέας Υόρκης να αποκτήσει μια δυναμική ουσιαστικής
και πραγματικής διαπραγμάτευσης.

Στο θέμα αυτό αρωγός της Αθήνας θα είναι ασφαλώς η Ουάσιγκτον. Ο Αμερικανός
πρέσβης στην Αθήνα, Νίκολας Μπερνς, μιλώντας στα «ΝΕΑ» εκφράζει την ελπίδα ότι
οι διαπραγματεύσεις «θα συνεχισθούν το 2000» ­ ενώ παράλληλα εκφράζει τον
«θαυμασμό του για τη διπλωματία των κ.κ. Σημίτη και Παπανδρέου», κάνοντας λόγο
για «υπεύθυνη ηγεσία».

Αυτό, βέβαια, δεν σημαίνει ότι οι Αμερικανοί δεν ανησυχούν ακόμη για τυχόν
αποχώρηση του Ραούφ Ντενκτάς, τον οποίο χαρακτηρίζουν «απρόβλεπτο» ­ εκτιμούν
όμως ταυτόχρονα ότι είναι προς το συμφέρον της Τουρκίας να παραμείνει. Το
δεύτερο θέμα που απασχολεί την Αθήνα, στο κεφάλαιο των ελληνοτουρκικών
σχέσεων, είναι το ενδεχόμενο διεύρυνσης της θεματολογίας του ελληνοτουρκικού
διαλόγου. Μέχρι στιγμής, η συζήτηση έχει εντοπισθεί στα θέματα «χαμηλής
πολιτικής» ­ τουρισμός, περιβάλλον, οικονομική συνεργασία, πολιτιστική
συνεργασία κ.λπ. Οι συζητήσεις αυτές, όμως, με την υπογραφή των συμφωνιών
ολοκληρώνονται, οπότε προκύπτει το ερώτημα μήπως το καλό κλίμα που
δημιουργήθηκε κατά τη διάρκειά τους «δεν πρέπει να πάει χαμένο». Και να
συνεχισθεί με θέματα… χαμηλής πολιτικής.

Όπως και να έχει, ωστόσο, αυτή η διεύρυνση της ατζέντας δεν αναμένεται να
γίνει πριν από τις κάλπες του Μαρτίου. Ένα άλλο θέμα το οποίο θα μπορούσε, υπό
τις νέες συνθήκες, να «πάρει τον δρόμο του» είναι τα Μέτρα Οικοδόμησης
Εμπιστοσύνης, για τη μείωση της έντασης στο Αιγαίο, τα οποία μάλιστα θεωρούσε
«δικό του παιδί» ο νυν αρμόδιος για την εξωτερική πολιτική της Ε.Ε., Χαβιέ
Σολάνα, όταν ήταν γενικός γραμματέας του ΝΑΤΟ.

Το μορατόριουμ

Δυτικός αξιωματούχος εκτιμούσε ότι αυτά ­ όπως, για παράδειγμα, το μορατόριουμ
ασκήσεων, η μη ταυτόχρονη πραγματοποίηση μεγάλων ασκήσεων ή η ουσιαστική
λειτουργία της κόκκινης γραμμής Αθήνας – Άγκυρας ­ θα μπορούσαν πλέον να
συζητηθούν σε ένα διμερές επίπεδο, χωρίς την «κηδεμονία» του ΝΑΤΟ ή κάποιων
άλλων. Ο ίδιος αξιωματούχος έλεγε ταυτοχρόνως πως «φυσικά, αν μας χρειασθούν,
έχουμε κάθε διάθεση να βοηθήσουμε».

Αντιστοίχως, στο τραπέζι υπάρχει κι η πρόταση για επανενεργοποίηση της
Επιτροπής Σοφών ­ κάτι που προβάλλεται μάλιστα από την τουρκική πλευρά. Οι
νομικοί των δύο πλευρών θα μπορούσαν να συνεχίσουν την εξέταση των διαφορών.

Με το παραπάνω συνδέεται και η διαδικασία της Χάγης, την οποία πλέον η Αθήνα
θεωρεί πιθανή, ιδίως για την υφαλοκρηπίδα. Πιθανή τη θεωρούν και οι Δυτικοί
μετά το Ελσίνκι κι από το γεγονός ότι ο Μπουλέντ Ετσεβίτ, στις δηλώσεις του
στη φιλανδική πρωτεύουσα, ήταν εξαιρετικά προσεκτικός στο να μην κλείσει αυτό
τον δρόμο.

Ευκαιρία θεωρεί η Αθήνα και το γεγονός ότι στον πολιτικό διάλογο που ξεκινά
ευθύς αμέσως μεταξύ Ευρωπαϊκής Ένωσης και Τουρκίας περιλαμβάνονται και τα
ελληνοτουρκικά και το Κυπριακό. Έτσι, η Τουρκία θα βρεθεί να συζητά αυτά τα
θέματα με τον Χαβιέ Σολάνα, για παράδειγμα ­ κάτι που συνιστά ακόμη μια «πίεση
για την ειρήνης».

Ο ίδιος ο Κώστας Σημίτης, στις δηλώσεις του προχθές, άφησε ανοικτό και το
ενδεχόμενο κάποια στιγμή, σε ένα χρόνο για παράδειγμα, να υπάρξει και μείωση
των αμυντικών δαπανών, συνδέοντας ευθέως την ύφεση στις ελληνοτουρκικές
σχέσεις με την κοινωνική πολιτική και την ανάπτυξη της χώρας.

Γ.Α. Παπανδρέου: Στην Ευρώπη το Κυπριακό

Η Ευρώπη αναλαμβάνει έως ένα βαθμό την επίλυση του Κυπριακού υπογραμμίζει σε
δήλωσή του στα «ΝΕΑ» ο υπουργός Εξωτερικών κ. Γ. Παπανδρέου. Στη δήλωσή του,
μετά τη λήξη της Διάσκεψης Κορυφής, ο κ. Παπανδρέου τονίζει:

«Τα επόμενα βήματα βασίζονται ακριβώς στις νέες προϋποθέσεις και συνθήκες που
διαμορφώσαμε. Είμαστε σε ένα τελείως άλλο πεδίο ή περιβάλλον δυνατοτήτων, ένα
νέο πλαίσιο συνθηκών και πολιτικών παραμέτρων που δίνει σημαντικά, θα έλεγα,
εργαλεία, όχι μόνο στη δικιά μας, την ελληνική διπλωματία, αλλά στην ίδια την
Ευρωπαϊκή Ένωση να συμβάλει στην επίλυση ζητημάτων, όπως είναι τα
ελληνοτουρκικά ή το Κυπριακό, αλλά και στην επίλυση εσωτερικών ζητημάτων της
ίδιας της Τουρκίας. Που μακροπρόθεσμα θα έλεγα είναι ίσως ακόμα πιο
καθοριστικά από τα επιμέρους ζητήματα, τα οποία αυτή τη στιγμή ορίζουν τις δύο χώρες.

Πρώτα από όλα, το Κυπριακό έχει γίνει ευρωπαϊκή υπόθεση ­ και αυτό νομίζω
είναι καθοριστικής σημασίας. Η Ευρώπη αναλαμβάνει έως ένα βαθμό την
αντιμετώπιση του Κυπριακού. Αυτό συνδυασμένο με το ότι η Τουρκία γίνεται μέρος
αυτής της οικογένειας, με την ευρεία έννοια, ως υποψήφια, η Κύπρος
διασφαλίζεται στην ένταξή της, δεν μπορεί παρά να προβληματίσει έντονα,
ελπίζουμε θετικά, κατ’ αρχήν τους ίδιους τους Τουρκοκύπριους. Ότι πρέπει να
συμβάλουν, να δουν εν πάση περιπτώσει με μια τελείως διαφορετική λογική το πού
βρίσκονται. Αυτοί θα είναι οι χαμένοι της υπόθεσης και θα είναι κρίμα για τους
ίδιους. Σε μια Ευρώπη που δεν έχει σύνορα, σε μια Ευρώπη που συνεργάζονται
διαφορετικοί λαοί, διαφορετικές γλώσσες, διαφορετικοί πολιτισμοί μεταξύ τους,
μέσα σε ένα μικρό σχετικώς νησί, να υπάρχει μια διαχωριστική γραμμή που να μην
επιτρέπει στους λαούς να συνεργάζονται. Αυτή είναι μια νέα δυναμική. Μπορεί να
αποδώσει γρήγορα, μπορεί να αργήσει.

Δεύτερον, μέσα στα πλαίσια της πορείας της Τουρκίας προς την Ευρωπαϊκή Ένωση
θα αναπτυχθούν πιστεύω πάρα πολλοί δίαυλοι και δυνατότητες συνεργασίας,
επικοινωνίας, αλληλοκατανόησης, αλλά και κοινών ενδιαφερόντων και συμφερόντων,
πέραν ενός κοινού οράματος ­ για τα Βαλκάνια θα έλεγα. Μιας ενοποίησης μέσα
στην Ευρωπαϊκή Ένωση, που ήταν ένα όραμα των λαών μας από τον Ρήγα Φεραίο,
σήμερα βέβαια με μια άλλη έννοια. Υπάρχουν τα εξειδικευμένα ζητήματα, τα οποία
πια δεν μπορούμε παρά να τα βλέπουμε από κοινού. Και ουσιαστικά, οι ίδιες οι
ελληνοτουρκικές σχέσεις γίνονται ευρωτουρκικές σχέσεις. Τα ζητήματά μας είναι
ζητήματα της Ευρώπης και της Τουρκίας με την Ευρώπη. Και εκεί υπάρχουν πάρα
πολλές νέες προοπτικές, ώστε να υπάρξει μια βάση μη έντασης, σταθερότητας,
καλής γειτονίας, ένα πλαίσιο σεβασμού των βασικών κανόνων, των συνθηκών, του
Διεθνούς Δικαίου. Και βεβαίως, εκεί όπου μπορεί να υπάρχει ένα πρόβλημα, όπως
η υφαλοκρηπίδα, τρόποι επίλυσης αυτού του ζητήματος με τη διαδικασία του
Διεθνούς Δικαστηρίου της Χάγης.

Έχουμε πάρα πολλή δουλειά μπροστά μας. Ουσιαστικά αυτή η νέα σελίδα που γύρισε
αναγκάζει, θα έλεγα, όλο το υπουργείο Εξωτερικών της Ελλάδας να
αναπροσανατολίσει όλη του την τακτική, τη λογική 25, ίσως και παραπάνω, ετών…».