ΕΤΑ-ΙRΑ, βίοι παράλληλοι

Τέλος εκεχειρίας. Η ΕΤΑ ανακοινώνει τη λήξη ­ μετά 14 μήνες ­ της μονομερούς κατάπαυσης του πυρός

Η ειρηνευτική διαδικασία στη Βόρεια Ιρλανδία φαίνεται να έχει αφήσει στο
παρελθόν τα εμπόδια που έως χθες την καθυστερούσαν. Δεν συμβαίνει το ίδιο και
στη χώρα των Βάσκων. Τελευταίο σημάδι, ο τερματισμός της μονομερούς εκεχειρίας
που είχε κηρύξει η ΕΤΑ πριν από 14 μήνες. ΕΤΑ-IRA: Οι δύο πλέον μαχητικοί
εκπρόσωποι της ανεξαρτησίας από Ισπανία και Μεγάλη Βρετανία διανύουν εν
πολλοίς βίους παράλληλους. Ο βασκικός εθνικισμός τιμά την Aberi Eguna (Την
Ημέρα της Βασκικής Πατρίδας) την Κυριακή του Πάσχα. Σταθμός έμπνευσης η
εξέγερση του Πάσχα του 1916 των Ιρλανδών ρεπουμπλικανών. Οι ιστορικοί δεσμοί
της βασκικής οργάνωσης ΕΤΑ και του Ιρλανδικού Δημοκρατικού Στρατού ανάγονται
στη δεκαετία του ’70, ενώ οι πολιτικές τους πτέρυγες, Ερι Μπατασούνα και Σιν
Φέιν, διατηρούν εδώ και χρόνια σχέσεις συντροφικού χαρακτήρα, με την τελευταία
να έχει εκπαιδεύσει την προηγούμενη σε θέματα στρατηγικής για διαπραγματεύσεις.

Η πορεία ειρήνευσης στην ταραγμένη περιοχή της Βόρειας Ιρλανδίας ήταν ένα
μάθημα που έπρεπε να διδαχθούν και στη χώρα των Βάσκων. Το κύριο Βασκικό
Εθνικιστικό Κόμμα, που διατήρησε την εξουσία στην τοπική κυβέρνηση επί 20
χρόνια, αποφάσισε να ξεκινήσει διάλογο με την ΕΤΑ, καθώς και την πολιτική της
πτέρυγα υπό την αιγίδα του Ιρλανδικού Φόρουμ. Αποτέλεσμα, η σύναψη συμφωνίας
μεταξύ των διαφορετικών ρευμάτων των Βάσκων εθνικιστών για συνεργασία σε κοινό
πολιτικό πρόγραμμα με στόχο την αλλαγή του συνταγματικού καθεστώτος της
περιοχής. Λίγες ημέρες μετά τη συμφωνία του περσινού Σεπτεμβρίου, η ΕΤΑ κήρυξε
εκεχειρία. Ήταν ένα εγχείρημα παράλληλο και εμπνευσμένο από τις προσπάθειες
του βραβευμένου με Νόμπελ Τζον Χιουμ και του ρεπουμπλικανού ηγέτη Τζέρι
Άνταμς, κατά τα πρώτα δύσκολα στάδια της ειρηνευτικής διαδικασίας στη Βόρεια Ιρλανδία.

Όμως, γιατί το «μοντέλο» της Βόρειας Ιρλανδίας δεν πέτυχε στην Ισπανία;

Οι Βάσκοι εθνικιστές δεν ζητούσαν συνταγματική διαπραγμάτευση με όλα τα
κόμματα, όπως υπαγόρευε η Διακήρυξη της Ντάουνινγκ Στριτ του 1993. Οι Βάσκοι
εθνικιστές ενήργησαν σαν να εξηρτάτο η αλλαγή αποκλειστικά και μόνο από τη
δική τους θέληση. Η ισπανική κυβέρνηση ποτέ δεν προσέφερε διάλογο με τους
πολιτικούς συμμάχους της ΕΤΑ, με την προϋπόθεση της εκεχειρίας, κάτι που έκανε
ο πρώην πρωθυπουργός Τζον Μέιτζορ. Η ισπανική κυβέρνηση απέρριψε τις πολιτικές
συνομιλίες και το μόνο που ήθελε ήταν να διατηρήσει απευθείας διάλογο με την
ΕΤΑ, χωρίς όμως παραχωρήσεις. Γι’ αυτό και πολιτικοί αναλυτές επισημαίνουν ότι
ένα μέρος της ευθύνης ανήκει στην κυβέρνηση της Ισπανίας. Οι Βάσκοι μάχονται
χιλιάδες χρόνια για να προστατεύσουν τη γλώσσα τους, τον πολιτισμό τους και
την περηφάνια για την ιστορία τους. Κατέλαβαν τη δική τους εύφορη γωνιά στην
Ευρώπη πολύ πριν από τους ρωμαϊκούς χρόνους. Και την υπερασπίστηκαν με πάθος
ενάντια στους Ρωμαίους, τους Βίκινγκς, τους Βησιγότθους, τους Μουσουλμάνους.
Κανείς δεν γνωρίζει από πού πραγματικά προήλθαν. Η γλώσσα τους, Euskera, δεν
έχει καμία σχέση με οποιαδήποτε άλλη και πρωτοακούστηκε αρκετά νωρίτερα απ’
όλες τις ινδοευρωπαϊκές στην υπόλοιπη Ευρώπη. Υπάρχουν επίσης στοιχεία που
υποστηρίζουν ότι οι Βάσκοι είχαν φτάσει στη Βόρεια Αμερική εκατοντάδες χρόνια
πριν από τον Χριστόφορο Κολόμβο, το πλήρωμα του οποίου στην πλειονότητά του
αποτελούσαν Βάσκοι.

Σκληροί αντίπαλοι του Φράνκο

Στη νεώτερη ιστορία τους υπήρξαν από τους πλέον σκληρούς αντιπάλους του Φράνκο
στη διάρκεια του ισπανικού εμφυλίου, στη δεκαετία του ’30. Ο ίδιος πίστευε σε
μια ενωμένη Ισπανία. Τιμώρησε την περιοχή κηρύσσοντας δύο επαρχίες της
«προδότες». Η έχθρα αυτή μεταφέρθηκε εύγλωττα από τον Πικάσο στην Γκουέρνικα,
τον πίνακα που έμεινε να θυμίζει στη Μαδρίτη τον βομβαρδισμό τής βασκικής
πόλης από τους Γερμανούς συμμάχους του Φράνκο.

Περίοδος Φράνκο

1937. Καταλαμβάνει τη χώρα των Βάσκων, καταπνίγοντας το όραμα της ανεξαρτησίας.

1959. Ιδρύεται η ΕΤΑ με στόχο τη δημιουργία ανεξάρτητης χώρας στην ισπανική
περιοχή των Βάσκων. 1961. Ξεκινά η βίαιη εκστρατεία της ΕΤΑ.

1968. Η ΕΤΑ σκοτώνει το πρώτο θύμα της, τον Μελίτον Μανζάνας, αρχηγό της
μυστικής αστυνομίας στο Σαν Σεμπαστιάν.

1978. Ιδρύεται η πολιτική πτέρυγα της ΕΤΑ, Ερι Μπατασούνα. 1980. Το πιο
αιματηρό έτος. Η ΕΤΑ σκοτώνει 118 άτομα. Στα μέσα της δεκαετίας του ’80, η
σοσιαλιστική κυβέρνηση του Φελίπε Γκονζάλες φέρεται να οργανώνει τον «Βρώμικο
Πόλεμο» εναντίον της ΕΤΑ.

1995. Απόπειρα δολοφονίας του ηγέτη του Λαϊκού Κόμματος (σημερινό πρωθυπουργό)
Χοσέ Μαρία Αθνάρ.

Ιούλιος 1997. Η ΕΤΑ απάγει και σκοτώνει τον Βάσκο δημοτικό σύμβουλο Μιγκέλ
Μπλάνκο, προκαλώντας λαϊκή κατακραυγή και 6 εκατομμύρια Ισπανούς βγαίνουν
στους δρόμους. Μάρτιος 1998. Τα μεγαλύτερα πολιτικά κόμματα συνομιλούν για τον
τερματισμό της βίας.

Απρίλιος 1998. Υπογράφεται η συμφωνία της Μεγάλης Παρασκευής για την ειρήνευση
στη Βόρεια Ιρλανδία. Η ΕΤΑ φαίνεται να επηρεάζεται.

Ιούνιος 1998. Το τελευταίο θύμα της ΕΤΑ (κατηγορείται για περίπου 800
νεκρούς), ο Μανουέλ Ζαμαρένο του Λαϊκού Κόμματος, σκοτώνεται σε βομβιστική επίθεση.

Σεπτέμβριος 1998. Η ΕΤΑ κηρύσσει την πρώτη επ’ αόριστον εκεχειρία.